Sfilmować/opowiedzieć śmierć. „Grabarz” Sándora Kardosa jako film „przyliteracki”

Rafał Koschany

kwartalnik.filmowy@ispan.pl
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (Polska)

Abstrakt

Punktem wyjścia szkicu jest kwestia filmowych adaptacji poezji i prozy poetyckiej. Nie zdarzają się one w kinie zbyt często, a jeśli już, to w formie animacji lub dzieła eksperymentalnego. Grabarz (A sírásó) Sándora Kardosa w tym sensie – jako pełnometrażowy film fabularny – jest więc dziełem wyjątkowym. Koschany skupia się w interpretacji przede wszystkim na zaproponowanej przez reżysera formie opowiadania jako próbie znalezienia filmowej ekwiwalencji dla opowiadania Rainera Marii Rilkego. Dzięki zastosowaniu kamery szczelinowej oraz dalszym odkształceniom obrazu, dzięki uwypukleniu warstwy audialnej (tekst Rilkego, wraz z reżyserskimi amplifikacjami, został tu niemal w całości odczytany przez aktorów), wreszcie dzięki licznym sygnałom podobieństwa filmu czy taśmy filmowej do książki uzyskał Kardos swoisty efekt „przyliterackości” i „archaiczności”, a jednocześnie stworzył dzieło na wskroś nowoczesne. W ten sposób odwieczny w kulturze temat miłości i śmierci, tak ważny w twórczości Rilkego, został opowiedziany jeszcze raz, ale za pomocą formy przekraczającej granice wyobrażenia o tym, czym jest film.


Słowa kluczowe:

Sándor Kardos, adaptacja, Rainer Maria Rilke, kino węgierskie

Helman, Alicja. Sposoby uprawiania teorii filmu. Kino i telewizja w dobie symulacji elektronicznej. In Prędkość i przyjemność, edited by A. Gwóźdź. Kielce: Wydawnictwo Szumacher, 1994
  Google Scholar

Surowska, Barbara L. Młody Rilke. Gdańsk: Wydawnictwo ATEXT, 1994
  Google Scholar

Wysłouch, Seweryn. Poezja na ekranie: nowy gatunek filmowego dokumentu, w: tejże, Literatura i semiotyka. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001.
  Google Scholar

Pobierz


Opublikowane
2017-06-30

Cited By / Share

Koschany, R. (2017) „Sfilmować/opowiedzieć śmierć. „Grabarz” Sándora Kardosa jako film «przyliteracki»”, Kwartalnik Filmowy, (97-98), s. 241–249. doi: 10.36744/kf.2097.

Autorzy

Rafał Koschany 
kwartalnik.filmowy@ispan.pl
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Polska

Polonista i filmoznawca, doktor nauk humanistycznych w zakresie komunikacji spo­łecznej i nauk o poznaniu, adiunkt w Zakładzie Se­miotyki Kultury Instytutu Kulturoznawstwa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza. Autor książki Przypadek. Kategoria artystyczna i egzystencjalna w literaturze i filmie (2006) oraz artykułów publiko­wanych w pracach zbiorowych i czasopismach nau­kowych (m.in. „Kwartalnik Filmowy”, „Przegląd Kulturoznawczy”, „Poznańskie Studia Polonis­tyczne”, „Estetyka i Krytyka”), współredaktor kilku prac zbiorowych (m.in. Musical. Poszerzanie pola gatunku /2013/). Jego zainteresowania badawcze do­tyczą teorii interpretacji oraz pogranicza literaturo­znawstwa i filmoznawstwa.



Statystyki

Abstract views: 42
PDF downloads: 24


Licencja

Prawa autorskie (c) 2017 Rafał Koschany

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Autor bądź autorka udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym”, zachowuje nieograniczone prawa autorskie i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu (umowa licencyjna do pobrania). Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor bądź autorka wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.

W wydaniach od 105-106 (2019) do 119 (2022) wszystkie artykuły były publikowane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. W tym okresie autorzy i autorki udzielali(-ły) niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym”, zachowywali(-ły) nieograniczone prawa autorskie i zobowiązywali(-ły) się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu.