Z punktu widzenia ludności rdzennej – film jako narzędzie dekolonizacji w Kanadzie

Krzysztof Loska

Uniwersytet Jagielloński
https://orcid.org/0000-0003-4078-798X

Abstrakt

Tematem artykułu są sposoby wykorzystania technologii audiowizualnej przez artystów natywnych w Kanadzie. Realizowane przez nich filmy są rozważane w kontekście teorii postkolonialnej jako składnik szerszego procesu, w ramach którego ludność rdzenna przejmuje kontrolę nad wytwarzaniem obrazów i przedstawianiem (Kerstin Knopf). Przyjmując hipotezę, że dekolonizacja spojrzenia łączy się z walką o uznanie w wymiarze politycznym i odzyskanie kontroli nad własnym życiem, można stwierdzić, że twórcy rdzenni szybko dostrzegli korzyści płynące z zachodniej technologii i postanowili przejąć narzędzia dawnych kolonizatorów po to, aby przepisać historię własnych narodów i opowiedzieć ją na nowo. Analizując filmy fabularne i dokumentalne nakręcone przez reżyserów związanych m.in. z Isuma Productions, Wapikoni Mobile i Arnait Video Productions, można zauważyć, że ważną rolę odgrywa w nich poszukiwanie środków stylistycznych pozwalających wyrazić punkt widzenia mniejszości narodowych. Technologia nie jest postrzegana jako zagrożenie dla rodzimej kultury, lecz jako szansa na odbudowanie więzi wspólnotowych.

Słowa kluczowe:

media autochtoniczne, postkolonializm, Pierwsze Narody w Kanadzie, film i technologia audiowizualna

Beaucage, M. (1995). Aboriginal Voices: Entitlement Through Storytelling. W: J. Marchessault (red.), Mirror Machine: Video and Identity (ss. 214-226). Toronto: YYZ Books.
  Google Scholar

Bertrand, K. (2013). The Wapikoni Mobile and the Birth of a New Indigenous Cinema in Québec. American Review of Canadian Studies, 43 (2), ss. 283-289. https://doi.org/10.1080/02722011.2013.795023
DOI: https://doi.org/10.1080/02722011.2013.795023   Google Scholar

Bertrand, K. (2019). Canadian Indigenous Cinema: From Alanis Obomsawin to the Wapikoni Mobile. W: J. Marchessault, W. Straw (red.), The Oxford Handbook of Canadian Cinema (ss. 105-124). New York: Oxford University Press.
DOI: https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780190229108.013.7   Google Scholar

Bessire, L. (2003). Talking Back to Primitivism: Divided Audiences, Collective Desires. American Anthropologist, 105 (4), ss. 832-837. https://doi.org/10.1525/aa.2003.105.4.832
DOI: https://doi.org/10.1525/aa.2003.105.4.832   Google Scholar

Bhabha, H. K. (2010). Miejsca kultury (tłum. T. Dobrogoszcz). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
  Google Scholar

Bohr, M. (2015). Cinema of Emancipation and Zacharias Kunuk’s „Atanarjuat: The Fast Runner”. W: S. MacKenzie, A. Westerståhl Stenport (red.), Films on Ice: Cinemas of the Arctic (ss. 84-96). Edinburgh: Edinburgh University Press.
DOI: https://doi.org/10.3366/edinburgh/9780748694174.003.0006   Google Scholar

Cache Collective (2008). Cache: Provisions and Productions in Contemporary Igloolik Video. W: P. Wilson, M. Stewart (red.), Global Indigenous Media: Cultures, Poetics, and Politics (ss. 74-88). Durham: Duke University Press.
DOI: https://doi.org/10.2307/j.ctv11cw78p.7   Google Scholar

Evans, M. R. (2002). Hegemony and Discourse: Negotiating Cultural Relationships Through Media Production. Journalism: Theory, Practice & Criticism, 3 (3), ss. 309-329. https://doi.org/10.1177/146488490200300302
DOI: https://doi.org/10.1177/146488490200300302   Google Scholar

Evans, M. R. (2008). Isuma: Inuit Video Art. Montreal – Kingston: McGill-Queens University Press.
  Google Scholar

Evans, M. R. (2010). „The Fast Runner”: Filming the Legend of Atanarjuat. Lincoln: University of Nebraska Press.
DOI: https://doi.org/10.2307/j.ctt1dfnrh3   Google Scholar

Gauthier, J. L. (2013). Dismantling the Master’s House: The Feminist Fourth Cinema. Documentaries of Alanis Obomsawin and Loretta Todd. W: M. E. Marubbio, E. L. Buffalohead (red.), Native Americans on Film Conversations, Teaching, and Theory (ss. 89-115). Lexington: The University Press of Kentucky.
  Google Scholar

Gierak-Onoszko, J. (2019). 27 śmierci Toby’ego Obeda. Warszawa: Wydawnictwo Dowody na Istnienie.
  Google Scholar

Ginsburg, F. (1991). Indigenous Media: Faustian Contract or Global Village?. Cultural Anthropology, 6 (1), ss. 92-112. https://doi.org/10.1525/can.1991.6.1.02a00040
DOI: https://doi.org/10.1525/can.1991.6.1.02a00040   Google Scholar

Ginsburg, F. (2002). Screen Memories: Resignifying the Traditional in Indigenous Media. W: F. Ginsburg, L. Abu-Lughod, B. Larkin (red.), Media Worlds: Anthropology on New Terrain (ss. 39-57). Berkeley: University of California Press.
DOI: https://doi.org/10.1525/9780520928169   Google Scholar

Huhndorf, S. M. (2009). Mapping the Americas: The Transnational Politics of Contemporary Native Culture. Ithaca: Cornell University Press.
  Google Scholar

