Piosenka w polskim filmie socrealistyczym

Marek Hendrykowski

kwartalnik.filmowy@ispan.pl
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (Polska)

Abstrakt

Śpiewający obywatel – pod warunkiem, że śpiewał na ekranie coś „słusznego” – cieszył się w kinie socrealistycznym niepisaną licentia vocalica, udzieloną na zasadzie bezumownej koncesji przez władzę. Myśl przewodnią tekstu Hendrykowskiego stanowi hipoteza dwoistości estetycznych źródeł piosenki w polskim filmie socrealistycznym. Z jednej strony źródłem tym jest wzorzec radzieckiej pieśni i piosenki, z drugiej – model rodzimy, oparty na tradycjach piosenki okresu międzywojennego. Pod względem ideologicznym (poetyka założona) oba modele stoją z sobą w sprzeczności. Pod względem estetycznym (poetyka zrealizowana) – poddane socrealistycznej obróbce, okazują się zbliżone. Melanż, do jakiego wówczas doszło, jest osobliwym paradoksem poetyki nie tylko piosenki filmowej, ale również pewnych aspektów poetyki kina socrealistycznego. Od czasów podszytej zachodnią kulturą popularną komedii Świat się śmieje istniało krytykowane przez ortodoksów politycznych przyzwolenie na formalne odstępstwo od sztywnych wymogów socrealistycznej sztampy. Liczyła się generalna zasada, a ta pozostawała niezmienna i prosta. O tym, czy dana piosenka znajdzie się „na wyposażeniu” bohaterów, decydowała nie jej melodia, lecz retoryka tekstu. Jego ideowej wymowy czynniki decyzyjne pilnowały z niestrudzoną czujnością. Wszystko inne mogło być w widowisku filmowym mniej lub bardziej dowolne i umowne.


Słowa kluczowe:

PRL, socrealizm, kino polskie

„Muzyk o muzyce filmowej. Rozmowa z Zygmuntem Wiehlerem autorem muzyki w filmie ‘Sprawa do załatwienia’”. Rozm. Ludomir Rubah. „Film” 37 (1953).
  Google Scholar

Hendrykowski, Marek. „Uśmiech Stalina, czyli jak polubić socrealizm”, „Kwartalnik Filmowy” 41-42 (2003). 65-89.
  Google Scholar

Płażewski, Jerzy. „Inflacja piosenki”, „Film” 38 (1953).
  Google Scholar

Sowińska, Iwona. Polska muzyka filmowa 1945-1968. Katowice 2006.
  Google Scholar

Pobierz


Opublikowane
2015-09-30

Cited By / Share

Hendrykowski, M. (2015) „Piosenka w polskim filmie socrealistyczym”, Kwartalnik Filmowy, (91), s. 93–104. doi: 10.36744/kf.2287.

Autorzy

Marek Hendrykowski 
kwartalnik.filmowy@ispan.pl
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Polska

Historyk i teoretyk filmu, medioznawca, badacz kultury audiowizual­nej, profesor zwyczajny w Katedrze Filmu, Tele­wizji i Nowych Mediów UAM, redaktor senior czasopisma naukowego „Images”, autor monografii książkowych: Film jako źródło historyczne (2000), Kanał (wspólnie z Donem Fredericksenem, 2007), Popiół i diament (2008), Komeda (2009), Eroica (2011), Film i moda (2011), An­drzej Munk (2011), Do widzenia, do jutra (2012), Morgenstern (2012), Najlepsze kasztany. Księga cytatów polskiego filmu (2013), Semiotyka rucho­mych obrazów (2014) oraz Współczesna adapta­cja filmowa (2014).

 



Statystyki

Abstract views: 41
PDF downloads: 30


Licencja

Prawa autorskie (c) 2015 Marek Hendrykowski

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Autor bądź autorka udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym”, zachowuje nieograniczone prawa autorskie i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu (umowa licencyjna do pobrania). Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor bądź autorka wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.

W wydaniach od 105-106 (2019) do 119 (2022) wszystkie artykuły były publikowane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. W tym okresie autorzy i autorki udzielali(-ły) niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym”, zachowywali(-ły) nieograniczone prawa autorskie i zobowiązywali(-ły) się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu.