Dokumenty performatywne Raeda Andoniego i Rithy Panha jako projekt historiografii krytycznej
Natasza Korczarowska
natasza.korczarowska@uni.lodz.plUniwersytet Łódzki (Polska)
https://orcid.org/0000-0003-3130-128X
Abstrakt
Artykuł ma na celu wykazanie krytycznego potencjału dokumentów opartych na praktyce re-konstrukcji, w których zostaje zerwana indeksalna łączność pomiędzy obrazem a zdarzeniem historycznym. Autorka analizuje dokumenty palestyńskiego reżysera Raeda Andoniego (Ghost Hunting) – tekst prymarny, oraz Rithy Panha S21: Maszyna śmierci Czerwonych Khmerów (S21, la machine de mort khmère rouge) – tekst sekunadrny, jako przykłady historiografii krytycznej i skupia się na dwóch fundamentalnych z perspektywy historiograficznej kwestiach: pozycjonowaniu aktorów społecznych w roli wiarygodnych świadków traumatycznych wydarzeń historycznych oraz funkcji miejsc, w których te wydarzenia się rozegrały. Autorka wykorzystuje teorię Vanessy Agnew i wpisuje analizowany dokument w ramy historii afektywnej, która nie koncentruje się na wydarzeniach, procesach czy strukturach, ale na fizycznym i psychicznym doświadczeniu. Film Andoniego ulokowany został także w paradygmacie historiografii Haydena White’a zogniskowanej wokół zagadnienia narracji historycznej jako konstrukcji, „fikcjonalizacji” i autoreferencyjności rozumianej jako strategia oporu przeciw ideologii obiektywizmu. Za amerykańskim historykiem autorka przyjmuje, że postmodernistyczne wersje historii są jak filmy o robieniu filmów lub powieści o pisaniu powieści lub (Brechtowskie) spektakle, które zwracają naszą uwagę na własną fikcjonalność.
Instytucje finansujące
Oświadczenie o konflikcie interesów
Słowa kluczowe:
re-konstrukcja, historia afektywna, trauma, posthistoria, miejsca traumyBibliografia
Abd Elal, N. (2024, 14 sierpnia). The Jail That Lives Inside Us: An Interview With Raed Andoni. FailedArchitecture.com. https://failedarchitecture.com/the-jail-that-lives-inside-us-an-interview-with-raed-andoni/
Google Scholar
Agnew, V. (2004). Introduction: What Is Reenactment?. Criticism, 6 (46), ss. 327-339.
Google Scholar
Agnew, V. (2007). History’s Affective Turn: Historical Reenactment and Its Work in the Present. Rethinking History: The Journal of Theory and Practice, 11, ss. 299-311.
Google Scholar
Ankersmit, F. R. (2002). Historical Representation. Stanford: Stanford University Press.
Google Scholar
Bachmann-Medick, D. (2012). Cultural Turns. Nowe kierunki w naukach o kulturze (tłum. K. Krzemieniowa). Warszawa: Oficyna Naukowa.
Google Scholar
Bennett, J. (2005). Empathic Vision: Affect, Trauma, and Contemporary Art. Stanford: Stanford University Press.
Google Scholar
Butler, J. (2023). What Is the Value of Palestinian Lives?. Autonomies.org. https://autonomies.org/2023/10/judith-butler-what-is-the-value-of-palestinian-lives/
Google Scholar
Butler, J. (2023, 19 października). The Compass of Mourning. London Review of Books, 45 (20). https://www.lrb.co.uk/the-paper/v45/n20/judith-butler/the-compass-ofmourning
Google Scholar
Carrigy, M. (2021). The Reenactment in Contemporary Screen Culture: Performance, Mediation, Repetition. New York: Bloomsbury Academic.
Google Scholar
Cubitt, G. (2014). History, Psychology and Social Memory. W: Ch. Tileaga, J. Byford (red.), Psychology and History: Interdisciplinary Explorations (ss. 15-39). Cambridge: Cambridge University Press.
