Rynek klasyki. Praktyki i dyskursy obiegu repremier filmowych w Polsce
Patrycja Włodek
patrycja.wlodek@gmail.comUniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie (Polska)
https://orcid.org/0000-0003-4019-3727
Miłosz Stelmach
Uniwersytet Jagielloński (Polska)
https://orcid.org/0000-0003-4004-7121
Abstrakt
Artykuł analizuje rozwój rynku kinowych repremier filmowych w Polsce po 1989 r., ze szczególnym uwzględnieniem zmian zachodzących po pandemii COVID-19. Wyróżniono w nim trzy fazy rozwoju: pionierską, ekspansji oraz współczesną fazę specjalizacji związaną z rosnącą liczbą sprofilowanych dystrybutorów i większą obecnością starszych filmów w repertuarach kinowych. Współczesny obieg repremier odchodzi od dominacji „żelaznego kanonu” kina artystycznego na rzecz bardziej zróżnicowanej oferty obejmującej również kino gatunkowe, kultowe i nostalgiczne. Istotnym elementem analizy są także dyskursy towarzyszące repremierom – kategorie klasyki, kanonu i dziedzictwa oraz rola technologii cyfrowej restauracji obrazu. Repremiery są interpretowane jako narzędzia ochrony dziedzictwa audiowizualnego oraz mechanizm aktywizowania pamięci kulturowej i negocjowania współczesnego kanonu filmowego, obejmującego zarówno tradycyjne arcydzieła kina artystycznego, jak i produkcje nostalgiczne czy gatunkowe.
Instytucje finansujące
Oświadczenie o konflikcie interesów
Słowa kluczowe:
rynek filmowy, kanon, dziedzictwo, repremiery, cyfrowa restauracjaBibliografia
[b. a.] (b. d.). 13 filmów na 130 lat kina. Muzeum Kinematografii w Łodzi. Muzeumkinematografii.pl. https://muzeumkinematografii.pl/lista-projektow/13-filmow-na-130-lat-kina/
Google Scholar
[b. a.] (b. d.). Cinetel.it. https://cinetel.it
Google Scholar
[b. a.] (b. d.). Cinema-city.pl. https://www.cinema-city.pl/static/pl/pl/opera
Google Scholar
[b. a.] (b. d.). Flixclassic.pl. https://flixclassic.pl/
Google Scholar
[b. a.] (b. d.). Multikino.pl. https://www.multikino.pl/wydarzenia/teatr
Google Scholar
[b. a.] (b. d.). O projekcie. Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny. Fina.gov.pl. https://www.fina.gov.pl/lista-polskiego-dziedzictwa-filmowego/o-projekcie/
Google Scholar
[b. a.] (b. d.). Pastperfect.com.pl. https://pastperfect.com.pl/
Google Scholar
[b. a.] (b. d.). Timelessfilmfestival.pl. https://timelessfilmfestival.pl/pl/o-festiwalu/
Google Scholar
[b. a.] (2026, 22 marca). Reset – dystrybutor klasyki kina. Facebook.com. https://www.facebook.com/resetdystrybutor/?locale=pl_PL
Google Scholar
Adamczak, M. (2010). Globalne Hollywood, filmowa Europa i polskie kino po 1989 roku. Gdańsk: Słowo/obraz terytoria.
Google Scholar
Assmann, A. (2008). Canon and Archive: The Dynamics of Cultural Memory Between Remembering and Forgetting. W: A. Erll, A. Nünning, S. Pennypacker (red.), Cultural Memory Studies: An International and Interdisciplinary Handbook (ss. 97–107). Berlin – New York: De Gruyter.
DOI: https://doi.org/10.1515/9783110207262.2.97
Google Scholar
Bai, Y. (2022). Analysis on Marketing Path of Classic Film Re-Screening Based on 4V Theory. International Journal of Education and Humanities, 1 (5), ss. 127-133.
DOI: https://doi.org/10.54097/ijeh.v5i1.1954
Google Scholar
Calvino, I. (2021). Po co czytać klasyków (tłum. A. Wasilewska). Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Google Scholar
Christ, R. (b. d.). Czy milenialsi śnią o Donniem Darko?. Resetfilm.pl. https://resetfilm.pl/filmy/donnie-darko#czy-milenialsi-snia-o-donniem-darko-autor-rafal-christ.
Google Scholar
Eco, U. (1999). Semiologia życia codziennego (tłum. J. Ugniewska). Warszawa: Czytelnik.
Google Scholar
Follows, S. (2017, 4 grudnia) Is the Number of the Re-releases Increasing?. Stephenfollows.com. https://stephenfollows.com/p/movie-re-releases
Google Scholar
Fossati, G. (2011). From Grain to Pixel: The Archival Life of Film in Transition. Amsterdam: Amsterdam University Press.
