Cenzura filmów zagranicznych w Polsce Ludowej lat 1945-1956. Rekonesans

Konrad Klejsa

konrad.klejsa@uni.lodz.pl
Uniwersytet Łódzki (Polska)
https://orcid.org/0000-0002-6259-9173

Abstrakt

Autor podejmuje w artykule słabo dotąd zbadane zagadnienie cenzury filmów zagranicznych w pierwszej dekadzie Polski Ludowej. We wstępie dokonuje przeglądu piśmiennictwa na temat cenzury filmowej i zwraca uwagę na jej specyfikę w odniesieniu do cenzury filmów polskich. Podkreśla przy tym konieczność komplementarnej analizy informacji pochodzących z Centrali Wynajmu Filmów oraz Głównego Urzędu Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk. Pomiędzy tymi instytucjami – jak wynika z kwerendy w zespole GUKPPiW w Archiwum Akt Nowych – istniał konflikt zogniskowany na działającej przy CWF komisji kwalifikującej filmy zagraniczne. Następnie, bazując na aktach wojewódzkich urzędów cenzury z Poznania i Rzeszowa, autor pokazuje skalę omawianego zjawiska, przy czym najwięcej miejsca poświęca tzw. akcji weryfikacyjnej z 1953 r. oraz działaniom cenzorskim związanym z sytuacją polityczną w ZSRR. W zakończeniu podkreślono rolę cenzury w monitorowaniu reakcji widowni, a także podjęto problem pokazów bezdebitowych.

Instytucje finansujące

Artykuł powstał w ramach realizacji projektu „Rozpowszechnianie filmów w Polsce w latach 1945-1989” finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki (2016/22/E/HS2/00135).

Słowa kluczowe:

cenzura, import filmów, rozpowszechnianie filmów, Polska Ludowa, stalinizm

Basiński, E., Kupiec, A. (red.) (1957). Kinematografia polska w cyfrach. Warszawa: Naczelny Zarząd Kinematografii.
  Google Scholar

Bates, J. M. (2000). Cenzura w okresie stalinowskim. Teksty Drugie, 1-2 (60-61), ss. 95-120.
  Google Scholar

Budrowska, K. (2014). Studia i szkice o cenzurze w Polsce Ludowej w latach 40. i 50. XX wieku. Białystok: Wydawnictwo Alter Studio.
  Google Scholar

Budrowska, K., Budnik, M., Kościewicz, K. (red.) (2017). Dramat i teatr w dokumentach GUKPPiW. Białystok: Uniwersytet w Białymstoku.
  Google Scholar

Bukolt, A. (1968). Celuloidowe dzieje, czyli kamfora i film. Kalendarz Bydgoski, 1968, ss. 131-140.
  Google Scholar

Bukowiecki, L. (1997). Wspomnienia kinomana. Warszawa: Anagram.
  Google Scholar

Chrzanowski, Z. (1969). Rozpowszechnianie filmów. W: Redakcja Filmowego Serwisu Prasowego (red.), Kinematografia polska w XXV-leciu PRL (wyd. specjalne „Filmowego Serwisu Prasowego”, ss. 86-116). Warszawa: Centrala Wynajmu Filmów.
  Google Scholar

Dąbrowska, M. (1996). Dzienniki powojenne, 1945-1965. T. 1 (wyb. T. Drewnowski). Warszawa: Czytelnik.
  Google Scholar

Fik, M. (1993). Z archiwum GUKPPiW (15 XII 1970-31 III 1971). Kwartalnik Filmowy, (2), ss. 108-112.
  Google Scholar

Fik, M. (1993). Z archiwum GUKPPiW (rok 1972). Kwartalnik Filmowy, (4), ss. 178-182.
  Google Scholar

Fik, M. (1993). Z archiwum GUKPPiW (V-XII 1971). Kwartalnik Filmowy, (3), ss. 181-197.
  Google Scholar

Fik, M. (1994). Z archiwum GUKPPiW (kwiecień-lipiec 1968). Kwartalnik Filmowy, (6), ss. 217-223.
  Google Scholar

Fik, M. (1994). Z archiwum GUKPPiW (pierwszy kwartał 1968). Kwartalnik Filmowy, (5), ss. 172-180.
  Google Scholar

Gębicka, E. (1993). Nie strzelać do Czapajewa!!! Jak po wojnie przyjmowano filmy radzieckie w Polsce. Kwartalnik Filmowy, (2), ss. 94-102.
  Google Scholar

