Starość, choroba i śmierć w filmach Naomi Kawase i Hirokazu Koreedy

Oryginalny artykuł naukowy; materiał recenzowany; zgłoszono: 2026.05.12; zrecenzowano: 2026.07.12; przyjęto: 2026.08.03

Krzysztof Loska

krzysztof.loska@uj.edu.pl
Uniwersytet Jagielloński (Polska)
https://orcid.org/0000-0003-4078-798X

Abstrakt

Tematem artykułu jest analiza sposobów przedstawiania starości, choroby i śmierci w filmach Naomi Kawase i Hirokazu Koreedy w kontekście debaty dotyczącej przemian demograficznych w społeczeństwie japońskim. Autor postrzega dokonania obojga reżyserów jako krytyczną odpowiedź na dominujące w kulturze późnego kapitalizmu narracje samowystarczalności, sprawczości i produktywności, które marginalizują osoby starsze i chore. W odniesieniu do filmów Kawase autor zwraca uwagę na intymne, autobiograficzne eksploracje cielesności oraz problematykę żałoby, z kolei twórczość Koreedy rozważa w odniesieniu do zaburzeń pamięci, osamotnienia oraz rozpadu tradycyjnych struktur rodzinnych. W filmach japońskich reżyserów starość i choroba nie są przedstawiane wyłącznie jako doświadczenia związane ze stratą, lecz jako momenty ukazujące rolę empatii, relacyjności i współzależności będących wartościami, na których wspiera się etyka troski.

Instytucje finansujące

Autor nie otrzymał żadnego dodatkowego wsparcia finansowego na przeprowadzenie badań, napisanie i publikację tego artykułu.

Oświadczenie o konflikcie interesów

Autor nie zgłosił żadnego potencjalnego konfliktu interesów.

Słowa kluczowe:

kino japońskie, starość, choroba, etyka troski, Naomi Kawase, Hirokazu Koreeda

Allison, A. (2013). Precarious Japan. Durham: Duke University Press.
DOI: https://doi.org/10.1215/9780822377245   Google Scholar

Allison, A. (2017). Greeting the Dead: Managing Solitary Existence in Japan. Social Text, 35 (1), ss. 25-42.
DOI: https://doi.org/10.1215/01642472-3727972   Google Scholar

Améry, J. (2007). O starzeniu się: bunt i rezygnacja; Podnieść na siebie rękę: dyskurs o dobrowolnej śmierci (tłum. B. Baran). Warszawa: Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik”.
  Google Scholar

Baecque, A. de, Jousse, T. (2015). Cinema and Its Ghosts: An Interview with Jacques Derrida. Discourse, 37 (1-2), ss. 22-39.
DOI: https://doi.org/10.13110/discourse.37.1-2.0022   Google Scholar

Beauvoir, S. de (2011). Starość (tłum. Z. Styszyńska). Warszawa: Czarna Owca.
  Google Scholar

Coates, J. (2024). Ageing, Personhood and Care in Chie Hayakawa’s „Plan 75” (2022). Screen, 65 (3), ss. 352-372.
DOI: https://doi.org/10.1093/screen/hjae024   Google Scholar

Connor, S. (2004). Topologies: Michel Serres and the Shapes of Thought. Anglistik, 15, ss. 105-117.
  Google Scholar

Danely, J. (2022). Fragile Resonance: Caring for Older Family Members in Japan and England. Ithaca: Cornell University Press.
DOI: https://doi.org/10.7591/cornell/9781501765643.001.0001   Google Scholar

Ehrlich, L. C. (2019). The Films of Kore-eda Hirokazu: An Elemental Cinema. London: Palgrave Macmillan.
DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-030-33051-4   Google Scholar

Iles, T. (2005). The Light of Life and Death: The Function of Cinematography and Lighting in Two Films by Kore-eda Hirokazu, Asian Cinema, 16 (1), ss. 205-219.
DOI: https://doi.org/10.1386/ac.16.1.205_1   Google Scholar

Karatsu, R. (2009). Questions for a Women’s Cinema: Fact, Fiction and Memory in the Films of Naomi Kawase. Visual Anthropology, 22, ss. 167-181.
DOI: https://doi.org/10.1080/08949460802623739   Google Scholar

