Dokumenty performatywne Raeda Andoniego i Rithy Panha jako projekt historiografii krytycznej

Oryginalny artykuł naukowy; materiał recenzowany; zgłoszono: 2026.02.25; zrecenzowano: 2026.04.12; przyjęto: 2026.05.11

Natasza Korczarowska

natasza.korczarowska@uni.lodz.pl
Uniwersytet Łódzki (Polska)
https://orcid.org/0000-0003-3130-128X

Abstrakt

Artykuł ma na celu wykazanie krytycznego potencjału dokumentów opartych na praktyce re-konstrukcji, w których zostaje zerwana indeksalna łączność pomiędzy obrazem a zdarzeniem historycznym. Autorka analizuje dokumenty palestyńskiego reżysera Raeda Andoniego (Ghost Hunting) – tekst prymarny, oraz Rithy Panha S21: Maszyna śmierci Czerwonych Khmerów (S21, la machine de mort khmère rouge) – tekst sekunadrny, jako przykłady historiografii krytycznej i skupia się na dwóch fundamentalnych z perspektywy historiograficznej kwestiach: pozycjonowaniu aktorów społecznych w roli wiarygodnych świadków traumatycznych wydarzeń historycznych oraz funkcji miejsc, w których te wydarzenia się rozegrały. Autorka wykorzystuje teorię Vanessy Agnew i wpisuje analizowany dokument w ramy historii afektywnej, która nie koncentruje się na wydarzeniach, procesach czy strukturach, ale na fizycznym i psychicznym doświadczeniu. Film Andoniego ulokowany został także w paradygmacie historiografii Haydena White’a zogniskowanej wokół zagadnienia narracji historycznej jako konstrukcji, „fikcjonalizacji” i autoreferencyjności rozumianej jako strategia oporu przeciw ideologii obiektywizmu. Za amerykańskim historykiem autorka przyjmuje, że postmodernistyczne wersje historii są jak filmy o robieniu filmów lub powieści o pisaniu powieści lub (Brechtowskie) spektakle, które zwracają naszą uwagę na własną fikcjonalność.

Instytucje finansujące

Autorka nie otrzymała żadnego dodatkowego wsparcia finansowego na przeprowadzenie badań, napisanie i publikację tego artykułu.

Oświadczenie o konflikcie interesów

Autorka nie zgłosiła żadnego potencjalnego konfliktu interesów.

Słowa kluczowe:

re-konstrukcja, historia afektywna, trauma, posthistoria, miejsca traumy

Abd Elal, N. (2024, 14 sierpnia). The Jail That Lives Inside Us: An Interview With Raed Andoni. FailedArchitecture.com. https://failedarchitecture.com/the-jail-that-lives-inside-us-an-interview-with-raed-andoni/
  Google Scholar

Agnew, V. (2004). Introduction: What Is Reenactment?. Criticism, 6 (46), ss. 327-339.
  Google Scholar

Agnew, V. (2007). History’s Affective Turn: Historical Reenactment and Its Work in the Present. Rethinking History: The Journal of Theory and Practice, 11, ss. 299-311.
  Google Scholar

Ankersmit, F. R. (2002). Historical Representation. Stanford: Stanford University Press.
  Google Scholar

Bachmann-Medick, D. (2012). Cultural Turns. Nowe kierunki w naukach o kulturze (tłum. K. Krzemieniowa). Warszawa: Oficyna Naukowa.
  Google Scholar

Bennett, J. (2005). Empathic Vision: Affect, Trauma, and Contemporary Art. Stanford: Stanford University Press.
  Google Scholar

Butler, J. (2023). What Is the Value of Palestinian Lives?. Autonomies.org. https://autonomies.org/2023/10/judith-butler-what-is-the-value-of-palestinian-lives/
  Google Scholar

Butler, J. (2023, 19 października). The Compass of Mourning. London Review of Books, 45 (20). https://www.lrb.co.uk/the-paper/v45/n20/judith-butler/the-compass-ofmourning
  Google Scholar

Carrigy, M. (2021). The Reenactment in Contemporary Screen Culture: Performance, Mediation, Repetition. New York: Bloomsbury Academic.
  Google Scholar

Cubitt, G. (2014). History, Psychology and Social Memory. W: Ch. Tileaga, J. Byford (red.), Psychology and History: Interdisciplinary Explorations (ss. 15-39). Cambridge: Cambridge University Press.
  Google Scholar

Elovitz, P. (2014). The Successes and Obstacles to the Interdisciplinary Marriage of Psychology and History. W: Ch. Tileaga, J. Byford (red.). Psychology and History: Interdisciplinary Explorations (ss. 83-108). Cambridge: Cambridge University Press.
  Google Scholar

Foucault, M. (2005). Inne przestrzenie (tłum. A. Rejniak-Majewska). Teksty Drugie, 6, ss. 117-125.
  Google Scholar

Groot, de J. (2016). Consuming History: Historians and Heritage in Contemporary Popular Culture. Oxon: Routledge.
  Google Scholar

Kitamura, K. (2010). „Recreating Chaos”: Jeremy Delle’s „The Battle of Orgreave”. W: I. McCalman, P. Pickering (red.), Historical Reenactment: From Realism to the Affective Turn (ss. 39-49). Hampshire: Palgrave Macmillan.
  Google Scholar

LaCapra, D. (2009). Historia w okresie przejściowym. Doświadczenie, tożsamość, teoria krytyczna (tłum. K. Bojarska). Kraków: Universitas.
  Google Scholar

