Architektura jako fabuła. O „Parasite” Bong Joon-ho


Abstrakt

Film Parasite Bonga to jedna z częściej nagradzanych i najlepiej ocenianych przez recenzentów premier 2019 r. Większość dziennikarzy podkreślała w swych opiniach krytyczny i satyryczny wydźwięk utworu wymierzony przeciw rozwarstwieniu ekonomicznemu społeczeństwa Korei Południowej (i nie tylko). W proponowanej interpretacji jest jednak zaakcentowany zupełnie inny wymiar filmu, zasygnalizowany w tytułowej formule „architektura jako fabuła”. Artykuł składa się z trzech części. Część pierwsza obejmuje wstępne ustalenia teoretyczne związane z kategorią przestrzeni filmowej oraz relacją miasta (architektury) i filmu. Rozdział drugi to analiza semiotyki miasta oraz architektury domu, w którym rozgrywa się większa część akcji. Część trzecia jest poświęcona rozważaniom na temat architektury jako generatora kolejnych zdarzeń, które ostatecznie można interpretować jako rodzaj udawania na scenie bądź gry planszowej. W ramach konkluzji pojawia się propozycja, by ostatecznie potraktować film Bonga jako wypowiedź autotematyczną, której precyzyjna struktura jest nie tyle celem, ile tematem.


Słowa kluczowe

kino koreańskie; architektura; narracja filmowa; przestrzeń filmowa; Bong Joon-ho

Cirlot, J. E. (2000). Słownik symboli (tłum. I. Kania). Kraków: Wydawnictwo Znak.

Dudziak, A. S. (2000). Antropologia przestrzeni w filmie fabularnym. Lublin: Wydawnictwo UMCS.

Gwóźdź, A. (2004). Technologie widzenia, czyli media w poszukiwaniu autora: Wim Wenders. Kraków: Universitas.

Heath, S. (1976). Narrative Space. Screen, 17 (3), ss. 68-112.

Irzykowski, K. (1957). Dziesiąta muza. Zagadnienia estetyczne kina. Warszawa: Filmowa Agencja Wydawnicza.

Kita, B. (2003). Między przestrzeniami. O kulturze nowych mediów. Kraków: Rabid.

Koeck, R. (2013). Cine-scapes. Cinematic Spaces in Architecture and Cities. New York: Routledge.

Koschany, R. (2010). Niewidzialne miasta? Przypadek filmu polskiego. W: E. Rewers, A. Skórzyńska (red.), Sztuka – kapitał kulturowy polskich miast (ss. 415-427). Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.

Kosińska, K. (2018). Materialność wyspy. O set-jettingu i „Człowieku z Aran” Roberta Flaherty’ego. W: K. Kosińska, P. Kwiatkowska (red.), Nowa kinofilia: przestrzenie i afekty (ss. 41-56). Warszawa: Fundacja MAMMAL.

Kwiatkowska, P. (2018). Między Marienbadem a Monachium, czyli od obrazu do rzeczywistości i z powrotem. W: K. Kosińska, P. Kwiatkowska (red.), Nowa kinofilia: przestrzenie i afekty (ss. 59-78). Warszawa: Fundacja MAMMAL.

Łotman, J. (1975). Zagadnienie przestrzeni artystycznej w prozie Gogola (tłum. J. Faryno). W: E. Janus, M. R. Mayenowa (red.), Semiotyka kultury (ss. 213-265). Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Łotman, J. (1983). Semiotyka filmu (tłum. J. Faryno, T. Miczka). Warszawa: Wiedza Powszechna.

Łotman, J. (1988). Problem przestrzeni artystycznej (tłum. J. Faryno). W: K. Bartoszyński, M. Głowiński, H. Markiewicz (red.), Studia z teorii literatury. Archiwum przekładów „Pamiętnika Literackiego” (t. 2, ss. 293-306). Wrocław: Ossolineum.

Mańkowski, Ł. (2019). Kalejdoskop społecznego niepokoju. KulturaLiberalna.pl. https://kulturaliberalna.pl/2019/09/24/lukasz-mankowski-kalejdoskop-spolecznego-niepokoju-parasite-bong-joon-ho/

Mazierska, E. (1999). Janusowe oblicze filmowego miasta. Kwartalnik Filmowy, 28, ss. 38-53.

