Funkcje „znaczącego ujęcia” w popularnym wariancie „puzzle films”

Natasza Korczarowska

natasza.korczarowska@uni.lodz.pl
Uniwersytet Łódzki (Polska)
https://orcid.org/0000-0003-3130-128X

Abstrakt

Autorka koncentruje się na „znaczących ujęciach” w popularnym (w opozycji do bieguna heavy weight) wariancie puzzle films. Ujęcie jest identyfikowane jako znaczące, jeśli pełni uprzywilejowaną rolę w strukturze tekstu filmowego. Aby uchwycić znaczenie (w aspekcie wytwarzania sensów) analizowanego ujęcia, autorka skupia się na jego dwóch fundamentalnych funkcjach: rozpoznania (prowadzącego do „od-opowiedzenia” i rekontekstualizacji fabuły) i zawieszenia (otwierającego tekst na ambiwalentne i sprzeczne interpretacje). Artykuł został zainspirowany pracami Kristin Thompson poświęconymi dominancie definiowanej jako element jednoczący wszystkie aspekty dzieła. Według Thompson niespodzianka rządzi formą – od całościowego kształtu opowiadania aż po poziom pojedynczego zdania. Autorka dowodzi, że „niespodzianka” stanowi dominantę w puzzle films, a „pojedyncze zdanie” – na poziomie metaforycznym – może być postrzegane jako ekwiwalent ujęcia filmowego. Wybrane filmy zostały umieszczone w kontekście kognitywizmu (Bordwell, Thompson) i narratologii (McHale).


Słowa kluczowe:

znaczące ujęcie, puzzle films, narratologia, kognitywizm

Arystoteles. (2004). Retoryka. Retoryka dla Aleksandra. Poetyka (tłum. H. Podbielski). Warszawa: PWN.
  Google Scholar

Bal, M. (2012). Narratologia. Wprowadzenie do teorii narracji (tłum. E. Krzempek). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
  Google Scholar

Barczyk, Ł. (2017). Drzwi percepcji. Analiza filmu „Lśnienie” jako punkt wyjścia do rozważań o metodzie twórczej Stanleya Kubricka. Łódź: Wydawnictwo PWSFTviT.
  Google Scholar

Barratt, D. (2009). „Twist Blindness”: Of Primacy, Priming, Schemas, and Reconstructive Memory in a First-Time Viewing of „The Sixth Sense”. W: W. Buckland (red.), Puzzle Films: Complex Storytelling in Contemporary Cinema (ss. 62-86). Chichester: Blackwell Publishing Ltd.
DOI: https://doi.org/10.1002/9781444305708.ch3   Google Scholar

Bennett, J. (2005). Empathic Vision: Affect, Trauma, and Contemporary Art. Stanford: Stanford University Press.
DOI: https://doi.org/10.1515/9781503625006   Google Scholar

Bordwell, D. (1991). Making Meaning. Cambridge: Harvard University Press.
  Google Scholar

Bordwell, D. (2006). The Way Hollywood Tells It: Story and Style in Modern Movies. Berkeley: University of California Press.
DOI: https://doi.org/10.1525/9780520932326   Google Scholar

Bordwell, D. (2008). Narration in the Fiction Film. London: Routledge.
  Google Scholar

Buckland, W. Making Sense of „Lost Highway”. W: W. Buckland (red.), Puzzle Films: Complex Storytelling in Contemporary Cinema (ss. 42-61). Chichester: Blackwell Publishing Ltd.
DOI: https://doi.org/10.1002/9781444305708.ch2   Google Scholar

Cameron, A., Misek, R. (2014). Modular Spacetime in the „Intelligent” Blockbuster. W: W. Buckland (red.), Hollywood Puzzle Films (ss. 109-124). New York: Routledge.
  Google Scholar

Caroll, N. (2011). Filozofia sztuki masowej (tłum. M. Przylipiak). Gdańsk: słowo/obraz terytoria.
  Google Scholar

Cocks, G. (2004). The Wolf at the Door: Stanley Kubrick, History & Holocaust. New York: Peter Lang Publishing.
  Google Scholar

Connelly, T. (2019). Cinema of Confinement. Evaston: Northwestern University Press.
  Google Scholar

Deleuze, G. (2008). Kino (tłum. J. Margański). Gdańsk: słowo/obraz terytoria.
  Google Scholar

Elsaesser, T. (2009). The Mind-Game Film. W: W. Buckland (red.), Puzzle Films: Complex Storytelling in Contemporary Cinema (ss. 13-41). Chichester: Blackwell Publishing Ltd.
DOI: https://doi.org/10.1002/9781444305708.ch1   Google Scholar

Elsaesser, T. (2018). Kino gier umysłowych (tłum. M. Przylipiak). W: T. Elsaesser (wstęp i red. naukowa M. Przylipiak), Kino – maszyna myślenia. Refleksje nad kinem epoki cyfrowej (ss. 29-56). Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.
  Google Scholar

Elsaesser, T., Hagener, M. (2015). Teoria filmu. Wprowadzenie przez zmysły (tłum. K. Wojnowski). Kraków: Universitas.
  Google Scholar

Fairfax, D. (2020). The Anxiety of Interpretation: „The Shinning, Room 237” and Film Criticism. W: J. Szaniawski (red.), After Kubrick: A Filmmaker’s Legacy (ss. 195-211). New York: Bloomsbury.
DOI: https://doi.org/10.5040/9781501347672.0014   Google Scholar

Kaczmarczyk, K. (2017). O podstawowych założeniach narratologii transmedialnej i o jej miejscu wśród narratologii klasycznych i postklasycznych. W: K. Kaczmarczyk (red.), Narratologia transmedialna. Teorie, praktyki, wyzwania (ss. 21-62). Kraków: Universitas.
  Google Scholar

King, G. (2014). Unraveling the Puzzle of „Inception”. W: W. Buckland (red.), Hollywood Puzzle Films (ss. 57-71). New York: Routledge.
  Google Scholar

King, G. (2019). Positioning Art Cinema: Film and Cultural Value. London: I. B. Tauris.
DOI: https://doi.org/10.5040/9781788318945   Google Scholar

Kiss, M., Willemsen, S. (2017). Impossible Puzzle Films: A Cognitive Approach to Contemporary Complex Cinema. Edinburgh: Edinburgh University Press.
DOI: https://doi.org/10.3366/edinburgh/9781474406727.003.0003   Google Scholar

Kovács, A. (2007). Screening Modernism: European Art Cinema, 1950-1980. Chicago: The University of Chicago Press.
DOI: https://doi.org/10.7208/chicago/9780226451664.001.0001   Google Scholar

Kristeva, J. (2007). Czarne słońce. Depresja i melancholia (tłum. M. Markowski, R. Ryziński). Kraków: Universitas.
  Google Scholar

Królikiewicz, G. (2012). Różyczka. Próba analizy filmu Orsona Wellesa „Obywatel Kane”. Łódź: Wydawnictwo PWSFTviT.
  Google Scholar

Laass, E. (2008). Broken Taboos, Subjective Truths: Forms and Functions of Unreliable Narration in Contemporary American Cinema. Trier: WVT.
  Google Scholar

Littschwager, S., (2019). Making Sense of Mind-Game Films: Narrative Complexity, Embodiment, and the Senses. New York – London: Bloomsbury.
DOI: https://doi.org/10.5040/9781501337079   Google Scholar

Lowenstein, A. (2015). Moment alegoryczny (tłum. J. Burzyński). W: T. Łysak (red.), Antologia studiów nad traumą (ss. 285-311). Kraków: Universitas.
  Google Scholar

Łysak, T. (2015). Trauma – od genealogii pojęcia do studiów nad traumą. W: T. Łysak (red.), Antologia studiów nad traumą (ss. 5-30). Kraków: Universitas.
  Google Scholar

McHale, B. (2012). Powieść postmodernistyczna (tłum. M. Płaza). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
  Google Scholar

Mulvey, L. (2010) Z drewnianej chaty do Xanadu. Psychoanaliza i historia w „Obywatelu Kanie” (tłum. I. Noszczyk). W: L. Mulvey, Do utraty wzroku. Wybór tekstów (red. K. Kuc, L. Thompson) (ss. 190-208). Kraków: Korporacja ha!art.
  Google Scholar