Google Scholar
Guszkowski P. (2026, 11 stycznia). Ten film zyskał sławę dzięki DVD i pirackim kopiom. Chętnych na seanse jest więcej niż miejsc. Wyborcza.pl. https://wyborcza.pl/7,101707,32513498,ten-film-zyskal-slawe-dzieki-dvd-i-pirackim-kopiom-chetnych.html
Google Scholar
Hawkins, H. (1990). Classics and Trash: Traditions and Taboos in High Literature and Popular Modern Genres. Toronto: University of Toronto Press.
Google Scholar
Ingravalle, G. (2024). Archival Film Curatorship: Early and Silent Cinema from Analog to Digital. Amsterdam: Amsterdam University Press.
DOI: https://doi.org/10.5117/9789463725675
Google Scholar
Jameson, F. (1998). Postmodernizm i społeczeństwo konsumpcyjne (tłum. P. Czapliński). W: R. Nycz (red.), Postmodernizm. Antologia przekładów (ss. 190-213). Kraków: Wydawnictwo Baran i Suszczyński.
Google Scholar
Kaye, H., Whelehan, I. (2000). Introduction: Classics Across the Film/Literature Divide. W: D. Cartmell, I. Q. Hunter, H. Kaye, I. Whelehan (red.), Classics in Film and Fiction (ss. 1-13). London: Pluto Press.
DOI: https://doi.org/10.2307/j.ctt18fs93w.4
Google Scholar
Klejsa, K., Grzechowiak, J., Sowiński, E. (2025). Rozpowszechnianie filmów w PRL w latach 1957-1989. Łódź: Wydawnictwo UŁ.
DOI: https://doi.org/10.18778/8331-725-0
Google Scholar
Klinger, B. (2025). „Casablanca”: Rethinking Film History Through the Old Classics. W: P. Robertson Wojcik, P. J. Massood (red.), The Routledge Companion to American Film History (ss. 388-398). New York – London: Routledge.
Google Scholar
Macnab G. (2024, 20 lutego). Why Is the Boom Time for Theatrical Re-Releases of Classic Films. Screendaily.com. https://www.screendaily.com/features/why-its-boom-time-for-theatrical-re-releases-of-classic-films/5190801.article
Google Scholar
Polski Instytut Sztuki Filmowej (2025). Segmentacja widzów kina. Raport z 8. fali badania ilościowego. Pisf.pl. https://pisf.pl/wp-content/uploads/2026/01/PISF_Segmentacja-Q8_part3.pdf
Google Scholar
Polski Instytut Sztuki Filmowej (2026). Programy operacyjne. Pisf.pl https://pisf.pl/wp-content/uploads/2025/11/Programy-Operacyjne-2026.pdf
Google Scholar
Statista Research Department (2023, 27 kwietnia). Numbers of Documentaries, Re-releases, and Foreign Language Films Screened in Ireland and the United Kingdom in 2021. Statista.com. https://www.statista.com/statistics/296828/specialised-films-released-in-the-uk-and-republic-of-ireland-by-type/?srsltid=AfmBOoqDyIE7Yfvi3zLUZY46ieQKkl3YqRvA6CMRJpAdUWj_D_pWA3hp
Google Scholar
Szlendak, T. (2010). Wielozmysłowa kultura iwentu: Skąd się wzięła, czym się objawia i jak w jej ramach ocenić dobra kultury?. Kultura Współczesna, (4), ss. 80-97.
Google Scholar
Szymański, D. vel K. (1974-2020). Na ekranach PRL. Rozpowszechnianie i recepcja filmów w Polsce w latach 1944-1989. Naekranachprl.pl. http://naekranachprl.pl/index.php/wznowienia/
Google Scholar
White, P. (2021). Rebecca. London – New York: British Film Institute – Bloomsbury.
DOI: https://doi.org/10.5040/9781911239468
Google Scholar
Włodek, P. (2024). Wieczny powrót generacji Spice Girls. Ekrany, 2 (70), ss. 6-9.
