Problemy genologiczne z pejzażem telewizyjnym. Propozycja klasyfikacji faktualnych gatunków hybrydowych i gatunków „reality TV”


Abstrakt

Synkretyzm i hybrydyzacja wpisane w definicję gatunku filmowego dla licznych form telewizyjnych, które pojawiły się w czasach neotelewizji, stały się wyróżnikami gatunkowymi. Fala docusoap w połowie lat 90. XX w. i dynamiczne rozprzestrzenianie się innych gatunków hybrydowych sprawiły, że wielu widzów i komentatorów czuło się zagubionych w telewizyjnym pejzażu genologicznym. W Polsce historia powtórzyła się na fali kolejnej proliferacji nowych gatunków telewizyjnych i pojawienia się scripted-docu. Ponowny chaos pojęciowy dotknął jednak tym razem także prace naukowe. Autorka odnotowuje zjawisko wtórnego rozmywania pojęciowego nazw gatunkowych z obszaru genologii telewizyjnej w drugiej dekadzie XXI w. Na wybranych przykładach opisuje zmagania badaczy z klasyfikowaniem, a przede wszystkim nazywaniem telewizyjnych gatunków hybrydowych, oraz konsekwencje problemów genologicznych. Przedstawia także propozycję klasyfikacji telewizyjnych gatunków granicznych mającą pomóc w częściowym zapanowaniu nad pojęciowym chaosem na tym obszarze. W swojej klasyfikacji autorka oddziela grupę hybryd faktualnych od hybryd reality TV.


Słowa kluczowe

faktualne gatunki hybrydowe; klasyfikacja gatunków telewizyjnych; telenowela dokumentalna; scripted-docu; reality TV



Bayer, G. (2006). Artifice and Artificiality in Mockumentaries. W: G. D. Rhodes, J. P. Springer (red.), Docufictions: Essays on the Intersection of Documentary and Fictional Filmmaking (ss. 164-178). Jefferson – London: McFarland & Company.

Bignell, J. (2010). Docudramatizing the Real: Developments in British TV Docudrama since 1990. Studies in Documentary Film, 4 (3), ss. 195-208.

Bogunia-Borowska, M. (2012). Fenomen telewizji. Interpretacje socjologiczne i kulturowe. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Bondebjerg, I. (1996). Public Discourse/Private Fascination: Hybridization of “True-Life-Story” Genres. W: H. Newcomb (red.), Television: The Critical View (ss. 159-192). Oxford – New York: Oxford University Press.

Breitbart, E. (1981). From the Panorama to the Docudrama: Notes on the Visualization of History. Radical History Review, 25, ss. 115-125.

Bronder, A. (2017). Rzeczywistość od rzeczy. Serial paradokumentalny w świetle genologii lingwistycznej. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.

Bucknall-Hołyńska, J. (2013). Trudna sprawa z docusoap, czyli patologia życia codziennego. Kultura Popularna, 1 (35), ss. 66-75.

Buscombe, E. (2003). The Idea of Genre in the American Cinema. W: B. K. Grant (red.), Film Genre Reader III (ss. 12-26). Austin: University of Texas Press.

Carveth, R. (1993). Amy Fisher and the Ethics of “Headline” Docudramas. Journal of Popular Film and Television, 21 (3), ss. 121-127.

Corner, J. (1996). The Art of Record: A Critical Introduction to Documentary. Manchester – New York: Manchester University Press.

Corner, J. (2001). Drama-Documentary. W: G. Creeber (red.), The Television Genre Book (s. 32). London: BFI Publishing.

Dover, C. (2004). „Crisis” in British Documentary Television: The End of a Genre?. Journal of British Cinema and Television, 1 (2), ss. 242-259. https://doi.org/10.3366/JBCTV.2004.1.2.242

Ebbrecht-Hartmann, T., Paget, D. (red.) (2016). Docudrama on European Television: A Selective Survey. London: Palgrave Macmillan.

Fournier, G. (2013). British Docudrama. In Media. The French Journal of Media Studies, 3. https://journals.openedition.org/inmedia/591

Fournier, G. (2017). Naming and Labelling Documentary Fiction: No Better Way to Tell It?. Film Journal, 4. https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02467787/document

Godzic, W. (2004). Telewizja i jej gatunki po „Wielkim Bracie”. Kraków: Universitas.