Kopka, A. (2024). Inne życia. Polityka i etyka żałoby w pismach Jacques’a Derridy. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
DOI: https://doi.org/10.31261/PN.4197   Google Scholar

Kosowska, E. (2013). Melancholia kresu. W: A. Gomóła, M. Rygielska (red.), Starość jako wyobrażenie kulturowe (ss. 149–160). Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
  Google Scholar

Loska, K. (2013). Nowy film japoński. Kraków: Universitas.
  Google Scholar

Maury, C. (2023). Naomi Kawase’s „The Mourning Forest”: The March of Bodies, the Spiritual Journey. W: C. Maury, The Sense of Place in Contemporary Cinema (ss. 85–98). Edinburgh: Edinburgh University Press.
DOI: https://doi.org/10.3366/edinburgh/9781399501392.003.0008   Google Scholar

Minois, G. (1995). Historia starości. Od antyku do renesansu (tłum. M. Karczewska). Warszawa: Volumen.
  Google Scholar

Mogi, K. (2022). Ikigai. Japońska sztuka szczęścia (tłum. M. Maruszkin). Warszawa: Wielka Litera.
  Google Scholar

Nakane, W. (2021). Constructing an Intimate Sphere through Her Own Female Body: Naomi Kawase’s Documentary Films. W: B. Ulfsdotter, A. Backman Rogers (red.), Female Authorship and the Documentary Image: Theory, Practice and Aesthetics (ss. 171-185). Edinburgh: Edinburgh University Press.
DOI: https://doi.org/10.1515/9781474419451-015   Google Scholar

Odagiri, T. (2019). Kawase Naomi’s Introspective Style: Aesthetic Surfaces of World Cinema. Positions: Asia Critique, 27 (2), ss. 365-390.
DOI: https://doi.org/10.1215/10679847-7334462   Google Scholar

Okano, Y. (2016). Why Has the Ethics of Care Become an Issue of Global Concern?. International Journal of Japanese Sociology, 25, ss. 85-99.
DOI: https://doi.org/10.1111/ijjs.12048   Google Scholar

Otani, J. (2020). Kodokushi (Dying Alone): Japanese Perspectives. W: S. Steele, G. Caswell (red.), Exploring Issues of Care, Dying and the End of Life (ss. 107-109). Leiden: Brill.
  Google Scholar

Paletz, G. M., Saito, A. (2003). The Halfway House of Memory: An Interview with Hirokazu Kore-eda. CineAction, (60), ss. 52-59.
  Google Scholar

Pitrus, A. (2010). Hirokazu Koreeda. Wszystko, co utracone. W: A. Helman, A. Kamrowska, (red.), Autorzy kina azjatyckiego (ss. 127-145). Kraków: Rabid.
  Google Scholar

Pitt, J. L. (2025). Botanical Regeneration: Fire and Disturbance Ecology in the Films of Yanagimachi Mitsuo and Kawase Naomi. W: J. L. Pitt, Botanical Imagination: Rethinking Plants in Modern Japan (ss. 115-148). Ithaca: Cornell University Press.
DOI: https://doi.org/10.1515/9781501780974-008   Google Scholar

Podsiadło, M. (2013). Autobiografizm filmowy jako ślad podmiotowej egzystencji. Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”.
  Google Scholar

Przybylski, R. (2008). Baśń zimowa. Esej o starości. Warszawa: Wydawnictwo Sic!.
  Google Scholar

Sako, K., Falcus, S. (2022). Care, Generations and Reciprocity in Children’s Picturebooks in Japan. W: K. Sako, S. Falcus (red.), Contemporary Narratives of Ageing, Illness, Care (ss. 181-195). New York: Routledge.
DOI: https://doi.org/10.4324/9781003058618   Google Scholar

Sako, K., Falcus, S. (2022). Introduction. W: K. Sako, S. Falcus (red.), Contemporary Narratives of Ageing, Illness, Care (ss. 1-18). New York: Routledge.
DOI: https://doi.org/10.4324/9781003058618-1   Google Scholar

Schafer, R. M. (2025). Strojenie świata (tłum. K. Marciniak). Warszawa: Wydawnictwo Bęc Zmiana.
  Google Scholar

Schoneveld, E. (2022). Biographies of Loss: The Cinematic Melancholy of Kawase Naomi. W: D. Desser (red.), A Companion to Japanese Cinema (ss. 185-202). Chichester: Wiley.
DOI: https://doi.org/10.1002/9781118955352.ch9   Google Scholar

Serkowska, H. (2018). Co z tą starością? O starości i chorobie w europejskiej literaturze i filmie. Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK.
  Google Scholar

Sevilla, A. L. (2017). Watsuji Tetsurō’s Global Ethics of Emptiness: A Contemporary Look at a Modern Japanese Philosopher. London: Palgrave Macmillan.
DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-319-58353-2   Google Scholar

Sontag, S. (1999). Choroba jako metafora. AIDS i jego metafory (tłum. J. Anders). Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
  Google Scholar

Statistics Bureau of Japan (2026). Population by Age Group and Indices of Age Structure. Japan Statistical Yearbook. https://www.stat.go.jp/english/data/nenkan/75nenkan/1431-02.html
  Google Scholar

Washida, K. (2015). Oi no kūhaku. Tokio: Iwanami Shoten.
  Google Scholar

Wasylak, K. (2016). Isolation, Old Age, and a Post-modern Family in Naomi Kawase’s „Sweet Bean” and Hayao Miyazaki’s „Howl’s Moving Castle”. Academia.edu. https://www.academia.edu/31134015/
  Google Scholar

Yamada, M. (2023). Hirokazu Kore-eda. Chicago: University of Illinois Press.
  Google Scholar

Pobierz


Opublikowane
2026-09-30

Cited By / Share

Loska, K. (2026) „Starość, choroba i śmierć w filmach Naomi Kawase i Hirokazu Koreedy”, Kwartalnik Filmowy, (135), s. 60–82. doi: 10.36744/kf.4959.

Autorzy

Krzysztof Loska 
krzysztof.loska@uj.edu.pl
Uniwersytet Jagielloński Polska
https://orcid.org/0000-0003-4078-798X

Profesor zwyczajny w Instytucie Sztuk Audiowizualnych Uniwersytetu Jagiellońskiego, przewodniczący Komitetu Nauk o Sztuce Polskiej Akademii Nauk, członek Rady Doskonałości Naukowej, redaktor naczelny serii „Horyzonty kina” wydawanej przez Universitas, współzałożyciel Polskiego Towarzystwa Badań nad Filmem i Mediami. Prowadzi badania z zakresu historii kina (ze szczególnym uwzględnieniem kinematografii azjatyckich), postkolonializmu i kulturowych uwarunkowań tekstów filmowych. Kierował czterema projektami badawczymi finansowanymi ze środków Komitetu Badań Naukowych, Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego i Narodowego Centrum Nauki. Opublikował 170 artykułów naukowych oraz trzynaście monografii, m.in. Dziedzictwo McLuhana – między nowoczesnością a ponowoczesnością (2001), Tożsamość i media. O filmach Atoma Egoyana (2006), Poetyka filmu japońskiego (2009), Kenji Mizoguchi i wyobraźnia melodramatyczna (2012), Nowy film japoński (2013), Postkolonialna Europa: etnoobrazy współczesnego kina (2016), W cieniu Imperium Wschodzącego Słońca: japoński projekt kolonialny i kultura filmowa w Azji Wschodniej (2022).



Statystyki

Abstract views: 264
PDF downloads: 86


Licencja

Prawa autorskie (c) 2026 Krzysztof Loska

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Autor bądź autorka udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym”, zachowuje nieograniczone prawa autorskie i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu (umowa licencyjna do pobrania). Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor bądź autorka wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.

W wydaniach od 105-106 (2019) do 119 (2022) wszystkie artykuły były publikowane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. W tym okresie autorzy i autorki udzielali(-ły) niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym”, zachowywali(-ły) nieograniczone prawa autorskie i zobowiązywali(-ły) się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu.


Inne teksty tego samego autora

1 2 3 4 5 > >>