Architektonika teatru – struktura filmu – zakamarki umysłu. Nowojorskie pasaże „Birdmana”


Abstrakt

Nadgrodkiewicz prezentuje analizę filmu Birdman czyli (nieoczekiwane pożytki z niewiedzy) (2014) w reżyserii Alejandra Gonzáleza Iñárritu w perspektywie innej niż ta, którą sugerowano w popularnych recenzjach kładących nacisk na kwestie gwiazdorstwa, ironii postmodernistycznej, intertekstualności filmowej czy nawet zagadnień wiążących się z wiernością adaptacji. Wychodząc od opisu architektoniki nowojorskiego St. James Theatre, w którym zrealizowano część zdjęć, autor twierdzi, że swoista klaustrofobiczność tego teatru pozwoliła reżyserowi na ukształtowanie rysu psychologicznego głównego bohatera Riggana Thomsona jako aktora będącego na skraju rozdwojenia jaźni. Ponadto – jak dowodzi Nadgrodkiewicz – architektonikę ukazanego w Birdmanie teatru należy postrzegać jako odwrotność tego, co symbolizuje architektura Manhattanu i kojarząca się z nią otwartość przestrzeni. Istotnym kontekstem analizy są także kwestie wiążące się z montażem filmowym (m.in. zagadnienie filmu jednoujęciowego), systemem suture oraz „kinematograficznymi” funkcjami ludzkiego hipokampu.


Słowa kluczowe

Birdman; architektonika teatru; architektura; Nowy Jork; montaż; suture; narracja filmowa; hipokamp; struktura umysłu; Alejandro González Iñárritu

Andrew, D. (1978). André Bazin. Oxford – New York: Oxford University Press.

Ben-Yakov, A., Henson, R. N. (2018). The Hippocampal Film Editor. Sensitivity and Specificity to Event Boundaries in Continuous Experience. The Journal of Neuroscience, 38 (47), ss. 10057-10068. https://doi.org/10.1523/JNEUROSCI.0524-18.2018

Bindelglass, E. (2015, 2 grudnia). Helen Hayes Theater to Receive Interior and Exterior Renovation. NewYorkYIMBY.com. https://newyorkyimby.com/2015/12/helen-hayes-theater-to-receive-interior-and-exterior-renovation.html

Dayan, D. (1974). The Tutor-Code of Classical Cinema. Film Quarterly, 28 (1), s. 29.

Debruge, P. (2014, 27 sierpnia). Film Review: „Birdman or (the Unexpected Virtue of Ignorance)”. Variety.com. https://variety.com/2014/film/reviews/venice-film-review-birdman-or-the-unexpected-virtue-of-ignorance-1201287921/

Khoshaba, D. (2015, 8 lutego). Film Analysis of „Birdman. The Unexpected Virtue of Ignorance”. PsychologyToday.com. https://www.psychologytoday.com/us/blog/get-hardy/201502/film-analysis-birdman

Leaf, J. (2015, 4 stycznia). How „Birdman” Betrays Raymond Carver: An Untold Story. Forbes.com. https://www.forbes.com/sites/jonathanleaf/2015/01/04/how-birdman-betrays-raymond-carver-an-untold-story/#68092674742c

McClintock, P. (2015, 8 stycznia). Making of „Birdman”: Alejandro G. Iñárritu Recounts Harrowing Experience Behind His First Comedy. TheHollywoodReporter.com. https://www.hollywoodreporter.com/news/making-birdman-alejandro-g-inarritu-761407

Murphy, M. (2014, 31 grudnia). Below the Line: „Birdman” Production design. The Carpetbagger. https://carpetbagger.blogs.nytimes.com/2014/12/31/below-the-line-birdman-production-design/

Oudart, J.-P. (1992). Suture (tłum. A. Helman). W: A. Helman (red.), Panorama współczesnej myśli filmowej (s. 24). Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”.

Prodeus, A. (2015). Birdman czyli (nieoczekiwane pożytki z niewiedzy). Kino, 1, s. 71.

Romney, J. (2014, 4 grudnia). The Tracking Shot: Film-making Magic – or Stylistic Self-indulgence?. TheGuardian.com. https://www.theguardian.com/film/2014/dec/04/tracking-shot-film-making-magic-or-stylistic-self-indulgence-birdman

Serpa, G. (2017). „Birdman”: Reality Takes Flight. W: S. Donatelli (red.), Mercer Street 2017-2018: A Collection of Essays from the Expository Writing Program (s. 111). New York: New York University College of Arts and Sciences. https://cas.nyu.edu/content/dam/nyu-as/casEWP/documents/ms2017/serpa.pdf

Valkola, J. (2016). Pictorialism in Cinema. Creating New Narrative Challenges. Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars Publishing.

Weisman, A. (2015, 21 stycznia). Here’s How „Birdman” Shot That Crazy Scene of Michael Keaton Running in Times Square in His Underwear. BusinessInsider.com. https://www.businessinsider.com/how-birdman-shot-times-square-scene-2015-1?IR=T

Wróblewski, J. (2015). Birdman po europejsku. Polityka, 12, ss. 92-94.

Pobierz

Opublikowane : 2020-05-25


Nadgrodkiewicz, G. (2020) „Architektonika teatru – struktura filmu – zakamarki umysłu. Nowojorskie pasaże «Birdmana»”, Kwartalnik Filmowy, (109), s. 6-22. doi: 10.36744/kf.275.

Grzegorz Nadgrodkiewicz  grzegorz.nadgrodkiewicz@ispan.pl
Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk  Polska
https://orcid.org/0000-0003-3091-5714

Filmoznawca, absolwent kulturoznawstwa ze specjalnością filmoznawczą na Uniwersytecie Łódzkim. Pracownik Zakładu Antropologii Kultury, Filmu i Sztuki Audiowizualnej w Instytucie Sztuki Polskiej Akademii Nauk. Sekretarz redakcji „Kwartalnika Filmowego” oraz członek Rady Naukowej „Pleografu. Kwartalnika Akademii Polskiego Filmu”. Członek Polskiego Towarzystwa Badań nad Filmem i Mediami. W kręgu jego zainteresowań badawczych znajduje się m.in. film religijny i biblijny, kwestie duchowości w kinie oraz zagadnienia dotyczące związków filmu i teatru. Artykuły naukowe i przekłady publikował m.in. w „Kwartalniku Filmowym”, „Kontekstach” oraz tomach zbiorowych.





Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Autor udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym” i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy jego ponownym wykorzystaniu.
Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.
UMOWA LICENCYJNA DO POBRANIA