„Dokumenty obrazowe” w polskiej refleksji i praktyce filmowej do roku 1927


Abstrakt

Pierwszą dekadę rozwoju polskiej kinematografii po odzyskaniu niepodległości cechują intensywne dyskusje na temat funkcji kina i jego roli w odrodzonym państwie. W refleksjach filmoznawczych podejmowanych przez intelektualistów i badaczy z różnych dziedzin (filozofia, polonistyka) oraz krytyków filmowych przewija się wątek dokumentalistycznej roli filmu oraz jego związku z rzeczywistością. Uwagom teoretycznym towarzyszą głosy o praktyce filmowej, której stawia się konkretne zadania utylitarne – obrazowanie kraju i dokumentowanie jego historii, tradycji oraz rozwoju. Prześledzenie tych wątków pozwala odtworzyć sposób myślenia o kinie jako medium dostarczającym „dokumentów obrazowych”, mogącym pełnić różnorodne funkcje: poznawczą, edukacyjną, propagandową. Rok 1927 niemal zamyka pierwszą dekadę niepodległości i zachodzące wówczas procesy, a równocześnie oznacza kres kina niemego, z jego poetyką i sposobami obrazowania oraz relacją między obrazami filmowymi a rzeczywistością.


Słowa kluczowe

kino dokumentalne; teoria filmu; propaganda; kino narodowe; dwudziestolecie międzywojenne



[b. a.] (1921). [brak tytułu]. Kurier Poranny, (72). http://www.repozytorium.fn.org.pl/?q=pl/node/5216

[b. a.] (1927). Jak kręcę film? „ABC” u reżysera Szaro. ABC, (279). http://www.repozytorium.fn.org.pl/?q=pl/node/9992

[b. a.] (1927). [brak tytułu]. Comoedia, (32-33). http://www.repozytorium.fn.org.pl/?q=pl/node/9992

[b. a.] (1927). [brak tytułu]. Kino dla Wszystkich, (52). http://www.repozytorium.fn.org.pl/?q=pl/node/9992

[b. a.] (1927). [brak tytułu]. ABC, (286). http://www.repozytorium.fn.org.pl/?q=pl/node/9992

[b. a.] (1927). Zew morza. Ilustrowany Tygodnik Polski, (37). http://www.repozytorium.fn.org.pl/?q=pl/node/9992

Andrew, D. J. (1995). Główne teorie filmu. Wprowadzenie (tłum. A. Kołodyński). Łódź: PWSFTviT. (Publikacja oryginału: 1976).

Bocheńska, J. (1974). Polska myśl filmowa do roku 1939. Wrocław: Ossolineum.

B-ski, M. (1927). Jak się tworzy pierwszy polski film morski?. Kino Dla Wszystkich, (47). http://www.repozytorium.fn.org.pl/?q=pl/node/9992

Bystroń, J. S. (1975). Socjologia kina. W: J. Bocheńska (red.), Polska myśl filmowa. Antologia tekstów z lat 1898-1939. Wrocław: Ossolineum.

Dąbrowski, T. (1975). O sztuce kinoteatru. W: J. Bocheńska (red.), Polska myśl filmowa. Antologia tekstów z lat 1898-1939. Wrocław: Ossolineum.

Helman, A. (1992). Co to jest kino?. Kraków: Nakładem Uniwersytetu Jagiellońskiego (Skrypty uczelniane nr 670).

Hendrykowska, M. (2020). Film w budowaniu polskiej tożsamości. Pierwsze lata niepodległości 1919-1924. W: M. Guzek, P. Zwierzchowski (red.), 1918 – kino polskie wobec odzyskania niepodległości. Bydgoszcz: Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego.

Irzykowski, K. (1975). Śmierć kinematografu?. W: J. Bocheńska (red.), Polska myśl filmowa. Antologia tekstów z lat 1898-1939. Wrocław: Ossolineum.

Irzykowski, K. (1977). X Muza. Zagadnienia estetyczne kina. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe.

L. B. (1927). [brak tytułu]. Kurier Warszawski, (228). http://www.repozytorium.fn.org.pl/?q=pl/node/9992

Matuszewski, B. (1975). Nowe źródło historii (tłum. B. Michałek). W: J. Bocheńska (red.), Polska myśl filmowa. Antologia tekstów z lat 1898-1939. Wrocław: Ossolineum.

Radkiewicz, M. (2014). Kobiety czasu Wielkiej Wojny w fotografii. Herito: Dziedzictwo, Kultura, Współczesność, (16), ss. 92-103.

Radkiewicz, M. (2020). Z kamerą na pierwszej linii. W: Fotorelacje. Wojna 1920 (katalog wystawy). Warszawa: Muzeum Narodowe.

Rutkowska, T. (2015). Szaleńcy i żołnierze nieznani. Kwartalnik Filmowy, (92), ss. 6-21.

Stępowski, M. (2012). Pierwiastki propagandy państwowej w filmach polskich. Z powodu obrazu pt. „D’Elmoro – walka o skarby”. W: L. Gierszewska (red.), Polski film fabularny 1918-1939. Recenzje. Kraków: Księgarnia Akademicka.

Włast, A. (2017). Dziesiąta Muza (Impresje). Felietony filmowe z lat 1923-1924 (red. W. Świdziński). Warszawa: Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk.

Zahorska, S. (1975). Zagadnienia formalne filmu. W: J. Bocheńska (red.), Polska myśl filmowa. Antologia tekstów z lat 1898-1939. Wrocław: Ossolineum.

Pobierz

Opublikowane : 2020-12-31


Radkiewicz, M. (2020) „«Dokumenty obrazowe» w polskiej refleksji i praktyce filmowej do roku 1927”, Kwartalnik Filmowy, (112), s. 150-160. doi: 10.36744/kf.528.

Małgorzata Radkiewicz  m.radkiewicz@uj.edu.pl
Uniwersytet Jagielloński  Polska
https://orcid.org/0000-0001-6387-0810

Profesor dr hab., filmoznawczyni; pracuje w Instytucie Sztuk Audiowizualnych Uniwersytetu Jagiellońskiego, gdzie kieruje Katedrą Historii Filmu Polskiego. Zajmuje się problematyką tożsamości kulturowej oraz twórczością kobiet w kinie, fotografii i sztuce współczesnej. Wyrazem jej zainteresowań są publikacje: W poszukiwaniu sposobu ekspresji. O filmach Jane Campion i Sally Potter (2001), Władczynie spojrzenia. Teoria filmu a praktyka reżyserek i artystek (2010). Ponadto autorka książek: Derek Jarman. Portret indywidualisty (2003), Młode wilki polskiego kina. Kategoria gender a debiuty lat 90. (2006) oraz Oblicza kina queer (2014). W latach 2015-2018 koordynatorka projektu badawczego Narodowego Centrum Nauki: „Pionierki z kamerą. Kobiety w kinie i fotografii w Galicji 1896-1945”, podsumowanego w licznych artykułach. Jako stypendystka Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w 2015 r. prowadziła badania opublikowane w monografii: Modernistki o kinie. Kobiety w polskiej krytyce i publicystyce filmowej 1918-1939 (2016). Członkini Polskiego Towarzystwa Kulturoznawczego oraz Polskiego Towarzystwa Badań nad Filmem i Mediami.

 





Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Autor udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym” i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy jego ponownym wykorzystaniu.
Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.
UMOWA LICENCYJNA DO POBRANIA