Google Scholar
Elovitz, P. (2014). The Successes and Obstacles to the Interdisciplinary Marriage of Psychology and History. W: Ch. Tileaga, J. Byford (red.). Psychology and History: Interdisciplinary Explorations (ss. 83-108). Cambridge: Cambridge University Press.
Google Scholar
Foucault, M. (2005). Inne przestrzenie (tłum. A. Rejniak-Majewska). Teksty Drugie, 6, ss. 117-125.
Google Scholar
Groot, de J. (2016). Consuming History: Historians and Heritage in Contemporary Popular Culture. Oxon: Routledge.
Google Scholar
Kitamura, K. (2010). „Recreating Chaos”: Jeremy Delle’s „The Battle of Orgreave”. W: I. McCalman, P. Pickering (red.), Historical Reenactment: From Realism to the Affective Turn (ss. 39-49). Hampshire: Palgrave Macmillan.
Google Scholar
LaCapra, D. (2009). Historia w okresie przejściowym. Doświadczenie, tożsamość, teoria krytyczna (tłum. K. Bojarska). Kraków: Universitas.
Google Scholar
Margulies, I. (2019). In Person: Reenactment in Postwar and Contemporary Cinema. New York: Oxford University Press.
Google Scholar
McCalman, I., Pickering, P. (2010). From Realism to the Affective Turn: An Agenda. W: I. McCalman, P. Pickering (red.), Historical Reenactment: From Realism to the Affective Turn (ss. 1-17). Hampshire: Palgrave Macmillan.
Google Scholar
Mechaï, H. (2017, 15 czerwca). Raed Andoni: „The Israelis Occupy Our Minds”. MiddleEastMonitor.com https://www.middleeastmonitor.com/20170615-raed-andoni-the-israelis-occupy-our-minds/
Google Scholar
Nichols, B. (1994). Blurred Boundaries: Questions of Meaning in Contemporary Culture. Bloomington: Indiana University Press.
Google Scholar
Nichols, B. (2008). Documentary Reenactments: A Paradoxical Temporality That Is Not One. W: T. Miller (red.), Given World and Time: Temporalities in Context (ss. 171-192). Budapest: Central European University Press.
Google Scholar
Norman, J. (2021). The Palestinian Prisoners Movement: Resistance and Disobedience. Oxon: Routledge.
Google Scholar
Oppenheimer, J. (2012). Perpetrators’ Testimony and the Restoration of Humanity: „S21”, Rithy Panh. W: J. Ten Brink, J. Oppenheimer (red.), Killer Images: Documentary Film, Memory and the Performance of Violence (ss. 243-255). New York: Wallflower Press.
Google Scholar
Pappe, I. (2017). The Biggest Prison on Earth: A History of the Occupied Territories. London: Oneworld Book.
Google Scholar
Rascaroli, L. (2009). The Personal Cinema: Subjective Cinema and the Essay Film. New York: Wallflower Press.
Google Scholar
Ricoeur, P. (2006). Pamięć, historia, zapomnienie (tłum. J. Margański). Kraków: Universitas.
Google Scholar
Sobchack, V. (2004). The Charge of the Real: Embodied Knowledge and Cinematic Consciousness. W: Carnal Thoughts: Embodiment and the Moving Image Culture (ss. 258-285). Berkeley: University of California Press.
Google Scholar
Stalpaert, Ch., Breyne, M., Maedza, P., Smet, de S. (2025). Histories of Trauma and Violence: Performance Practices of Removing and Remembering. W: Ch. Stalpaert (red.), Violence and Trauma in Contemporary Performance: Removing and Remembering Histories (ss. 11-32). Leuven: Leuven University Press.
Google Scholar
Tumarkin, M. (2005). Traumascapes: The Power and Fate of Places Transformed by Tragedy. Melbourne: Melbourne University Press.
Google Scholar
Violi, P. (2014). Landscapes of Memory: Trauma, Space, History. Oxford: Peter Lang.
Google Scholar
Weissberg, J. (2017, 18 lutego). Berlin Film Review: „Ghost Hunting”. Variety.com. https://variety.com/2017/film/reviews/ghost-hunting-review-1201992082/
Google Scholar
White, H. (2009). Literatura a fikcja (tłum. D. Kołodziejczyk). W: E. Domańska (red.), Proza historyczna (ss. 63-83). Kraków: Universitas.
