Abiekt i trauma historyczna w „Wichrowych Wzgórzach” Andrei Arnold


Abstrakt

Według Thomasa Elsaessera teoretyczna koncepcja abiektu Julii Kristevej przekroczyła granice psychoanalizy, zyskując krytyczne wsparcie w naukach społecznych i kulturowych jako tryb oporu wykraczający poza problem bycia ofiarą. Aby przetestować aplikowalność koncepcji Kristevej do celów analizy filmu, autorka wybrała adaptację Wichrowych Wzgórz (2011) Andrei Arnold. Tekst filmowy autorka pozycjonuje w szerszym kontekście tradycji kina dziedzictwa (dark heritage), w paradygmacie kina abiektalnego Elsaessera (nawiedzenie przez traumatyczną historię) oraz w teorii intertekstualności Kristevej (zakłócenie porządku politycznego/społecznego/kulturowego). Zrealizowana przez Arnold wersja klasycznej powieści gotyckiej akcentuje abiektalny charakter „monstrualnego Innego” za pośrednictwem ciała, rasy i etniczności. Autorka bada, do jakiego stopnia film może skonfrontować nas z trzema zasadniczymi trybami abiekcji: abiektalną przemocą, abiektalnym językiem i abiektalnym ja.


Słowa kluczowe

Julia Kristeva; Andrea Arnold; abiekt; kino dziedzictwa; kino abiektalne; niesamowite; wstręt



Alexander, J. C. (2012). Trauma: A Social Theory. Cambridge: Polity Press.

Bangert, A. (2016). Facing Dark Heritage: The Legacy of Nazi Perpetrators in German-Language Film. W: P. Cooke, R. Stone (red.), Screening European Heritage: Creating and Consuming History on Film (ss. 107-126). London: Palgrave Macmillan.

Bataille, G. (1992). Literatura a zło (tłum. M. Wodzyńska-Walicka). Kraków: Oficyna Literacka.

Brontë, E. (2017). Wichrowe Wzgórza (tłum. H. Pasierska). Warszawa: Prószyński i S-ka.

Butler, J. (2010). Walczące słowa. Mowa nienawiści i polityka performatywu (tłum. A. Ostolski). Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.

Carroll, N. (2011). Filozofia sztuki masowej (tłum. M. Przylipiak). Gdańsk: słowo/obraz terytoria.

Courtine, J.-J. (2020). Ciało anormalne. Historia i antropologia kulturowa ułomności (tłum. K. Belaid, T. Stróżyński). W: J-J. Courtine (red.), Historia ciała. Różne spojrzenia. Wiek XX (ss. 189-241). Gdańsk: słowo/obraz terytoria.

Douglas, M. (2007). Czystość i zmaza (tłum. M. Bucholc). Warszawa: PIW.

Elsaesser, T. (2019). European Cinema and Continental Philosophy: Film as Thought Experiment. New York: Bloomsbury.

Frydryczak, B. (2013). Krajobraz. Od estetyki „the picturesque” do doświadczenia topograficznego. Poznań: Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk.

Gilbert, S., Gubar, S. (1984). The Madwoman in the Attic: The Woman Writer and the Nineteenth-Century Literary Imagination. New Haven: Yale University Press.

Gołębiewska, M. (2015). Afektywne intencje w performatyce Johna L. Austina a kulturowa prawomocność. W: R. Nycz, A. Łebkowska, A. Dauksza (red.), Kultura afektu – afekty w kulturze. Humanistyka po zwrocie afektywnym (ss. 135-150). Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Badań Literackich PAN.

Goodnow, K. (2010). Kristeva in Focus: From Theory to Film Analysis. Oxford: Berghahn Books.

Groot, J. de (2016). Consuming History: Historians and Heritage in Contemporary Popular Culture. New York: Routledge.

Haefele-Thomas, A. (2012). Queer Others in Victorian Gothic: Transgressing Monstrosity. Cardiff: University of Wales Press.

Higson, A. (2003). English Heritage, English Cinema: Costume Drama Since 1980. Oxford: Oxford University Press.

