Nieudane rekonsolidacje pamięci. Widma aborygeńskiego życia w „Limbo” Ivana Sena

Oryginalny artykuł naukowy; materiał recenzowany; zgłoszono: 2026.03.02; zrecenzowano: 2026.04.13; przyjęto: 2026.05.11

Kamila Żyto

kamila.zyto@uni.lodz.pl
Uniwersytet Łódzki (Polska)
https://orcid.org/0000-0003-2822-8341

Abstrakt

Artykuł skupia się na filmie Limbo (2023) w reżyserii Ivana Sena jako dziele rewidującym dotychczasowe strategie australijskiej polityki pamięci i kwestionującym proces rekonsolidacji pamięci zbiorowej. Aborygeński reżyser rezygnuje z dominującej w australijskim kinie rewizjonistycznym formuły antywesternu na rzecz poetyki kina noir oraz konwencji science fiction. Strategia ta pozwala na dekonstrukcję mitów założycielskich Australii, w tym koncepcji terra nullius czy motywu zagubionych dzieci. W tekście szczegółowo omówiono pojęcie rekonsolidacji pamięci, rozumianej jako proces ponownego utrwalania wspomnień w zmiennej formie, który w skali społecznej zachodzi przez nośniki instytucjonalne i kulturowe, takie jak film. Autorka, nawiązując do polityki pamięci (przede wszystkim realizowanej przez rząd Johna Howarda) i tzw. wojen o historię, dowodzi, że obraz Sena ukazuje fiasko zarówno procesu rekonsolidacji pamięci, jak i pojednania.

Instytucje finansujące

Autorka nie otrzymała żadnego dodatkowego wsparcia finansowego na przeprowadzenie badań, napisanie i publikację tego artykułu.

Oświadczenie o konflikcie interesów

Autorka nie zgłosiła żadnego potencjalnego konfliktu interesów.

Słowa kluczowe:

postkolonializm, kino rdzennej ludności, kino australijskie, pamięć kulturowa, Ivan Sen

Althans, K. (2024). Ecologemes in Contemporary Australian Crime Fiction: The Case of Outback Noir. W: N. Ashman (red.), The Routledge Handbook of Crime Fiction and Ecology (ss. 251-263). New York: Routledge.
DOI: https://doi.org/10.4324/9781003091912-24   Google Scholar

Amani U. N. (2025). Film Noir: Social Commentary through Cinematic Style. IAA Journal of Communication, 11 (1), ss. 37-41.
DOI: https://doi.org/10.59298/IAAJC/2025/1113741   Google Scholar

Anastasio, T. J., Ehrenberger, K. A., Watson, P., Zhang, W. (2012). Individual and Collective Memory Consolidation: Analogous Processes on Different Levels. Cambridge: The MIT Press.
DOI: https://doi.org/10.7551/mitpress/9173.001.0001   Google Scholar

Assmann, A. (2013). Między historią a pamięcią. Antologia (red. M. Saryusz-Wolska). Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
DOI: https://doi.org/10.31338/uw.9788323514497   Google Scholar

Banner, S. (2005). Why Terra Nullius?: Anthropology and Property Law in Early Australia. Law and History Review, 23 (1), ss. 95-131. https://doi.org/10.1017/S073824800000008X
DOI: https://doi.org/10.1017/S0738248000000067   Google Scholar

Bardon, G., Ryan, J. (1991). Papunya Tula: Art of the Western Desert. Melbourne: McPhee Gribble.
  Google Scholar

Bhabha, H. K. (2010). Miejsca kultury (tłum. T. Dobrogoszcz). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
  Google Scholar

Binns, D. (2019). Dronopoetics: Unmanned Aerial Cinematography and Ivan Sen’s „Goldstone”. Journal of Asia-Pacific Pop Culture, 4 (1), ss. 26-41. https://doi.org/10.5325/jasiapacipopcult.4.1.0026
DOI: https://doi.org/10.5325/jasiapacipopcult.4.1.0026   Google Scholar

Birns, N. (2015). Contemporary Australian Literature: A World Not Yet Dead. Sydney: Sydney University Press.
DOI: https://doi.org/10.26530/OAPEN_625670   Google Scholar

Brennan, S. (2004). Reconciliation in Australia: The Relationship Between Indigenous Peoples and the Wider Community. The Brown Journal of World Affairs, 11 (1), ss. 149-161.
  Google Scholar

Buckmaster, L. (2016, 8 czerwca). Ivan Sen on His Outback Thriller „Goldstone”: ‘Action Shouldn’t Be Thought of as Trash’. The Guardian. https://www.theguardian.com/film/2016/jun/08/ivan-sen-on-his-outback-thriller-goldstone-action-shouldnt-be-thought-of-as-trash
  Google Scholar

Chrzanowska, J. (2019). Spór o historię kontynentu i pochód do pojednania – Aborygeni w wielokulturowej Australii. Relacje Międzykulturowe, 1 (5), ss. 149-168.
DOI: https://doi.org/10.12797/RM.01.2019.05.06   Google Scholar