Jasen, S. (2013). The Archive and Reenactment: Performing Knowledge in the Making of „The Journals of Knud Rasmussen”. The Velvet Light Trap, 71 (1), ss. 3-14. https://doi.org/10.7560/VLT7102
DOI: https://doi.org/10.7560/VLT7102   Google Scholar

Knopf, K. (2008). Decolonizing the Lens of Power: Indigenous Films in North America. Amsterdam – New York: Editions Rodopi.
DOI: https://doi.org/10.1163/9789042028838   Google Scholar

Lewis, R. (2006). Alanis Obomsawin: The Vision of a Native Filmmaker. Lincoln: University of Nebraska Press.
  Google Scholar

Lyons, S. R. (2000). Rhetorical Sovereignty: What Do American Indians Want from Writing?. College Composition and Communication, 51 (1), ss. 239-257. https://doi.org/10.2307/358744
DOI: https://doi.org/10.1002/9781119118589.ch15   Google Scholar

Monani, S. (2014). „Kissed by Lightning” and Fourth Cinema’s Natureculture Continuum. W: S. Slovic, S. Rangarajan, V. Sarveswaran (red.), Ecoambiguity, Community, and Development: Toward a Politicized Ecocriticism (ss. 131-148). Lanham: Lexington Books.
  Google Scholar

Niro, S. (1994). Artist’s Statement: Watchful Eyes. Native American Women Artists. Phoenix: The Heard Museum.
  Google Scholar

Niro, S., Monani, S. (2017). Resistance and Hope in Mohawk Cinema: Iroquois Cosmologies and Histories. W: S. Monani, J. Adamson (red.), Ecocriticism and Indigenous Studies: Conversations from Earth to Cosmos (ss. 154-168). New York: Routledge.
DOI: https://doi.org/10.4324/9781315697192   Google Scholar

Ong, W. J. (1992). Oralność i piśmienność. Słowo poddane technologii (tłum. J. Japola). Lublin: Wydawnictwo Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.
  Google Scholar

Raheja, M. H. (2013). Reading Nanook’s Smile: Visual Sovereignty, Indigenous Revisions of Ethnography, and „Atanarjuat: The Fast Runner”. W: M. E. Marubbio, E. L. Buffalohead (red.), Native Americans on Film Conversations, Teaching, and Theory (ss. 58-88). Lexington: The University Press of Kentucky.
  Google Scholar

Santoro, M. (2013). The Rise of First Nations’ Fiction Films: Shelley Niro, Jeff Barnaby, and Yves Sioui Durand. American Review of Canadian Studies, 43 (2), ss. 267-282. https://doi.org/10.1080/02722011.2013.795031
DOI: https://doi.org/10.1080/02722011.2013.795031   Google Scholar

Schneider, R. (2011). Performing Remains: Art and War in Times of Theatrical Reenactment. London: Routledge.
DOI: https://doi.org/10.4324/9780203852873   Google Scholar

Siebert, M. (2015). Indians Playing Indian: Multiculturalism and Contemporary Indigenous Art in North America. Tuscaloosa: The University of Alabama Press.
  Google Scholar

Stewart, M. (2007). The Indian Film Crews of Challenge for Change: Representation and the State. Canadian Journal of Film Studies, 16 (2), ss. 49-81. https://doi.org/10.3138/cjfs.16.2.49
DOI: https://doi.org/10.3138/cjfs.16.2.49   Google Scholar

Taylor, D. (2014). Archiwum i repertuar. Performanse i performatywność. PerFORwhat studies? (tłum. M. Sugiera, M. Borowski). Didaskalia, (120), ss. 22-38.
  Google Scholar

Todd, L. (1993). Three Moments After Savage Graces. Harbour, 9, ss. 57-62.
  Google Scholar

Worth, S., Adair, J. (1972). Through Navajo Eyes: An Exploration in Film Communication and Anthropology. Bloomington: Indiana University Press.
  Google Scholar

Pobierz


Opublikowane
2022-01-13

Cited By / Share

Loska, K. (2022) „Z punktu widzenia ludności rdzennej – film jako narzędzie dekolonizacji w Kanadzie”, Kwartalnik Filmowy, (116), s. 171–189. doi: 10.36744/kf.624.

Autorzy

Krzysztof Loska 
https://orcid.org/0000-0003-4078-798X

Profesor zwyczajny na Uniwersytecie Jagiellońskim, wiceprezes Polskiego Towarzystwa Badań nad Filmem i Mediami, członek Komitetu Nauk o Sztuce PAN; zajmuje się historią filmu, zwłaszcza kinem azjatyckim. Autor stu pięćdziesięciu artykułów naukowych (publikowanych w „Kwartalniku Filmowym”, „Studiach Filmoznawczych”, „Przeglądzie Kulturoznawczym”, „Ekranach”, „Kulturze Współczesnej”, „Ethosie” i in.) oraz dwunastu książek, m.in.: Dziedzictwo McLuhana – między nowoczesnością a ponowoczesnością (2001), Hitchcock: autor wśród gatunków (2002), David Cronenberg: rozpad ciała, rozpad gatunku (2003, wspólnie z A. Pitrusem), Tożsamość i media. O filmach Atoma Egoyana (2006), Poetyka filmu japońskiego (2009), Kenji Mizoguchi i wyobraźnia melodramatyczna (2012), Nowy film japoński (2013), Mistrzowie kina japońskiego (2015), Postkolonialna Europa: etnoobrazy współczesnego kina (2016). 



Statystyki

Abstract views: 112
PDF downloads: 85


Licencja

Prawa autorskie (c) 2021 Krzysztof Loska

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Autor udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym” i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy jego ponownym wykorzystaniu.
Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.
UMOWA LICENCYJNA DO POBRANIA