Higson, A. (2011). Film England: Culturally English Filmmaking Since the 1990s. London: I. B. Tauris.

Hogle, J. (2012). Introduction: The Gothic in Western Culture. W: J. Hogle (red.), The Cambridge Companion to Gothic Fiction (ss. 1-20). Cambridge: Cambridge University Press.

Hurley, K. (2012). British Gothic Fiction. W: J. Hogle (red.), The Cambridge Companion to Gothic Fiction (ss. 189-208). Cambridge: Cambridge University Press.

Jameson, F. (1982). The Political Unconscious: Narrative as a Socially Symbolic Act. New York: Cornell University Press.

Khair, T. (2009). The Gothic, Postcolonialism and Otherness: Ghost from Elsewhere. Hampshire: Palgrave Macmillan.

Kiely, R. (1973). The Romantic Novel in England. Cambridge: Harvard University Press.

Kitliński, T. (2001). Obcy jest w nas. Kochać według Julii Kristevej. Kraków: Aureus.

Kristeva, J. (1991). Strangers to Ourselves. New York: Columbia University Press.

Kristeva, J. (2007). Potęga obrzydzenia. Esej o wstręcie (tłum. M. Falski). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Malchow, H. L. (1996). Gothic Images of Race in Nineteenth-Century Britain. Redwood City: Stanford University Press.

Matless, D. (2016). Landscape and Englishness. London: Reaktion Books.

Menninghaus, W. (2009). Wstręt. Teoria i historia (tłum. G. Sowiński). Kraków: Universitas.

Mulvey-Roberts, M. (2016). Dangerous Bodies: Historicising the Gothic Corporeal. Manchester: Manchester University Press.

O’Callaghan, C., Stewart, M. (2020). Heathcliff, Race and Adam Low’s Documentary, “A Regular Black: The Hidden Wuthering Heights” (2010). Brontë Studies, 45, ss. 156-167. http://doi.org/10.1080/14748932.2020.1715045

Palmer, P. (2012). The Queer Uncanny: New Perspectives on the Gothic. Cardiff: University of Wales Press.

Powrie, P. (2001). On the Threshold Between Past and Present. W: J. Ashby, A. Higson (red.), British Cinema, Past and Present (ss. 316-326). New York: Routledge.

Said, E. (2009). Kultura i imperializm (tłum. M. Wyrwas-Wiśniewska). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Sjöholm, C. (2005). Kristeva and the Political. Oxon: Routledge.

Środa, M. (2020). Obcy, inny, wykluczony. Gdańsk: słowo/obraz terytoria.

Vickroy, L. (2002). Trauma and Survival in Contemporary Fiction. Charlottesville: University of Virginia Press.

Žižek, S. (2001). Przekleństwo fantazji (tłum. A. Chmielewski). Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.

Pobierz

Opublikowane : 2021-08-17


Korczarowska, N. (2021) „Abiekt i trauma historyczna w «Wichrowych Wzgórzach» Andrei Arnold”, Kwartalnik Filmowy, (114), s. 6-30. doi: 10.36744/kf.756.

Natasza Korczarowska  natasza.korczarowska@uni.lodz.pl
Uniwersytet Łódzki  Polska
https://orcid.org/0000-0003-3130-128X

Dr hab., profesor w Katedrze Filmu i Mediów Audiowizualnych Instytutu Kultury Współczesnej Uniwersytetu Łódzkiego. Specjalizuje się w historii filmu polskiego, europejskim kinie współczesnym i problematyce historiofotii. Opublikowała książki: Ojczyzny prywatne (2007) oraz Inne spojrzenie (2013, poświęcona wyobrażeniom historii w polskim filmie fabularnym po 1965 r.). Od 2008 r. współpracuje z Polskim Instytutem Sztuki Filmowej oraz Filmoteką Narodową – Instytutem Audiowizualnym przy projekcie edukacyjnym Akademia Polskiego Filmu.





Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Autor udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym” i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy jego ponownym wykorzystaniu.
Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.
UMOWA LICENCYJNA DO POBRANIA