Nieudane rekonsolidacje pamięci. Widma aborygeńskiego życia w „Limbo” Ivana Sena
Kamila Żyto
kamila.zyto@uni.lodz.plUniwersytet Łódzki (Polska)
https://orcid.org/0000-0003-2822-8341
Abstrakt
Artykuł skupia się na filmie Limbo (2023) w reżyserii Ivana Sena jako dziele rewidującym dotychczasowe strategie australijskiej polityki pamięci i kwestionującym proces rekonsolidacji pamięci zbiorowej. Aborygeński reżyser rezygnuje z dominującej w australijskim kinie rewizjonistycznym formuły antywesternu na rzecz poetyki kina noir oraz konwencji science fiction. Strategia ta pozwala na dekonstrukcję mitów założycielskich Australii, w tym koncepcji terra nullius czy motywu zagubionych dzieci. W tekście szczegółowo omówiono pojęcie rekonsolidacji pamięci, rozumianej jako proces ponownego utrwalania wspomnień w zmiennej formie, który w skali społecznej zachodzi przez nośniki instytucjonalne i kulturowe, takie jak film. Autorka, nawiązując do polityki pamięci (przede wszystkim realizowanej przez rząd Johna Howarda) i tzw. wojen o historię, dowodzi, że obraz Sena ukazuje fiasko zarówno procesu rekonsolidacji pamięci, jak i pojednania.
Instytucje finansujące
Oświadczenie o konflikcie interesów
Słowa kluczowe:
postkolonializm, kino rdzennej ludności, kino australijskie, pamięć kulturowa, Ivan SenBibliografia
Althans, K. (2024). Ecologemes in Contemporary Australian Crime Fiction: The Case of Outback Noir. W: N. Ashman (red.), The Routledge Handbook of Crime Fiction and Ecology (ss. 251-263). New York: Routledge.
DOI: https://doi.org/10.4324/9781003091912-24
Google Scholar
Amani U. N. (2025). Film Noir: Social Commentary through Cinematic Style. IAA Journal of Communication, 11 (1), ss. 37-41.
DOI: https://doi.org/10.59298/IAAJC/2025/1113741
Google Scholar
Anastasio, T. J., Ehrenberger, K. A., Watson, P., Zhang, W. (2012). Individual and Collective Memory Consolidation: Analogous Processes on Different Levels. Cambridge: The MIT Press.
DOI: https://doi.org/10.7551/mitpress/9173.001.0001
Google Scholar
Assmann, A. (2013). Między historią a pamięcią. Antologia (red. M. Saryusz-Wolska). Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
DOI: https://doi.org/10.31338/uw.9788323514497
Google Scholar
Banner, S. (2005). Why Terra Nullius?: Anthropology and Property Law in Early Australia. Law and History Review, 23 (1), ss. 95-131. https://doi.org/10.1017/S073824800000008X
DOI: https://doi.org/10.1017/S0738248000000067
Google Scholar
Bardon, G., Ryan, J. (1991). Papunya Tula: Art of the Western Desert. Melbourne: McPhee Gribble.
Google Scholar
Bhabha, H. K. (2010). Miejsca kultury (tłum. T. Dobrogoszcz). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Google Scholar
Binns, D. (2019). Dronopoetics: Unmanned Aerial Cinematography and Ivan Sen’s „Goldstone”. Journal of Asia-Pacific Pop Culture, 4 (1), ss. 26-41. https://doi.org/10.5325/jasiapacipopcult.4.1.0026
DOI: https://doi.org/10.5325/jasiapacipopcult.4.1.0026
Google Scholar
Birns, N. (2015). Contemporary Australian Literature: A World Not Yet Dead. Sydney: Sydney University Press.
DOI: https://doi.org/10.26530/OAPEN_625670
Google Scholar
Brennan, S. (2004). Reconciliation in Australia: The Relationship Between Indigenous Peoples and the Wider Community. The Brown Journal of World Affairs, 11 (1), ss. 149-161.
Google Scholar
Buckmaster, L. (2016, 8 czerwca). Ivan Sen on His Outback Thriller „Goldstone”: ‘Action Shouldn’t Be Thought of as Trash’. The Guardian. https://www.theguardian.com/film/2016/jun/08/ivan-sen-on-his-outback-thriller-goldstone-action-shouldnt-be-thought-of-as-trash
Google Scholar
Chrzanowska, J. (2019). Spór o historię kontynentu i pochód do pojednania – Aborygeni w wielokulturowej Australii. Relacje Międzykulturowe, 1 (5), ss. 149-168.
DOI: https://doi.org/10.12797/RM.01.2019.05.06
Google Scholar
Collins, F., Davis, T. (2004). Australian Cinema after Mabo. Port Melbourne: Cambridge University Press.
DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511802324
Google Scholar
Collins, F., Landman, J., Bye, S. (red.) (2019). A Companion to Australian Cinema. New York: Wiley Blackwell.
DOI: https://doi.org/10.1002/9781118942567
Google Scholar
Dolgopolov, G. (2021). Ghosting in the Outback Noir. Coolabah, (29), ss. 34-48. https://doi.org/10.1344/co20212934-48
DOI: https://doi.org/10.1344/co2021294-16
Google Scholar
Gall, A., Probyn-Rapsey, F. (2006). Ivan Sen and the Art of the Road. Screen, 47 (4), ss. 425-439. https://doi.org/10.1093/screen/hjl036
DOI: https://doi.org/10.1093/screen/hjl036
Google Scholar
Gelder, K., Jacobs, J. M. (1998). Uncanny Australia: Sacredness and Modernity in a Postcolonial Nation. Melbourne: Melbourne University Press.
Google Scholar
Gibson, R. (1984). The Diminishing Paradise: Changing Literary Perceptions of Australia. Sydney: Angus and Robertson.
Google Scholar
Grehan, H. (2001). Mapping Cultural Learning in Contemporary Australian Performance. Basingstoke: Peter Lang Publishing.
Google Scholar
Griffin, L., Griffin, S., Trudgett, M. (2017). At the Movies: Contemporary Australian Indigenous Cultural Expressions – Transforming the Australian Story. The Australian Journal of Indigenous Education, 47 (2), ss. 131-138. https://doi.org/10.1017/jie.2017.27
DOI: https://doi.org/10.1017/jie.2017.15
Google Scholar
Hamilton, E. (2022). „They Like All Pictures which Remind Them of Their Own”: The „Entangled” Development of Australian Westerns. W: H. Mayer, D. Roche (red.), Transnationalism and Imperialism: Endurance of the Global Western Film (ss. 264-271). Bloomington: Indiana University Press.
DOI: https://doi.org/10.2307/j.ctv26qjhx8.22
Google Scholar
Heeney, A. (2024, 22 marca). Interview: Ivan Sen on „Limbo”. Seventh Row. https://seventh-row.com/2024/03/22/interview-ivan-sen-limbo-2023/
Google Scholar
Kempna-Pieniążek, M. (2015). Neo-noir. Ciemne zwierciadło czasów kryzysu. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Google Scholar
Knudsen, E. R. (2004). The Circle and the Spiral. A Study of Australian Aboriginal and New Zealand Māori Literature. Amsterdam – New York: Brill.
DOI: https://doi.org/10.1163/9789004486546
Google Scholar
Kola, A. F. (2018). Socjalistyczny postkolonializm. Rekonsolidacje pamięci. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
DOI: https://doi.org/10.15804/athena.2018.58.15
Google Scholar
Kopkiewicz, A. (2016, 17 maja). Widmowa teraźniejszość. Rozmowa z Jakubem Momrą i Andrzejem Sosnowskim. Dwutygodnik. https://www.dwutygodnik.com/artykul/6411-widmowa-terazniejszosc.html
Google Scholar
Liberzon, I., Javanbakht, A. (2015). Memory Reconsolidation and Psychotherapeutic Process. Behavioral and Brain Sciences, 38. https://doi.org/10.1017/S0140525X14000363
DOI: https://doi.org/10.1017/S0140525X14000363
Google Scholar
Łukaszewicz Alcaraz, A. (2019). Contemporary Aboriginal Art from Australia’s Desert: Context, Debates, and Analysis. Athens Journal of Humanities and Arts, 6 (4), ss. 345-366. https://doi.org/10.30958/ajha.6-4-4
DOI: https://doi.org/10.30958/ajha.6-4-4
Google Scholar
Macintyre, S., Clark, A. (2003). The History Wars. Carlton: Melbourne University Press.
Google Scholar
Marsh, P. (2016). Postcolonial Longing on the Australian Cinematic Frontier. Ilha Desterro: A Journal of English Language Literatures in English and Cultural Studies, 62 (2), ss. 177-191. https://doi.org/10.5007/2175-8026.2012n62p177
DOI: https://doi.org/10.5007/2175-8026.2016v69n2p177
Google Scholar
Marzec, A. (2015). Widmontologia. Teoria filozoficzna i praktyka artystyczna ponowoczesności. Warszawa: Fundacja Bęc Zmiana.
Google Scholar
Mayer, H., Roche, D. (red.). (2022). Transnationalism and Imperialism: Endurance of the Global Western Film. Bloomington: Indiana University Press.
DOI: https://doi.org/10.2307/j.ctv26qjhx8
Google Scholar
Międzynarodowa Komisja Teologiczna (2007, 19 stycznia). Nadzieja zbawienia dla dzieci, które umierają bez chrztu. Watykan: Libreria Editrice Vaticana. https://www.vatican.va/roman_curia/congregations/cfaith/cti_documents/rc_con_cfaith_doc_20070419_un-baptised-infants_pl.pdf
Google Scholar
Nahirny, R. (2014). Wobec tajemnicy. Czas snu w kinie postkolonialnej Australii. W: I. Topp, P. J. Fereński, R. Nahirny (red.), Sny w kulturze (ss. 106-120). Warszawa: Wydawnictwo „Korporacja Polonia”.
Google Scholar
Nora, P. (1989). Between Memory and History: Les Lieux de Mémoire. Representations, (26), ss. 7-24. https://doi.org/10.2307/2928520
DOI: https://doi.org/10.2307/2928520
Google Scholar
Olsen, D. (2001). Dividing Australia: The Story of the Rabbit Proof Fence. Things Magazine, 14. https://www.thingsmagazine.net/text/t14/rabbits.htm
Google Scholar
Ostaszewski, J. (1991). Konteksty westernu. W: A. Helman (red.), Kino gatunków (ss. 69-83). Warszawa - Kraków: Wydawnictwo Rabid.
Google Scholar
Pierce, P. (1999). The Country of Lost Children: An Australian Anxiety. Cambridge: Cambridge University Press.
Google Scholar
Rayner, J. (2022). Australian Gothic: A Cinema of Horrors. Cardiff: University of Wales Press.
DOI: https://doi.org/10.2307/jj.14491619
Google Scholar
Read, P. (1983). The Stolen Generations: The Removal of Aboriginal Children in New South Wales from 1883 to 1969. Surry Hills: New South Wales Department of Aboriginal Affairs. https://dietitiansaustralia.org.au/sites/default/files/2022-02/Reading-7_StolenGenerations.pdf
Google Scholar
Rieder, J. (2008). Colonialism and the Emergence of Science Fiction. Middletown: Wesleyan University Press.
Google Scholar
Rutherford, A. (2018). In Conversation with Ivan Sen. Axon: Creative Explorations, 8 (2). https://axonjournal.com.au/issues/8-2/conversation-ivan-sen/
Google Scholar
Rutherford, A. (2023, 16 maja). Limbo. Ivan Sen’s new film. Australian Book Review Arts. https://www.australianbookreview.com.au/arts-update/101-arts-update/10279-limbo-ivan-sen-s-new-film-by-anne-rutherford
Google Scholar
Stanner, W. E. H. (2011). The Dreaming and Other Essays. Melbourne: Black Inc. Agenda.
Google Scholar
Turner, V. (2010). Proces rytualny. Struktura i antystruktura (tłum. E. Dżurak). Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Google Scholar
Żyto, K. (2017). Film noir i kino braci Coen. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego - Wydawnictwo Biblioteki Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej.
DOI: https://doi.org/10.18778/8088-528-8
Google Scholar
Autorzy
Kamila Żytokamila.zyto@uni.lodz.pl
Uniwersytet Łódzki Polska
https://orcid.org/0000-0003-2822-8341
Dr hab., prof. Uniwersytetu Łódzkiego, pracuje w Katedrze Filmu i Mediów Audiowizualnych, a także wykłada na Akademii Muzycznej im. Grażyny i Kiejstuta Bacewiczów w Łodzi. Współpracowała z Polskim Instytutem Sztuki Filmowej oraz Filmoteką Narodową – Instytutem Audiowizualnym. Brała udział w licznych projektach edukacyjnych, takich jak Akademia Polskiego Filmu czy Filmoteka Szkolna. Regularnie publikuje recenzje na portalu EdukacjaFilmowa.pl oraz w magazynach „Film&TV Kamera” i „Ekrany”. Opublikowała dwie książki autorskie: Strategie labiryntowe w filmie fikcji (2010) oraz Film noir i kino braci Coen (2017). Współredagowała także tomy zbiorowe, m.in. Od Cervantesa do Pereza-Reverte’a. Adaptacje literatury hiszpańskiej i iberoamerykańskiej (2011) oraz Autorzy kina europejskiego VII (2018). W kręgu jej zainteresowań znajdują się: kino polskie, kino amerykańskie oraz kino świata hiszpańskojęzycznego.
Statystyki
Abstract views: 63PDF downloads: 35
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Kamila Żyto

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autor bądź autorka udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym”, zachowuje nieograniczone prawa autorskie i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu (umowa licencyjna do pobrania). Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor bądź autorka wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.
W wydaniach od 105-106 (2019) do 119 (2022) wszystkie artykuły były publikowane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. W tym okresie autorzy i autorki udzielali(-ły) niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym”, zachowywali(-ły) nieograniczone prawa autorskie i zobowiązywali(-ły) się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu.
Inne teksty tego samego autora
- Kamila Żyto, Poskromienie złośnicy, czyli narracja filmowa na rozdrożach historii , Kwartalnik Filmowy: Nr 105-106 (2019): Kino wobec transformacji ustrojowych
- Kamila Żyto, Ewolucjonizm, memetyka i złożone systemy adaptacyjne, czyli filmoznawstwo w obliczu zwrotu biokulturowego , Kwartalnik Filmowy: Nr 119 (2022): (Nowa) teoria filmu
- Kamila Żyto, Innowacja i transpozycja jako zasady ewolucji formy filmowej w twórczości Jaime’a Rosalesa , Kwartalnik Filmowy: Nr 115 (2021): Film formy, film treści
- Kamila Żyto, Archiwizacja w zdigitalizowanym świecie , Kwartalnik Filmowy: Nr 91 (2015): Film między muzyką pop a popkulturą
- Kamila Żyto, Demony Goi okiem kamery , Kwartalnik Filmowy: Nr 82 (2013): Eksperyment. Film i sztuki audiowizualne
- Kamila Żyto, „Ktoś tu pana wpuścił. Kto? Dlaczego? To wymaga wyjaśnień”. Zagadka obecności Raymonda Chandlera w świecie literatury i filmu rozwiązana , Kwartalnik Filmowy: Nr 92 (2015): Kino polskie i polityka