Naremore, J. (1989). The Magic World of Orson Welles. University Park: Southern Methodist University Press.
  Google Scholar

Ohler, P. (1998). Kognitywna teoria percepcji filmu (tłum. J. Ostaszewski). W: J. Ostaszewski (red.), Kognitywna teoria filmu (ss. 330-345). Kraków: Wydawnictwo Baran i Suszyński.
  Google Scholar

Ostaszewski, J. (1998). Wprowadzenie. W: J. Ostaszewski (red.), Kognitywna teoria filmu (ss. 7-30). Kraków: Wydawnictwo Baran i Suszyński.
  Google Scholar

Ostaszewski, J. (2021). O narracji epistemicznie niejednoznacznej. Niewiarygodność w kinie gier umysłowych. Ethos, (34), ss. 269-297.
  Google Scholar

Palmer, R. Barton (2009). The Shining and Anti-Nostalgia: Postmodern Notions of History. W: J. Abrams (red.), The Philosophy of Stanley Kubrick (ss. 201-218). Lexington: The University Press of Kentucky.
  Google Scholar

Poulaki, M. (2014). Puzzled Hollywood and the Return of Complex Films. W: W. Buckland (red.), Hollywood Puzzle Films (ss. 35-53). New York: Routledge.
  Google Scholar

Rimmon-Kenan, S. (1983). Narrative Fiction: Contemporary Poetics. London: Methuen.
DOI: https://doi.org/10.4324/9780203130650   Google Scholar

Soulages, F. (2007). Estetyka fotografii. Strata i zysk. Kraków: Universitas.
  Google Scholar

Steward, G. (2014). Fourth Dimensions, Seventh Senses: The Work of Mind-Gaming in the Age of Electronic Reproduction. W: W. Buckland (red.), Hollywood Puzzle Films (ss. 168-184). New York: Routledge.
  Google Scholar

Thompson, K. (1988). Breaking the Glass Armor: Neoformalist Film Analysis. Princeton: Princeton University Press.
DOI: https://doi.org/10.1515/9780691213156   Google Scholar

Thompson, K. (1998). Nuda na plaży. Banalność i humor w „Wakacjach pana Hulot” (tłum. J. Ostaszewski). W: J. Ostaszewski (red.), Kognitywna teoria filmu (ss. 89-111). Kraków: Wydawnictwo Baran i Suszyński.
  Google Scholar

Thompson, K. (1999). Storytelling in the New Hollywood: Understanding Classical Narrative Technique. Cambridge: Harvard University Press.
  Google Scholar

Pobierz


Opublikowane
2022-08-11

Cited By / Share

Korczarowska, N. (2022) „Funkcje „znaczącego ujęcia” w popularnym wariancie «puzzle films»”, Kwartalnik Filmowy, (118), s. 126–151. doi: 10.36744/kf.1141.

Autorzy

Natasza Korczarowska 
natasza.korczarowska@uni.lodz.pl
Uniwersytet Łódzki Polska
https://orcid.org/0000-0003-3130-128X

Dr hab., profesor w Katedrze Filmu i Mediów Audiowizualnych Instytutu Kultury Współczesnej Uniwersytetu Łódzkiego. Specjalizuje się w historii filmu polskiego, europejskim kinie współczesnym i problematyce historiofotii. Opublikowała książki: Ojczyzny prywatne (2007) oraz Inne spojrzenie (2013; publikacja poświęcona wyobrażeniom historii w polskim filmie fabularnym po 1965 r.). Od 2008 r. współpracuje z Polskim Instytutem Sztuki Filmowej oraz Filmoteką Narodową – Instytutem Audiowizualnym przy projekcie edukacyjnym Akademia Polskiego Filmu.



Statystyki

Abstract views: 79
PDF downloads: 85


Licencja

Prawa autorskie (c) 2022 Natasza Korczarowska

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Autor udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym” i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy jego ponownym wykorzystaniu.
Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.
UMOWA LICENCYJNA DO POBRANIA