Godzic, W. (2015). „Docudrama”, czyli świadkowanie między trudnymi i łatwymi przyjemnościami. Kultura Popularna, 2 (44), ss. 4-27.

Goldman, A. Y., Waymer, D. (2014). Black Women in Reality Television Docusoaps: A New Form of Representation or Depictions as Usual?. New York: Peter Lang Publishing – International Academic Publishers.

Goodwin, A., Kerr, P., Macdonald, I. (red.) (1983). BFI Dossier 19: Drama-Documentary. London: British Film Institute.

Gulanowski, J. (2013). Rodzinne opowieści z morałem. Polskie telewizyjne seriale paradokumentalne. Wychowanie w Rodzinie, 8 (2), ss. 137-153. https://doi.org/10.23734/WWR20132.137.153

Hachmeister, L. (1998). Im Supermarkt der Wirklichkeit. Zur Ökonomie des Dokumentarfernsehens. Funkkorrespondenz, 45, ss. 1-5.

Hallenberger, G. (2011). Genrekompetenz. TV Diskurs, 56 (2), ss. 82-83.

Hay, J., Couldry, N. (2011). Rethinking Convergence/Culture. Cultural Studies, 25 (4-5), ss. 473-486. https://doi.org/10.1080/09502386.2011.600527

Hearn, A. (2009). Hoaxing the “Real”: On the Metanarrative of Reality Television. W: S. Murray, L. Ouellette (red.), Reality TV: Remaking Television Culture (ss. 165-178). New York – London: New York University Press.

Hendrykowska, M. (red.) (2005). Klucze do rzeczywistości. Szkice i rozmowy o polskim filmie dokumentalnym po roku 1989. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.

Hendrykowski, M. (1994). Słownik terminów filmowych. Poznań: Ars Nova.

Hendrykowski, M. (2001). Leksykon gatunków filmowych. Poznań – Wrocław: Studio Filmowe Montevideo.

Hißnauer, C. (2011). Fernsehdokumentarismus. Theoretische Näherungen, pragmatische Abgrenzungen, begriffliche Klärungen. Konstanz: Universitätsverlag Konstanz.

Hodak, M. (2010). Court-show jako gatunek telewizyjny. Kultura – Media – Teologia, (3), ss. 8-20. https://kmt.uksw.edu.pl/media/pdf/kmt3_hodak.pdf

Hoffer, T., Nelson, R. A. (1980). The Evolution of Docudrama on American Television Networks: A Content Analysis, 1966-1978. Southern Speech Communication Journal, 45, ss. 149-163.

Izod, J., Kilborn, R., Hibberd, M. (red.) (2000). From Grierson to the Docu-Soap: Breaking the Boundaries. Luton: University of Luton Press.

Jaskowska, B. (2008). O kulturze konwergencji słów kilka. Biuletyn EBIB, 1 (92). http://www.ebib.pl/2008/92/a.php?jaskowska

Jaxa-Rożen, H. (2009). Między tabu a przyzwoitością. Kilka uwag o polskiej telenoweli dokumentalnej. W: P. Kowalski (red.), Tabu, etykieta, dobre obyczaje (ss. 333-337). Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.

Juhasz, A. (2003). No Woman Is an Object: Realizing the Feminist Collaborative Video. Camera Obscura, 18 (3), ss. 71-97. https://academicworks.cuny.edu/bc_pubs/186/

Kilborn, R. (1994). “How Real Can You Get?”: Recent Developments in “Reality” Television. European Journal of Communication, 9 (4), ss. 421-439. https://doi.org/10.1177%2F0267323194009004003

Kilborn, R. (2003). Staging the Real: Factual TV Programming in the Age of „Big Brother”. Manchester – New York: Manchester University Press.

Kilborn, R., Izod, J. (1997). An Introduction to Television Documentary. Manchester – New York: Manchester University Press.

Kopecka-Piech, K. (2015). Leksykon konwergencji mediów. Kraków: Universitas.

Kosińska-Krippner, B. (2006). „Mock-documentary” a dokumentalne fałszerstwa. Kwartalnik Filmowy, (54-55), ss. 190-210.