Google Scholar
Worldwide Market Reports (2025). Film Restoration Service Market Size and Share Analysis – Growth Trends and Forecasts (2025-2032). Worldwidemarketreports.com. https://www.worldwidemarketreports.com/market-insights/film-restoration-service-market-934885
Google Scholar
Zarandona, J. A. G. (2016). Making Heritage at the Cannes Film Festival. International Journal of Heritage Studies, 10 (22), ss. 781-798. https://doi.org/10.1080/13527258.2016.1203747
DOI: https://doi.org/10.1080/13527258.2016.1212388
Google Scholar
Zielińska, U. (2026, 11 kwietnia). Kina straciły widzów. Na ratunek bohaterowie z przeszłości. Rzeczpospolita. https://www.rp.pl/media/art44124871-kina-stracily-widzow-na-ratunek-bohaterowie-z-przeszlosci
Google Scholar
Autorzy
Patrycja Włodekpatrycja.wlodek@gmail.com
Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie Polska
https://orcid.org/0000-0003-4019-3727
Doktor habilitowana nauk o sztuce, absolwentka socjologii i filmoznawstwa na Uniwersytecie Jagiellońskim, profesor Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej (dawniej Uniwersytetu Pedagogicznego im. KEN) w Krakowie. Autorka książek „Świat był przemoczoną pustką”. Czarny kryminał Raymonda Chandlera w literaturze i filmie (2015), Kres niewinności. Obraz i upamiętnienie ery Eisenhowera w amerykańskich filmach i serialach – pomiędzy reprezentacją, nostalgią a krytycznym retro (2018; nominacja do nagrody Polskiego Towarzystwa Badań nad Filmem i Mediami za najlepszą książkę filmoznawczą 2018 r.) i „Wszystko noir?”. O inspiracjach i wariantach – życie po życiu filmu noir (2022) oraz licznych tekstów o tematyce filmowej i serialowej publikowanych w tomach zbiorowych i czasopismach naukowych. Współredaktorka tomów zbiorowych: Od de Laclosa do Collarda. Adaptacje literatury francuskiej (2016, wraz z Alicją Helman), Autorzy kina europejskiego VII (2018, wraz z Kamilą Żyto) i Pomiędzy retro a retromanią (2018, wraz Małgorzatą Major). W jej kręgu zainteresowań znajdują się zagadnienia z zakresu historii filmu, ze szczególnym uwzględnieniem kinematografii amerykańskiej, polskiej i neoseriali.
Autorzy
Miłosz StelmachUniwersytet Jagielloński Polska
https://orcid.org/0000-0003-4004-7121
Filmoznawca, krytyk filmowy, tłumacz; adiunkt w Instytucie Sztuk Audiowizualnych Uniwersytetu Jagiellońskiego, autor książki Przeczucie końca. Modernizm, późność i polskie kino (2020); w latach 2025-2026 główny kurator Filmoteki Narodowej – Instytutu Audiowizualnego; w latach 2014-2025 redaktor czasopisma o tematyce filmowej „Ekrany”. W pracy badawczej zajmuje się modernizmem filmowym, przemianami współczesnego rynku filmowego oraz zastosowaniem metod ilościowych w filmoznawstwie.
Statystyki
Abstract views: 342PDF downloads: 147
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Patrycja Włodek, Miłosz Stelmach
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autor bądź autorka udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym”, zachowuje nieograniczone prawa autorskie i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu (umowa licencyjna do pobrania). Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor bądź autorka wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.
W wydaniach od 105-106 (2019) do 119 (2022) wszystkie artykuły były publikowane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. W tym okresie autorzy i autorki udzielali(-ły) niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym”, zachowywali(-ły) nieograniczone prawa autorskie i zobowiązywali(-ły) się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu.
Inne teksty tego samego autora
- Patrycja Włodek, Narodowe kino autorów końca wieku , Kwartalnik Filmowy: Nr 107 (2019): Podróż, (e)migracja, pielgrzymka
- Patrycja Włodek, Netflix: „The Future Is Now?" , Kwartalnik Filmowy: Nr 124 (2023): Streaming
- Agata Hołobut, Maciej Rapacz, Miłosz Stelmach, Tytuły robocze. Analiza obliczeniowa praktyk w nazewnictwie filmów na polskim przykładzie , Kwartalnik Filmowy: Nr 127 (2024): Filmoznawstwo empiryczne
- Miłosz Stelmach, Drugi przełom dźwiękowy? Magnetofon Nagra i przemiany dźwięku filmowego w epoce postklasycznej , Kwartalnik Filmowy: Nr 113 (2021): Film i technologia
- Miłosz Stelmach, Kino się liczy. Zwrot obliczeniowy i metody ilościowe w badaniach nad filmem , Kwartalnik Filmowy: Nr 127 (2024): Filmoznawstwo empiryczne
- Patrycja Włodek, Amerykańskie przedmieścia w cieniu wielkiego miasta , Kwartalnik Filmowy: Nr 109 (2020): Przestrzeń architektoniczna w filmie
- Patrycja Włodek, Podróż do emancypacji. O ambiwalentnym znaczeniu motywu drogi na przykładzie tematu rasy w kinie amerykańskim , Kwartalnik Filmowy: Nr 107 (2019): Podróż, (e)migracja, pielgrzymka
- Miłosz Stelmach, Kto steruje cyfrowym pociągiem? Cyfryzacja kin jako przedsięwzięcie dystrybucyjne , Kwartalnik Filmowy: Nr 108 (2019): Produkcja i dystrybucja filmowa
- Miłosz Stelmach, Wszystkie niewidziane filmy. Długi ogon światowego kina , Kwartalnik Filmowy: Nr 117 (2022): Kino nieznane/ukryte
- Patrycja Włodek, Paranoja „noir”. Ukryta rzeczywistość czarnego kryminału , Kwartalnik Filmowy: Nr 117 (2022): Kino nieznane/ukryte