Collins, F., Davis, T. (2004). Australian Cinema after Mabo. Port Melbourne: Cambridge University Press.
DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511802324   Google Scholar

Collins, F., Landman, J., Bye, S. (red.) (2019). A Companion to Australian Cinema. New York: Wiley Blackwell.
DOI: https://doi.org/10.1002/9781118942567   Google Scholar

Dolgopolov, G. (2021). Ghosting in the Outback Noir. Coolabah, (29), ss. 34-48. https://doi.org/10.1344/co20212934-48
DOI: https://doi.org/10.1344/co2021294-16   Google Scholar

Gall, A., Probyn-Rapsey, F. (2006). Ivan Sen and the Art of the Road. Screen, 47 (4), ss. 425-439. https://doi.org/10.1093/screen/hjl036
DOI: https://doi.org/10.1093/screen/hjl036   Google Scholar

Gelder, K., Jacobs, J. M. (1998). Uncanny Australia: Sacredness and Modernity in a Postcolonial Nation. Melbourne: Melbourne University Press.
  Google Scholar

Gibson, R. (1984). The Diminishing Paradise: Changing Literary Perceptions of Australia. Sydney: Angus and Robertson.
  Google Scholar

Grehan, H. (2001). Mapping Cultural Learning in Contemporary Australian Performance. Basingstoke: Peter Lang Publishing.
  Google Scholar

Griffin, L., Griffin, S., Trudgett, M. (2017). At the Movies: Contemporary Australian Indigenous Cultural Expressions – Transforming the Australian Story. The Australian Journal of Indigenous Education, 47 (2), ss. 131-138. https://doi.org/10.1017/jie.2017.27
DOI: https://doi.org/10.1017/jie.2017.15   Google Scholar

Hamilton, E. (2022). „They Like All Pictures which Remind Them of Their Own”: The „Entangled” Development of Australian Westerns. W: H. Mayer, D. Roche (red.), Transnationalism and Imperialism: Endurance of the Global Western Film (ss. 264-271). Bloomington: Indiana University Press.
DOI: https://doi.org/10.2307/j.ctv26qjhx8.22   Google Scholar

Heeney, A. (2024, 22 marca). Interview: Ivan Sen on „Limbo”. Seventh Row. https://seventh-row.com/2024/03/22/interview-ivan-sen-limbo-2023/
  Google Scholar

Kempna-Pieniążek, M. (2015). Neo-noir. Ciemne zwierciadło czasów kryzysu. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
  Google Scholar

Knudsen, E. R. (2004). The Circle and the Spiral. A Study of Australian Aboriginal and New Zealand Māori Literature. Amsterdam – New York: Brill.
DOI: https://doi.org/10.1163/9789004486546   Google Scholar

Kola, A. F. (2018). Socjalistyczny postkolonializm. Rekonsolidacje pamięci. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
DOI: https://doi.org/10.15804/athena.2018.58.15   Google Scholar

Kopkiewicz, A. (2016, 17 maja). Widmowa teraźniejszość. Rozmowa z Jakubem Momrą i Andrzejem Sosnowskim. Dwutygodnik. https://www.dwutygodnik.com/artykul/6411-widmowa-terazniejszosc.html
  Google Scholar

Liberzon, I., Javanbakht, A. (2015). Memory Reconsolidation and Psychotherapeutic Process. Behavioral and Brain Sciences, 38. https://doi.org/10.1017/S0140525X14000363
DOI: https://doi.org/10.1017/S0140525X14000363   Google Scholar

Łukaszewicz Alcaraz, A. (2019). Contemporary Aboriginal Art from Australia’s Desert: Context, Debates, and Analysis. Athens Journal of Humanities and Arts, 6 (4), ss. 345-366. https://doi.org/10.30958/ajha.6-4-4
DOI: https://doi.org/10.30958/ajha.6-4-4   Google Scholar

Macintyre, S., Clark, A. (2003). The History Wars. Carlton: Melbourne University Press.
  Google Scholar

Marsh, P. (2016). Postcolonial Longing on the Australian Cinematic Frontier. Ilha Desterro: A Journal of English Language Literatures in English and Cultural Studies, 62 (2), ss. 177-191. https://doi.org/10.5007/2175-8026.2012n62p177
DOI: https://doi.org/10.5007/2175-8026.2016v69n2p177   Google Scholar

Marzec, A. (2015). Widmontologia. Teoria filozoficzna i praktyka artystyczna ponowoczesności. Warszawa: Fundacja Bęc Zmiana.
  Google Scholar

Mayer, H., Roche, D. (red.). (2022). Transnationalism and Imperialism: Endurance of the Global Western Film. Bloomington: Indiana University Press.
DOI: https://doi.org/10.2307/j.ctv26qjhx8   Google Scholar

Międzynarodowa Komisja Teologiczna (2007, 19 stycznia). Nadzieja zbawienia dla dzieci, które umierają bez chrztu. Watykan: Libreria Editrice Vaticana. https://www.vatican.va/roman_curia/congregations/cfaith/cti_documents/rc_con_cfaith_doc_20070419_un-baptised-infants_pl.pdf
  Google Scholar