Miczka, T., Ostrowska E. (1998). Przestrzeń. W: T. Miczka, Słownik pojęć filmowych (t. 9, ss. 95-143). Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.

Nadgrodkiewicz, G. (2018). Śladami Pani Dalloway. Peregrynacje literacko-filmowo-internetowe a set-jetting. W: K. Kosińska, P. Kwiatkowska (red.), Nowa kinofilia: przestrzenie i afekty (ss. 81-100). Warszawa: Fundacja MAMMAL.

O’Falt, C. (2019). Building the „Parasite” House: How Bong Joon Ho and His Team Made the Year’s Best Set. IndieWire.com. https://www.indiewire.com/2019/10/parasite-house-set-design-bong-joon-ho-1202185829/

Ostrowska, E. (2000). Przestrzeń filmowa. Kraków: Wydawnictwo Rabid.

Rewers, E. (1997). Ekran miejski. W: A. Zeidler-Janiszewska (red.), Pisanie miasta – czytanie miasta (ss. 41-50). Poznań: Wydawnictwo Fundacji Humaniora.

Rewers, E. (2002). Pożegnanie z ekranem miejskim: ku „nowej prostocie”. W: A. Gwóźdź, P. Zawojski (red.), Wiek ekranów. Przestrzenie kultury widzenia (ss. 503-515). Kraków: Wydawnictwo Rabid.

Rewers, E. (2005). Post-polis. Wprowadzenie do filozofii ponowoczesnego miasta. Kraków: Universitas.

Saramowicz, P. (1999). Film w architekturze (Tschumi, Koolhaas i Libeskind). Kwartalnik Filmowy, 28, ss. 214-229.

Saryusz-Wolska, M. (2007). Berlin. Filmowy obraz miasta. Kraków: Wydawnictwo Rabid.

Stasiak, A. (2009). Turystyka literacka i filmowa. W: K. Buczkowska, A. M. von Rohrscheidt (red.), Współczesne formy turystyki kulturowej (ss. 223-265). Poznań: Wydawnictwo AWF.

Stępowski, R. (2017). City placement. Miasto w filmie. Film w mieście. Rawa Mazowiecka: Wydawnictwo Roster.

Toporow, W. (2000). Miasto i mit (tłum. B. Żyłko). Gdańsk: słowo/obraz terytoria.

Uspienski, B. (1975). Strukturalna wspólnota różnych rodzajów sztuki (na przykładzie malarstwa i literatury) (tłum. Z. Zaron). W: E. Janus, M. R. Mayenowa (red.), Semiotyka kultury (ss. 181-212). Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Wenders, W. (2002). Pejzaż miejski (tłum. M. Behlert). W: A. Gwóźdź (red.), Europejskie manifesty kina. Od Matuszewskiego do Dogmy. Antologia (ss. 349-363). Warszawa: Wiedza Powszechna.

Wiegandt, E. (2010). Powinowactwa przez kompozycję (w literaturze najnowszej). W: E. Wiegandt, Niepokoje literatury. Studia o prozie polskiej XX wieku (ss. 327-337). Poznań: Wydawnictwo WBPiCAK.

Pobierz

Opublikowane : 2020-05-25


Koschany, R. (2020) „Architektura jako fabuła. O «Parasite» Bong Joon-ho”, Kwartalnik Filmowy, (109), s. 23-34. doi: 10.36744/kf.266.

Rafał Koschany  koschany@amu.edu.pl
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu  Polska
http://orcid.org/0000-0002-9343-9885

Pracuje jako profesor w Instytucie Kulturoznawstwa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Specjalizuje się w teorii interpretacji, współczesnych teoriach interpretacji dzieł sztuki, semiotyce kultury, a także badaniach pogranicza literaturoznawstwa i filmoznawstwa. Jest autorem monografii Przypadek. Kategoria artystyczna i egzystencjalna w literaturze i filmie (2006, wyd. II – 2016) i Zamiast interpretacji. Między doświadczeniem kinematograficznym a rozumieniem filmu (2017), licznych artykułów w czasopismach naukowych i rozdziałów w książkach oraz współredaktorem kilku publikacji zbiorowych (m.in. Musical. Poszerzanie pola gatunku, 2013).





Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Autor udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym” i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy jego ponownym wykorzystaniu.
Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.
UMOWA LICENCYJNA DO POBRANIA