Filmow(aln)y obraz miasta w „Ślepnąc od świateł”. Dyskurs miejski w powieści Jakuba Żulczyka i serialu Krzysztofa Skoniecznego
Robert Birkholc
beerek38@wp.plUniwersytet Warszawski (Polska)
https://orcid.org/0000-0002-5192-4997
Abstrakt
Autor podejmuje zagadnienie filmow(aln)ości i bada je na przykładzie powieści Ślepnąc od świateł (2014) Jakuba Żulczyka oraz jej adaptacji (2018) dokonanej przez Krzysztofa Skoniecznego. Autor skupia się na relacji między poetyką literacką a poetyką filmową, jednak osadza analizę formalną w kontekście społeczno-kulturowym. Studium nie ogranicza się do charakterystyki związków między powieścią a filmem, ale czyni punktem odniesienia owych relacji dyskurs miejski. Prowadząc interdyscyplinarne badania, autor odwołuje się między innymi do komparatystyki mediów Ewy Szczęsnej, a także do narratologii Mieke Bal, która wypracowała metodę łączenia analiz formalnych z kulturowymi. Badając Ślepnąc od świateł, autor pokazuje, w jaki sposób utwory Żulczyka i Skoniecznego wyrażają – za pomocą właściwych sobie środków wyrazu – dyskurs o współczesnym mieście jako miejscu sensorycznego przeciążenia, przestrzeni iluzji oraz utraty kontroli.
Oświadczenie o konflikcie interesów
Słowa kluczowe:
filmowalność literatury, adaptacja filmowa, rozszerzenie, aktualizacja semiotyczno-medialna, dyskurs miejski, mediatywnośćBibliografia
Bal, M. (2012). Narratologia. Wprowadzenie do teorii narracji (tłum. zbiorowe). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Google Scholar
Bellardi, M. (2017). The Cinematic Mode in Twentieth-Century Fiction. Birmingham: University of Birmingham. https://etheses.bham.ac.uk/id/eprint/8567/
Google Scholar
Branigan, E. (1984). Point of View in the Cinema: A Theory of Narration and Subjectivity in Classical Film. Berlin – New York – Amsterdam: Mouton Publishers.
DOI: https://doi.org/10.1515/9783110817591
Google Scholar
Bruno, G. (2002). Atlas of Emotion: Journeys in Art, Architecture and Film. New York: Verso.
Google Scholar
Burzyńska, A. (2009). Badania kulturowe. W: A. Burzyńska, M. P. Markowski, Teorie literatury XX wieku (ss. 519-548). Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy Znak.
Google Scholar
Casetti, F. (2004). Adaptation and Mis-adaptations: Film, Literature, and Social Discourses (tłum. A. Raengo). W: R. Stam, A. Raengo (red.), A Companion to Literature and Film (ss. 81-91). Oxford: Blackwell Publishing.
DOI: https://doi.org/10.1111/b.9780631230533.2004.00007.x
Google Scholar
Chion, M. (2012). Audio-wizja. Dźwięk i obraz w kinie (tłum. K. Szydłowski). Warszawa - Kraków: Stowarzyszenie Nowe Horyzonty, Korporacja Ha!art.
Google Scholar
Duda, B. (2018). Miasto w świecie dyskursów. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Google Scholar
Elliott, K. (2014). Rethinking Formal-Cultural and Textual-Contextual Divides in Adaptation Studies. Literature/Film Quarterly, 42 (4), ss. 576-593.
Google Scholar
Elleström, L. (2019). Rozpoznanie, konstruowanie i przekraczanie granic medialnych (tłum. F. Cieślak). Tekstualia, 58 (3), ss. 21-34.
DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0013.6421
Google Scholar
Gaudreault, A., Marion, P. (2004). Transécriture and Narrative Mediatics: The Stakes of Intermediality (tłum. R. Stam). W: R. Stam, A. Raengo (red.), A Companion to Literature and Film (ss. 58-70). Oxford: Blackwell Publishing.
DOI: https://doi.org/10.1002/9780470999127.ch4
Google Scholar
Glitre, K. (2009). Under the Neon Rainbow, Colour and Neo-Noir. W: M. Bould, K. Glitre, G. Tuck (red.), Neo-Noir (ss. 11-27). London – New York: Wallflower Press.
DOI: https://doi.org/10.7312/boul6018-004
Google Scholar
Habdas, M. (2013). Przestrzeń jako film – architektura w perspektywie badań nad audiowizualnością. Przegląd Kulturoznawczy, 3 (17), ss. 234-247.
Google Scholar
Halliday, S. (2003). Sonic Modernity: Representing Sound in Literature, Culture and the Arts. Edinburgh: University Press.
Google Scholar
Hayles, N. K., Pressman, J. (2013). Introduction. W: N. K. Hayles, J. Pressman (red.), Comparative Textual Media: Transforming the Humanities in the Postprint Era (ss. VII-XXXIII). Minneapolis – London: University of Minnesota Press.
DOI: https://doi.org/10.5749/minnesota/9780816680030.001.0001
Google Scholar
Hopfinger, M. (2003). Doświadczenie audiowizualne. O mediach w kulturze współczesnej. Warszawa: Sic!.
Google Scholar
Jenkins, H. (2021, 31 lipca). Transmedia 202: Further Reflections. Henryjenkins.org. https://henryjenkins.org/blog/2011/08/defining_transmedia_further_re.html
Google Scholar
Koeck, R. (2013). Cine Scapes: Cinematic Spaces in Architecture and Cities. New York – London: Routledge.
DOI: https://doi.org/10.4324/9780203721186
Google Scholar
Majewski, T. (red.) (2009). Rekonfiguracje modernizmu. Nowoczesność i kultura popularna. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie i Profesjonalne.
Google Scholar
Mittell, J. (2001). A Cultural Approach to Television Genre Theory. Cinema Journal, 3 (40), ss. 3-24. https://doi.org/10.1353/cj.2001.0009
DOI: https://doi.org/10.1353/cj.2001.0009
Google Scholar
Nycz, R. (2002). Literatura nowoczesna: cztery dyskursy (tezy). Teksty Drugie, 4 (76), ss. 35-46.
Google Scholar
Pająk, J. (2018). Dźwięk w filmie. Między sztuką a rzemiosłem. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
DOI: https://doi.org/10.31338/uw.9788323532590
Google Scholar
Pethő, Á. (2011). Cinema and Intermediality: The Passion for the In-Between. Cambridge: Cambridge Scholars Publishing.
Google Scholar
Popczyk, M. (2016). Estetyka miasta-obrazu. Wprowadzenie. Kultura i Historia, 30, ss. 113-123.
Google Scholar
Przylipiak, M. (1987). O subiektywizacji narracji filmowej. Studia Filmoznawcze, 7, ss. 239-256.
Google Scholar
Rajewsky, I., O. (2005). Intermediality, Intertextuality, and Remediation: A Literary Perspective on Intermediality. Intermédialités, (6), ss. 43-64. https://doi.org/10.7202/1005505ar
DOI: https://doi.org/10.7202/1005505ar
Google Scholar
Regiewicz, A. (2021). Audiowizualność literatury. Próba konceptualizacji. Teksty Drugie, 2, ss. 281-300.
DOI: https://doi.org/10.18318/td.2021.2.17
Google Scholar
Rewers, E. (2005). Post-polis. Wstęp do filozofii ponowoczesnego miasta. Kraków: Universitas.
Google Scholar
Schafer, R. M. (1982). Muzyka środowiska (tłum. D. Gwizdalanka). Res Facta. Teksty o muzyce współczesnej, 9, ss. 288-315.
Google Scholar
Schwanecke, C. (2015). Filmic Modes in Literature. W: G. Rippl (red.), The Handbook of Intermediality (ss.268-286). Berlin – Boston: De Gruyter.
DOI: https://doi.org/10.1515/9783110311075-016
Google Scholar
Sekuła, E. (2006). Miejskie luminalia – w stronę krytycznej ontologii elektropolis. Er(r)go, 1 (12), ss. 75-81.
Google Scholar
Snaith, A. (red.) (2020). Sound and Literature. Cambridge: Cambridge University Press.
DOI: https://doi.org/10.1017/9781108855532
Google Scholar
Spicer, A. (2007). Problems of Memory and Identity in Neo-Noir’s Existentialist Antihero. W: M. T. Conrad (red.), The Philosophy of Neo-Noir (ss. 47-63.). Lexington: University Press of Kentucky.
Google Scholar
Stachowicz, J. (2018). Komputery, powieści i kino nieme. Procesy remediacji w perspektywie historycznej. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
DOI: https://doi.org/10.31338/uw.9788323533283
Google Scholar
Stevens, F. (2020). Blackened Audiotopia: Privatised Listening and Urban Experience. Metal Music Studies, 2 (6), ss. 161-174. https://doi.org/10.1386/mms_00011_1
DOI: https://doi.org/10.1386/mms_00011_1
Google Scholar
Szczęsna, E. (2011). Komparatystyka mediów. W: M. Dąbrowski (red.), Komparatystyka dla humanistów (ss. 289-321). Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego,
Google Scholar
Szczęsna, E. (2007). Poetyka mediów. Warszawa: Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego.
Google Scholar
Wilson, G. (1992). Narration in Light: Studies in Cinematic Point of View. Baltimore – London: Johns Hopkins University Press.
Google Scholar
Żulczyk, J. (2014). Ślepnąc od świateł. Warszawa: Świat Książki.
Google Scholar
Autorzy
Robert Birkholcbeerek38@wp.pl
Uniwersytet Warszawski Polska
https://orcid.org/0000-0002-5192-4997
Adiunkt w Instytucie Literatury Polskiej na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego. Doktor nauk humanistycznych, absolwent polonistyki oraz kulturoznawstwa na UW. Autor książki Podwójna perspektywa. O subiektywizacji zapośredniczonej w filmie (2019), współredaktor naukowy monografii Hitchcock. Teksty i parateksty (2021) i Demiurg kina. Szkice wokół Felliniego (2023). Publikował między innymi w „Kwartalniku Filmowym”, „Literature/Film Quarterly”, „Studies in Eastern European Cinema”, „Roczniku Komparatystycznym”, „Tekstualiach”, „Załączniku Kulturoznawczym”, „Przestrzeniach Teorii”, „Zagadnieniach Rodzajów Literackich”, „Studia Poetica”.
Statystyki
Abstract views: 13PDF downloads: 0
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Robert Birkholc

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autor bądź autorka udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym”, zachowuje nieograniczone prawa autorskie i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu (umowa licencyjna do pobrania). Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor bądź autorka wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.
W wydaniach od 105-106 (2019) do 119 (2022) wszystkie artykuły były publikowane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. W tym okresie autorzy i autorki udzielali(-ły) niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym”, zachowywali(-ły) nieograniczone prawa autorskie i zobowiązywali(-ły) się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu.
Inne teksty tego samego autora
- Robert Birkholc, Współczesne teorie „adaptation studies”. Rekonesans badań i nowe kierunki rozwoju , Kwartalnik Filmowy: Nr 119 (2022): (Nowa) teoria filmu
- Robert Birkholc, Narracja i fokalizacja zmysłowa w „Pod Mocnym Aniołem” Wojciecha Smarzowskiego. O adaptacji powieści Jerzego Pilcha , Kwartalnik Filmowy: Nr 111 (2020): Zmysły i afekty
- Robert Birkholc, Autorefleksyjność po polsku , Kwartalnik Filmowy: Nr 119 (2022): (Nowa) teoria filmu
- Robert Birkholc, Na postmodernistycznej autostradzie. „Urodzeni mordercy” po latach , Kwartalnik Filmowy: Nr 107 (2019): Podróż, (e)migracja, pielgrzymka
- Robert Birkholc, O języku kina inaczej , Kwartalnik Filmowy: Nr 107 (2019): Podróż, (e)migracja, pielgrzymka
- Robert Birkholc, Seweryna Kuśmierczyka podróż w głąb polskiego kina , Kwartalnik Filmowy: Nr 93-94 (2016): Kino amerykańskie