Kosińska-Krippner, B. (2006). Parodystyczna natura przywłaszczeń kodów faktualnych i konwencji w mock-dokumentach. Kwartalnik Filmowy, (56), ss. 47-72.

Kosińska-Krippner, B. (2011). Między fikcją a faktami. Docusoap po polsku, czyli telenowela dokumentalna. Kwartalnik Filmowy, (75-76), ss. 273-294.

Kosińska-Krippner, B. (2012). Zawłaszczanie dokumentalności przez faktualność – dokument w przekazach audiowizualnych. Krótki przegląd gatunków i form faktualnych na wybranych przykładach. W: I. Kiec (red.), Dokument w sztuce współczesnej (ss. 106-122). Poznań: Wyższa Szkoła Nauk Humanistycznych i Dziennikarstwa.

Kozieł, A. (2015). O gatunkach i formatach telewizyjnych. W: W. Godzic, Z. Bauer (red.), E gatunki. Dziennikarz w nowej przestrzeni komunikowania (ss. 237-258). Warszawa: Wydawnictwo Poltext.

Lacey, S., Paget, D. (red.) (2015). The War on Terror: Post-9/11 Television Drama, Docudrama and Documentary. Cardiff: University of Wales Press.

Lipkin, S. N. (2002). Real Emotional Logic: Film and Television Docudrama as Persuasive Practice. Carbondale – Edwardsville: Southern Illinois University Press.

Lipkin, S. N. (2011). Docudrama Performs the Past: Arenas of Argument in Films Based on True Stories. Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars Publishing.

Lipkin, S. N., Paget, D., Roscoe, J. (2006). Docudrama and Mock-Documentary: Defining Terms, Proposing Canons. W: G. D. Rhodes, J. P. Springer (red.), Docufictions: Essays on the Intersection of Documentary and Fictional Filmmaking (ss. 11-26). Jefferson – London: McFarland & Company.

Lünenborg, M. (2005). Journalismus als kultureller Prozess. Zur Bedeutung von Journalismus in der Mediengesellschaft. Ein Entwurf. Wiesbaden: Verlag für Sozialwissenschaften.

Margulies, L. (1979). Academy of Television Arts & Sciences: Docu-Drama Symposium. Emmy: The Magazine of the American Academy of Arts & Sciences, lato, ss. D2-D40.

McCreadie, M. (2008). Documentary Superstars: How Today’s Filmmakers Are Reinventing the Form. New York: Allworth Press.

Miczka, T. (1998). Gatunek. W: A. Helman (red.), Słownik pojęć filmowych (t. 10, ss. 43-92). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Monaco, J. (2000). Film und Neue Medien. Lexikon der Fachbegriffe (tłum. H.-M. Bock). Hamburg: Rowohlt Taschenbuch Verlag.

Morreale, J. (2003). Revisiting “The Osbournes”: The Hybrid Reality-Sitcom. Journal of Film and Video, 55 (1), ss. 3-15. www.jstor.org/stable/20688400

Neale, S. (2004). Studying Genre. W: G. Creeber (red.), The Television Genre Book (wyd. 2, ss. 1-3). London: British Film Institute.

Nichols, B. (1994). Blurred Boundaries. Bloomington: Indiana University Press.

Paget, D. (1990). True Stories? Documentary Drama on Radio, Screen and Stage. Manchester – New York: Manchester University Press.

Paget, D. (1998). No Other Way to Tell It: Dramadoc/Docudrama on Television. Manchester: Manchester University Press.

Paget, D. (2011). No Other Way to Tell It: Docudrama on Film and Television. Manchester – New York: Manchester University Press.

Plöger, M. (2013). Scripted Reality als Möglichkeit der parasozialen Interaktion. Eine Rezeptionsuntersuchung am Beispiel von „Berlin – Tag & Nacht”. Hamburg: Disserta Verlag.

Popiel-Rzucidło, E. (2015). Telewizyjne metamorfozy a kultura ryzyka. Socjologiczny portret uczestniczek „makeover shows”. Media – Kultura – Komunikacja Społeczna, 11 (1), ss. 85-99. http://uwm.edu.pl/mkks/wp-content/uploads/06-Popiel-Rzucidlo_E.pdf

Przylipiak, M. (2004). Poetyka kina dokumentalnego. Gdańsk – Słupsk: Wydawnictwo Pomorskiej Akademii Pedagogicznej w Słupsku – Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.