Nahirny, R. (2014). Wobec tajemnicy. Czas snu w kinie postkolonialnej Australii. W: I. Topp, P. J. Fereński, R. Nahirny (red.), Sny w kulturze (ss. 106-120). Warszawa: Wydawnictwo „Korporacja Polonia”.
  Google Scholar

Nora, P. (1989). Between Memory and History: Les Lieux de Mémoire. Representations, (26), ss. 7-24. https://doi.org/10.2307/2928520
DOI: https://doi.org/10.2307/2928520   Google Scholar

Olsen, D. (2001). Dividing Australia: The Story of the Rabbit Proof Fence. Things Magazine, 14. https://www.thingsmagazine.net/text/t14/rabbits.htm
  Google Scholar

Ostaszewski, J. (1991). Konteksty westernu. W: A. Helman (red.), Kino gatunków (ss. 69-83). Warszawa - Kraków: Wydawnictwo Rabid.
  Google Scholar

Pierce, P. (1999). The Country of Lost Children: An Australian Anxiety. Cambridge: Cambridge University Press.
  Google Scholar

Rayner, J. (2022). Australian Gothic: A Cinema of Horrors. Cardiff: University of Wales Press.
DOI: https://doi.org/10.2307/jj.14491619   Google Scholar

Read, P. (1983). The Stolen Generations: The Removal of Aboriginal Children in New South Wales from 1883 to 1969. Surry Hills: New South Wales Department of Aboriginal Affairs. https://dietitiansaustralia.org.au/sites/default/files/2022-02/Reading-7_StolenGenerations.pdf
  Google Scholar

Rieder, J. (2008). Colonialism and the Emergence of Science Fiction. Middletown: Wesleyan University Press.
  Google Scholar

Rutherford, A. (2018). In Conversation with Ivan Sen. Axon: Creative Explorations, 8 (2). https://axonjournal.com.au/issues/8-2/conversation-ivan-sen/
  Google Scholar

Rutherford, A. (2023, 16 maja). Limbo. Ivan Sen’s new film. Australian Book Review Arts. https://www.australianbookreview.com.au/arts-update/101-arts-update/10279-limbo-ivan-sen-s-new-film-by-anne-rutherford
  Google Scholar

Stanner, W. E. H. (2011). The Dreaming and Other Essays. Melbourne: Black Inc. Agenda.
  Google Scholar

Turner, V. (2010). Proces rytualny. Struktura i antystruktura (tłum. E. Dżurak). Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
  Google Scholar

Żyto, K. (2017). Film noir i kino braci Coen. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego - Wydawnictwo Biblioteki Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej.
DOI: https://doi.org/10.18778/8088-528-8   Google Scholar

Pobierz


Opublikowane
2026-06-30

Cited By / Share

Żyto, K. (2026) „Nieudane rekonsolidacje pamięci. Widma aborygeńskiego życia w «Limbo» Ivana Sena”, Kwartalnik Filmowy, (134), s. 158–184. doi: 10.36744/kf.4843.

Autorzy

Kamila Żyto 
kamila.zyto@uni.lodz.pl
Uniwersytet Łódzki Polska
https://orcid.org/0000-0003-2822-8341

Dr hab., prof. Uniwersytetu Łódzkiego, pracuje w Katedrze Filmu i Mediów Audiowizualnych, a także wykłada na Akademii Muzycznej im. Grażyny i Kiejstuta Bacewiczów w Łodzi. Współpracowała z Polskim Instytutem Sztuki Filmowej oraz Filmoteką Narodową – Instytutem Audiowizualnym. Brała udział w licznych projektach edukacyjnych, takich jak Akademia Polskiego Filmu czy Filmoteka Szkolna. Regularnie publikuje recenzje na portalu EdukacjaFilmowa.pl oraz w magazynach „Film&TV Kamera” i „Ekrany”. Opublikowała dwie książki autorskie: Strategie labiryntowe w filmie fikcji (2010) oraz Film noir i kino braci Coen (2017). Współredagowała także tomy zbiorowe, m.in. Od Cervantesa do Pereza-Reverte’a. Adaptacje literatury hiszpańskiej i iberoamerykańskiej (2011) oraz Autorzy kina europejskiego VII (2018). W kręgu jej zainteresowań znajdują się: kino polskie, kino amerykańskie oraz kino świata hiszpańskojęzycznego.



Statystyki

Abstract views: 63
PDF downloads: 35


Licencja

Prawa autorskie (c) 2026 Kamila Żyto

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Autor bądź autorka udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym”, zachowuje nieograniczone prawa autorskie i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu (umowa licencyjna do pobrania). Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor bądź autorka wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.

W wydaniach od 105-106 (2019) do 119 (2022) wszystkie artykuły były publikowane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. W tym okresie autorzy i autorki udzielali(-ły) niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym”, zachowywali(-ły) nieograniczone prawa autorskie i zobowiązywali(-ły) się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu.