Film zakulisowy jako gatunek i zwierciadło społeczne

Wojciech Świdziński

Akademia Teatralna im. Aleksandra Zelwerowicza
https://orcid.org/0000-0001-6840-4069

Abstrakt

Artykuł jest próbą charakterystyki nieopisanego dotąd zjawiska – filmu zakulisowego. Jego schemat fabularny opiera się na śledzeniu procesu powstawania spektaklu teatralnego od castingu po udaną premierę, do której dochodzi pomimo licznych perypetii. Ważną jego cechą jest przedstawienie zespołu teatralnego jako mikrospołeczności o potencjale metafory społecznej. Za prototyp gatunku można uznać backstage musical Busby’ego Berkeleya. W kolejnych dekadach nawiązywali do niego lub dekonstruowali jego struktury między innymi John Cassavetes, Bob Fosse, Carlos Saura, a ostatnio Alejandro González Iñárritu. Krzysztof Kieślowski i Agnieszka Holland w filmach należących do nurtu moralnego niepokoju w autorski sposób wykorzystali formułę filmu zakulisowego, by opowiedzieć o utracie złudzeń i zakwestionować ideę zespołu. Sugerowali przy tym, by ich filmy odczytywać nie jako krytykę instytucji teatru, lecz uniwersalne metafory społeczne.

Słowa kluczowe:

film zakulisowy, teatr, Busby Berkeley, John Cassavetes, Krzysztof Kieślowski, Agnieszka Holland

Altman, R. (1987). The American Film Musical. Bloomington: Indiana University Press.
  Google Scholar

Chandler, D. (1997). An Introduction to Genre Theory, http://www.aber.ac.uk/media/Documents/intgenre/chandler_genre_theory.pdf
  Google Scholar

Dobrowolski, P. (2014). Historie równoległe, zbieżne, przeciwstawne. Teatr dramatyczny w filmie jako alternatywa i dopełnienie fabuły. Kwartalnik Filmowy, (87-88), ss. 32-43.
  Google Scholar

Durys, E. (2009). Mieliśmy tu mały problem... O twórczości Johna Cassavetesa. Kraków: Rabid.
  Google Scholar

Gavron, L. (2016). John Cassavetes in Los Angeles. W: G. Oldham (red.), John Cassavetes: Interviews (ss. 111-122). Jackson: University Press of Mississippi.
  Google Scholar

Kieślowski, K. (1997). O sobie. Kraków: Znak.
  Google Scholar

Kłopocka, I. (2008, 6 września). Agnieszka Holland: Aktorzy to rasa. Nowa Trybuna Opolska. https://nto.pl/agnieszka-holland-aktorzy-to-rasa/ar/4096943
  Google Scholar

Majewski, T., Rejniak-Majewska, A. (2009). „Herbarium czystych zewnętrzności”: Siegfried Kracauer, Busby Berkeley, Sherrie Levine. Estetyka i Krytyka, (15-16), ss. 64-87.
  Google Scholar

Nadgrodkiewicz, G. (2020). Architektonika teatru – struktura filmu – zakamarki umysłu. Nowojorskie pasaże „Birdmana”. Kwartalnik Filmowy, (109), ss. 6-22.
DOI: https://doi.org/10.36744/kf.275   Google Scholar

Shakespeare, W. (1999). Jak wam się podoba (tłum. Cz. Miłosz). W: W. Shakespeare, Dwanaście dramatów, tom 2 (ss. 143-279). Warszawa: Świat Książki.
  Google Scholar

Tes, U. (2001). Zakłócony sen Hollywoodu – kino Johna Cassavetesa. Ha!art, (2), ss. 25-27.
  Google Scholar

Wyżyńska, D. (2009, 4 maja). Holland o „Aktorach prowincjonalnych”, https://wyborcza.pl/1,76842,6569687,Holland_o__Aktorach_prowincjonalnych_.html
  Google Scholar

Zawiśliński, S., Kieślowski, K. (1994). Jeden na jednego. Rozmawiają Krzysztof Kieślowski i Stanisław Zawiśliński. W: S. Zawiśliński (red.), Kieślowski bez końca (ss. 9-45). Warszawa: Skorpion.
DOI: https://doi.org/10.5040/9780571344406.0033   Google Scholar

Pobierz


Opublikowane
2022-01-13

Cited By / Share

Świdziński, W. (2022) „Film zakulisowy jako gatunek i zwierciadło społeczne”, Kwartalnik Filmowy, (116), s. 190–212. doi: 10.36744/kf.902.

Autorzy

Wojciech Świdziński 
https://orcid.org/0000-0001-6840-4069

Doktor nauk humanistycznych, teatrolog i filmoznawca, wykładowca Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie, członek Polskiego Towarzystwa Badań nad Filmem i Mediami. Opublikował książkę Co było grane? Film zagraniczny w Polsce w latach 1918-1929 na przykładzie Warszawy (2015). Jest także autorem opracowania naukowego zbioru felietonów filmowych Andrzeja Własta. Artykuły naukowe i popularnonaukowe publikował m.in. w „Kwartalniku Filmowym”, „Ekranach”, „Pleografie” i „Stolicy”.



Statystyki

Abstract views: 105
PDF downloads: 84


Licencja

Prawa autorskie (c) 2021 Wojciech Świdziński

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Autor udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym” i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy jego ponownym wykorzystaniu.
Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.
UMOWA LICENCYJNA DO POBRANIA