Roscoe, J., Hight, C. (2001). Faking It: Mock-Documentary and the Subversion of Factuality. Manchester – New York: Manchester University Press.

Rosenthal, A. (red.) (1999). Why Docudrama? Fact-Fiction on Film and TV. Carbondale: Southern Illinois University Press.

Sickles, R. (2006). “It Ain’t the Movies! It’s Real Life!” Cinematic Alchemy in Woody Allen’s “Woody Allen” D(M)oc(k)umentary Oeuvre. W: G. D. Rhodes, J. P. Springer (red.), Docufictions: Essays on the Intersection of Documentary and Fictional Filmmaking (ss. 179-190). Jefferson – London: McFarland & Company.

Smaill, B. (2010). The Documentary: Politics, Emotion, Culture. London: Palgrave Macmillan.

Szkudlarek-Śmiechowicz, E. (2016). Strukturalno-stylistyczne cechy gatunku a kształtowanie relacji nadawczo-odbiorczych w telenoweli paradokumentalnej „Szkoła”. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica, 2 (32), ss. 49-61. http://dx.doi.org/10.18778/1505-9057.32.04

Szostak, S. (2016). Fiction TV Formats in Poland – Why Bother to Adapt?. W: A. Esser, I. R. Smith, M. Á. Bernal-Merino (red.), Media Across Borders: Localising TV, Film and Video Games (ss. 167-182). New York – London: Routledge.

Szynol, A. (2010). Tabloidy na polskim rynku – bilans zysków i strat. W: I. Kamińska-Szmaj, T. Piekot, M. Poprawa (red.), Tabloidyzacja języka i kultury (ss. 91-104). Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.

Uszyński, J. (2004). Telewizyjny pejzaż genologiczny. Warszawa: Telewizja Polska S.A.

Vidal, B. (2014). Morgan/Sheen: The Compressed Frame of Impersonation. W: T. Brown, B. Vidal (red.), The Biopic in Contemporary Film Culture, (ss. 140-158). New York – London: Routledge.

Wolf, F. (2003). Alles Doku – oder was? Über die Ausdifferenzierung des Dokumentarischen im Fernsehen. Düsseldorf: Landesanstalt für Medien – Dokumentation.

Pobierz

Opublikowane : 2020-12-31


Kosińska-Krippner, B. (2020) „Problemy genologiczne z pejzażem telewizyjnym. Propozycja klasyfikacji faktualnych gatunków hybrydowych i gatunków «reality TV»”, Kwartalnik Filmowy, (112), s. 38-64. doi: 10.36744/kf.556.

Beata Kosińska-Krippner  beata.krippner@ispan.pl
Instytut Sztuki, Polska Akademia Nauk  Polska
https://orcid.org/0000-0001-8096-9708

Doktor nauk humanistycznych w zakresie filmoznawstwa i medioznawstwa; adiunkt w Instytucie Sztuki Polskiej Akademii Nauk; w latach 2011-2020 kierownik Zakładu Antropologii Kultury, Filmu i Sztuki Audiowizualnej w Instytucie Sztuki Polskiej Akademii Nauk; członkini redakcji „Kwartalnika Filmowego”, w którym w latach 1993-2003 publikowała m.in. doroczną kronikę wydarzeń filmowych. Prace naukowe z zakresu historii oraz teorii filmu i telewizji publikowała m.in. w „Kwartalniku Filmowym” i tomach zbiorowych. Współpracowała z kwartalnikiem „Polish Culture” (1997-2015). Zasiadała w jury Międzynarodowego Festiwalu Filmów Krótkometrażowych w Lublinie (2013-2014) oraz była członkinią komisji ekspertów przy Ministrze Kultury i Dziedzictwa Narodowego (2012-2014). Członkini Polskiego Towarzystwa Badań nad Filmem i Mediami. Zajmuje się filmem dokumentalnym w kontekście hybrydowych gatunków granicznych (m.in. mockdokumentem i docusoap), historią i teorią gatunków filmowych i telewizyjnych oraz kinem austriackim.





Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Autor udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym” i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy jego ponownym wykorzystaniu.
Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.
UMOWA LICENCYJNA DO POBRANIA