Krzyk zatrzymany w stopklatce

Sebastian Jagielski

sebastian.jagielski@uj.edu.pl
Uniwersytet Jagielloński (Polska)
https://orcid.org/0000-0002-6989-1265

Abstrakt

Bilet powrotny (1978) Ewy i Czesława Petelskich kończy zatrzymany w stopklatce krzyk głównej bohaterki. Gest ten autor ujmuje metaforycznie, dostrzegając w nim nadciągającą pod koniec lat 70. XX w. katastrofę całej kultury lewicowej. Kadr ten zapowiada blokadę w kinie polskim narracji emancypacyjnych (ludu, kobiet) i stopniowe wymazywanie z przestrzeni kultury tradycji lewicowej. Autor analizuje krzyżujące się w filmie Petelskich różne podmioty emancypacji. Obraz bohaterki, która podlega podwójnemu zniewoleniu – klasowemu (nędza) i genderowemu (patriarchat), każe zapytać: czy projekt emancypacji klas ludowych może utrwalać opresję kobiet? Z kolei czy projekt emancypacji kobiet rozmontowuje nierówności klasowe? Do problemu wypartych historii ludowych i konfliktów klasowych badacze i artyści (ale nie filmowcy) wrócili w drugiej dekadzie XXI w., co sugeruje, że zatrzymany w stopklatce obraz podporządkowanych innych zostanie w kulturze polskiej odblokowany.

Instytucje finansujące

Artykuł powstał w wyniku realizacji projektu badawczego o numerze DEC-2020/04/X/HS2/01370/2 finansowanego ze środków Narodowego Centrum Nauki.

Słowa kluczowe:

Ewa Petelska, Czesław Petelski, historie ludowe, emancypacja, feminizm

Arendt, H. (2003). O rewolucji (tłum. M. Godyń). Warszawa: Czytelnik.
  Google Scholar

Bajer, L. (1978). Pomiędzy mitami. Kino, (12), ss. 7-10.
  Google Scholar

Barthes, R. (2008). Światło obrazu. Uwagi o fotografii (tłum. J. Trznadel). Warszawa: Aletheia.
  Google Scholar

Deleuze, G. (2018). Bacon. Logika wrażenia (tłum. A. Z. Jaksender). Kraków: Wydawnictwo Eperons-Ostrogi.
  Google Scholar

Didi-Huberman, G. (2014). Uzmysłowienie (tłum. P. Mościcki). Widok. Teorie i Praktyki Kultury Wizualnej, (6), ss. 1-25. http://widok.ibl.waw.pl/index.php/one/article/view/212/375/
DOI: https://doi.org/10.36854/widok/2014.6.1113   Google Scholar

Dondziłło, Cz. (1979, 2 marca). Wiejskie niebo w płomieniach. Perspektywy.
  Google Scholar

Fidelis, M. (2015). Kobiety, komunizm i industrializacja w powojennej Polsce (tłum. M. Jaszczurowska). Warszawa: W.A.B.
  Google Scholar

Irigaray, L. (2010). Ta płeć (jedną) płcią niebędąca (tłum. S. Królak). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
  Google Scholar

Jagielski, S. (2021). Przerwane emancypacje. Polityka ekscesu w kinie polskim lat 1968--1982. Kraków: Universitas.
  Google Scholar

Jameson, F. (2021). Klasa i alegoria we współczesnej kulturze masowej. „Pieskie popołudnie” jako film polityczny (tłum. J. K. Brzeziński). Widok. Teorie i Praktyki Kultury Wizualnej, (30), ss. 1-34. https://www.pismowidok.org/pl/archiwum/2021/30-wizualnosc-klasspolecznych-struktury-i-relacje/klasa-i-alegoria-we-wspolczesnej--kulturzemasowej
DOI: https://doi.org/10.36854/widok/2021.30.2403   Google Scholar

Kałużyński, Z. (1979, 27 stycznia). Tragifarsy o chomikach. Polityka.
  Google Scholar

Koniczek, R. (1979, 28 stycznia). Ta piękna, pogardzana namiętność. Argumenty.
  Google Scholar

Kornacki, K. (2007). Ewa i Czesław Petelscy – w krainie PRL-u. W: G. Stachówna, B. Zmudziński (red.), Autorzy kina polskiego (t. 2, ss. 43-78). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
  Google Scholar

Królikowska, E. (1979, 11 lutego). Kolejna niespodzianka. Tygodnik Kulturalny.
  Google Scholar

Mrozik, A. (2018). „Bo dziewczyna to ludzie”. Projekty i polityki emancypacji kobiet w powojennej Polsce. W: K. Chmielewska, A. Mrozik, G. Wołowiec (red.), Komunizm. Idee i praktyki w Polsce 1944-1989. Warszawa: Wydawnictwo IBL.
  Google Scholar

Petelska, E., Petelski, Cz. (1978). Bilet powrotny. Filmowy Serwis Prasowy, (20), ss. 25-27.
  Google Scholar

Petelska, E., Petelski, Cz. (1978, 16 sierpnia). „Bilet powrotny”. Stenogram z posiedzenia Komisji Ocen Fabularnych Filmów Kinowych. Archiwum Filmoteki Narodowej – Instytutu Audiowizualnego, sygn. A-344 poz. 171.
  Google Scholar

Sas, R. (1979, 8 lutego). Mity i miłość. Dziennik Popularny Siermiński, M. (2016). Dekada przełomu. Polska lewica opozycyjna 1968-1980. Warszawa: Instytut Wydawniczy Książka i Prasa.
  Google Scholar

Sobolewski, T. (1979, 11 lutego). Sami swoi. Film.
  Google Scholar

Talarczyk-Gubała, M. (2013). Biały mazur. Kino kobiet w polskiej kinematografii. Poznań: Galeria Miejska Arsenał.
  Google Scholar

Traverso, E. (2014). Historia jako pole bitwy. Interpretacja przemocy w XX wieku (tłum. Ś. F. Nowicki). Warszawa: Instytut Wydawniczy Książka i Prasa.
  Google Scholar

Traverso, E. (2020). Lewicowa melancholia (tłum. W. Gilewski). Warszawa: Instytut Wydawniczy Książka i Prasa.
  Google Scholar

Zawadzka, A. (2018). Zanikanie komunizmu w PRL-u. Przypadek dyskursu o inteligencji. W: K. Chmielewska, A. Mrozik, G. Wołowiec (red.), Komunizm. Idee i praktyki w Polsce 1944-1989. Warszawa: Wydawnictwo IBL.
  Google Scholar

Pobierz


Opublikowane
2022-08-11

Cited By / Share

Jagielski, S. (2022) „Krzyk zatrzymany w stopklatce”, Kwartalnik Filmowy, (118), s. 6–20. doi: 10.36744/kf.1176.

Autorzy

Sebastian Jagielski 
sebastian.jagielski@uj.edu.pl
Uniwersytet Jagielloński Polska
https://orcid.org/0000-0002-6989-1265

Filmoznawca, adiunkt w Katedrze Historii Filmu Polskiego Instytutu Sztuk Audiowizualnych Uniwersytetu Jagiellońskiego. Autor książki Maskarady męskości. Pragnienie homospołeczne w polskim kinie fabularnym (2013), współredaktor tomów zbiorowych: Ciało i seksualność w kinie polskim (2009), Kino polskie jako kino transnarodowe (2017).



Statystyki

Abstract views: 199
PDF downloads: 159


Licencja

Prawa autorskie (c) 2022 Sebastian Jagielski

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Autor udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym” i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy jego ponownym wykorzystaniu.
Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.
UMOWA LICENCYJNA DO POBRANIA