Google Scholar
White, H. (2010). Fabularyzacja historyczna a problem prawdy (tłum. E. Domańska). W: E. Domańska, M. Wilczyński (red.), Poetyka pisarstwa historycznego (ss. 211-236). Kraków: Universitas.
Google Scholar
Williams, L. (1993). Mirrors Without Memories: Truth, History, and the New Documentary. Film Quarterly, 46, ss. 9-21.
Google Scholar
Autorzy
Natasza Korczarowskanatasza.korczarowska@uni.lodz.pl
Uniwersytet Łódzki Polska
https://orcid.org/0000-0003-3130-128X
Dr hab., profesor w Katedrze Filmu i Mediów Audiowizualnych Instytutu Kultury Współczesnej Uniwersytetu Łódzkiego. Specjalizuje się w historii filmu polskiego, europejskim kinie współczesnym i problematyce historiofotii. Opublikowała książki: Ojczyzny prywatne (2007) oraz Inne spojrzenie (2013, poświęcona wyobrażeniom historii w polskim filmie fabularnym po 1965 r.). Od 2008 r. współpracuje z Polskim Instytutem Sztuki Filmowej oraz Filmoteką Narodową – Instytutem Audiowizualnym przy projekcie edukacyjnym Akademia Polskiego Filmu.
Statystyki
Abstract views: 17PDF downloads: 14
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Natasza Korczarowska
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autor bądź autorka udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym”, zachowuje nieograniczone prawa autorskie i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu (umowa licencyjna do pobrania). Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor bądź autorka wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.
W wydaniach od 105-106 (2019) do 119 (2022) wszystkie artykuły były publikowane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. W tym okresie autorzy i autorki udzielali(-ły) niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym”, zachowywali(-ły) nieograniczone prawa autorskie i zobowiązywali(-ły) się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu.
Inne teksty tego samego autora
- Natasza Korczarowska, Abiekt i trauma historyczna w „Wichrowych Wzgórzach” Andrei Arnold , Kwartalnik Filmowy: Nr 114 (2021): Zanieczyszczenie, brud, skaza
- Natasza Korczarowska, Amerykańskie seriale „true crime” o seryjnych mordercach w streamingu , Kwartalnik Filmowy: Nr 124 (2023): Streaming
- Natasza Korczarowska, „Heritage is Dead! Long Live Heritage!” Kino brytyjskie w obliczu kryzysu politycznego , Kwartalnik Filmowy: Nr 105-106 (2019): Kino wobec transformacji ustrojowych
- Natasza Korczarowska, „Kidults”, skonsumowana nostalgia i amerykańskie filmy dla młodzieży z lat 80. (oraz ich współczesne symulakra) , Kwartalnik Filmowy: Nr 121 (2023): Kino i młoda widownia
- Natasza Korczarowska, Funkcje „znaczącego ujęcia” w popularnym wariancie „puzzle films” , Kwartalnik Filmowy: Nr 118 (2022): Jedno ujęcie
- Natasza Korczarowska, Muzeum w żałobie. Architektoniczne elegie Aleksandra Sokurowa , Kwartalnik Filmowy: Nr 109 (2020): Przestrzeń architektoniczna w filmie
- Natasza Korczarowska, Pamięć w kinie/pamięć po kinie , Kwartalnik Filmowy: Nr 125 (2024): Kino jako maszyna pamiętania
- Natasza Korczarowska, Podwojone ciała i trauma. Figura sobowtóra w gatunku fantastyki naukowej , Kwartalnik Filmowy: Nr 126 (2024): Fantastyka, fantasy, fantazmat
- Natasza Korczarowska, Broniąc Kolskiego , Kwartalnik Filmowy: Nr 117 (2022): Kino nieznane/ukryte
- Natasza Korczarowska, „Further from Poland, Closer to…?” (Polska) historia jako „work-in-progress” , Kwartalnik Filmowy: Nr 104 (2018): Esej, „found footage”, film montażowy