Guzek, M. (2006). Kultura filmowa na Pomorzu i Kujawach w 1945 r. W: Z. Biegański, Z. Karpus (red.), Rok 1945 na Kujawach i Pomorzu. Koniec wojny – początek nowej rzeczywistości (ss. 203-218). Bydgoszcz: Bydgoskie Towarzystwo Naukowe.
  Google Scholar

Halberda, M., Madej, A. (1989). Najważniejsza ze sztuk. Rozmowa z Tadeuszem Karpowskim. Film, (24), ss. 5-6.
  Google Scholar

Kamińska-Chełminiak, K. (2019). Cenzura w Polsce 1944-1960. Organizacja – kadry – metody pracy. Warszawa: Oficyna Wydawnicza ASPRA.
  Google Scholar

Klejsa, K. (2019). „Świat, który przezwyciężamy i pozostawiamy za sobą”. Import, rozpowszechnianie i widownia filmów z krajów kapitalistycznych w Polsce Ludowej w latach 1949-1956 w świetle badań archiwalnych. Kwartalnik Filmowy, (108), ss. 29-52.
DOI: https://doi.org/10.36744/kf.173   Google Scholar

Kochański, A. (red.) (2002). Protokoły posiedzeń Biura Politycznego KC PPR 1947-1948. Warszawa: Instytut Studiów Politycznych PAN.
  Google Scholar

Milcarek, T. (2010). Uwarunkowania prawne funkcjonowania cenzury w PRL. Rocznik Prasoznawczy, (4), ss. 29-49.
  Google Scholar

Misiak, A. (2006). Kinematograf kontrolowany. Cenzura filmowa w kraju socjalistycznym i demokratycznym (PRL i USA). Kraków: Universitas.
  Google Scholar

Nałęcz, D. (1994). Dokumenty do dziejów PRL. Główny Urząd Kontroli Prasy 1945-1949. Warszawa: Instytut Studiów Politycznych PAN.
  Google Scholar

Paczkowski, A. (1996). Cenzura 1946-1949. Statystyka działalności. Zeszyty Historyczne, (116), ss. 22-57.
  Google Scholar

Raczyński, J. (2018). WUKP Poznań w „obronie” zachodnich filmów. W: K. Budrowska, M. Budnik, W. Gardocki (red.), „Biuletyn Informacyjno-Instrukcyjny”. Wybór dokumentów z 1955 r. (ss. 198-199). Białystok: Wydawnictwo Alter Studio.
  Google Scholar

Romek, Z. (2010). Cenzura a nauka historyczna w Polsce 1944-1970. Warszawa: Wydawnictwo Neriton – Instytut Historii PAN.
  Google Scholar

Strzyżewski, T. (2015). Wielka księga cenzury PRL w dokumentach. Warszawa: Wydawnictwo Prohibita.
  Google Scholar

Studniarek, M. (2017). Od „Robinsona warszawskiego” do „Miasta nieujarzmionego” – studium przypadku. W: Z. Romek, K. Kamińska-Chełminiak (red.), Cenzura w PRL. Analiza zjawiska (ss. 253-266). Warszawa: Oficyna Wydawnicza ASPRA.
  Google Scholar

Torańska, T. (1997). Oni. Warszawa: Świat Książki.
  Google Scholar

Tyrmand, L. (2009). Dziennik 1954. Warszawa: Wydawnictwo MG.
  Google Scholar

Pobierz


Opublikowane
2022-08-11

Cited By / Share

Klejsa, K. (2022) „Cenzura filmów zagranicznych w Polsce Ludowej lat 1945-1956. Rekonesans”, Kwartalnik Filmowy, (118), s. 152–171. doi: 10.36744/kf.1102.

Autorzy

Konrad Klejsa 
konrad.klejsa@uni.lodz.pl
Uniwersytet Łódzki Polska
https://orcid.org/0000-0002-6259-9173

Profesor Uniwersytetu Łódzkiego pracujący w Katedrze Filmu i Mediów Audiowizualnych. Jego zainteresowania naukowe ogniskują się wokół historii polskiej kultury filmowej po II wojnie światowej, polsko-niemieckich relacji filmowych oraz badań widowni. Obecnie kieruje projektem Rozpowszechnianie filmów w Polsce w latach 1945-1989, finansowanym przez Narodowe Centrum Nauki.



Statystyki

Abstract views: 93
PDF downloads: 113


Licencja

Prawa autorskie (c) 2022 Konrad Klejsa

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Autor udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym” i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy jego ponownym wykorzystaniu.
Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.
UMOWA LICENCYJNA DO POBRANIA