Margulies, I. (2019). In Person: Reenactment in Postwar and Contemporary Cinema. New York: Oxford University Press.
  Google Scholar

McCalman, I., Pickering, P. (2010). From Realism to the Affective Turn: An Agenda. W: I. McCalman, P. Pickering (red.), Historical Reenactment: From Realism to the Affective Turn (ss. 1-17). Hampshire: Palgrave Macmillan.
  Google Scholar

Mechaï, H. (2017, 15 czerwca). Raed Andoni: „The Israelis Occupy Our Minds”. MiddleEastMonitor.com https://www.middleeastmonitor.com/20170615-raed-andoni-the-israelis-occupy-our-minds/
  Google Scholar

Nichols, B. (1994). Blurred Boundaries: Questions of Meaning in Contemporary Culture. Bloomington: Indiana University Press.
  Google Scholar

Nichols, B. (2008). Documentary Reenactments: A Paradoxical Temporality That Is Not One. W: T. Miller (red.), Given World and Time: Temporalities in Context (ss. 171-192). Budapest: Central European University Press.
  Google Scholar

Norman, J. (2021). The Palestinian Prisoners Movement: Resistance and Disobedience. Oxon: Routledge.
  Google Scholar

Oppenheimer, J. (2012). Perpetrators’ Testimony and the Restoration of Humanity: „S21”, Rithy Panh. W: J. Ten Brink, J. Oppenheimer (red.), Killer Images: Documentary Film, Memory and the Performance of Violence (ss. 243-255). New York: Wallflower Press.
  Google Scholar

Pappe, I. (2017). The Biggest Prison on Earth: A History of the Occupied Territories. London: Oneworld Book.
  Google Scholar

Rascaroli, L. (2009). The Personal Cinema: Subjective Cinema and the Essay Film. New York: Wallflower Press.
  Google Scholar

Ricoeur, P. (2006). Pamięć, historia, zapomnienie (tłum. J. Margański). Kraków: Universitas.
  Google Scholar

Sobchack, V. (2004). The Charge of the Real: Embodied Knowledge and Cinematic Consciousness. W: Carnal Thoughts: Embodiment and the Moving Image Culture (ss. 258-285). Berkeley: University of California Press.
  Google Scholar

Stalpaert, Ch., Breyne, M., Maedza, P., Smet, de S. (2025). Histories of Trauma and Violence: Performance Practices of Removing and Remembering. W: Ch. Stalpaert (red.), Violence and Trauma in Contemporary Performance: Removing and Remembering Histories (ss. 11-32). Leuven: Leuven University Press.
  Google Scholar

Tumarkin, M. (2005). Traumascapes: The Power and Fate of Places Transformed by Tragedy. Melbourne: Melbourne University Press.
  Google Scholar

Violi, P. (2014). Landscapes of Memory: Trauma, Space, History. Oxford: Peter Lang.
  Google Scholar

Weissberg, J. (2017, 18 lutego). Berlin Film Review: „Ghost Hunting”. Variety.com. https://variety.com/2017/film/reviews/ghost-hunting-review-1201992082/
  Google Scholar

White, H. (2009). Literatura a fikcja (tłum. D. Kołodziejczyk). W: E. Domańska (red.), Proza historyczna (ss. 63-83). Kraków: Universitas.
  Google Scholar

White, H. (2010). Fabularyzacja historyczna a problem prawdy (tłum. E. Domańska). W: E. Domańska, M. Wilczyński (red.), Poetyka pisarstwa historycznego (ss. 211-236). Kraków: Universitas.
  Google Scholar

Williams, L. (1993). Mirrors Without Memories: Truth, History, and the New Documentary. Film Quarterly, 46, ss. 9-21.
  Google Scholar

Pobierz


Opublikowane
2026-06-30

Cited By / Share

Korczarowska, N. (2026) „Dokumenty performatywne Raeda Andoniego i Rithy Panha jako projekt historiografii krytycznej”, Kwartalnik Filmowy, (134), s. 185–212. doi: 10.36744/kf.4838.

Autorzy

Natasza Korczarowska 
natasza.korczarowska@uni.lodz.pl
Uniwersytet Łódzki Polska
https://orcid.org/0000-0003-3130-128X

Dr hab., profesor w Katedrze Filmu i Mediów Audiowizualnych Instytutu Kultury Współczesnej Uniwersytetu Łódzkiego. Specjalizuje się w historii filmu polskiego, europejskim kinie współczesnym i problematyce historiofotii. Opublikowała książki: Ojczyzny prywatne (2007) oraz Inne spojrzenie (2013, poświęcona wyobrażeniom historii w polskim filmie fabularnym po 1965 r.). Od 2008 r. współpracuje z Polskim Instytutem Sztuki Filmowej oraz Filmoteką Narodową – Instytutem Audiowizualnym przy projekcie edukacyjnym Akademia Polskiego Filmu.



Statystyki

Abstract views: 17
PDF downloads: 14


Licencja

Prawa autorskie (c) 2026 Natasza Korczarowska

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Autor bądź autorka udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym”, zachowuje nieograniczone prawa autorskie i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu (umowa licencyjna do pobrania). Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor bądź autorka wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.

W wydaniach od 105-106 (2019) do 119 (2022) wszystkie artykuły były publikowane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. W tym okresie autorzy i autorki udzielali(-ły) niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym”, zachowywali(-ły) nieograniczone prawa autorskie i zobowiązywali(-ły) się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu.