Na postmodernistycznej autostradzie. „Urodzeni mordercy” po latach


Abstrakt

Artykuł został poświęcony zabiegom narracyjnym zastosowanym przez Olivera Stone’a w Urodzonych mordercach (1994). Autor opisuje, w jaki sposób Stone podważa konwencję tradycyjnego kina drogi oraz schemat podróży inicjacyjnej. Ponadto Birkholc stawia tezę, że pełna intertekstualnych, stylistycznych i gatunkowych nawiązań narracja filmu jest motywowana subiektywnie „wrażliwością” bohaterów, która została ukształtowana przez neotelewizję. Stone posługuje się przy tym bardzo szczególną formą fokalizacji, uwydatniającą medialne zapośredniczenia świadomości postaci i – co za tym idzie – kwestionującą obraz wolnego oraz niezależnego podmiotu. Pełna sprzeczności strategia twórcy, próbującego opisać fundamentalne przemiany kulturowo-społeczne, sprawia, że Urodzeni mordercy są wyjątkowo intrygującym zapisem ambiwalentnego doświadczenia kultury amerykańskiej w dobie neotelewizji.


Słowa kluczowe

Oliver Stone; kino amerykańskie; kino drogi; fokalizacja; neotelewizja



Bal, Mieke, Narratologia. Wprowadzenie do teorii narracji. przekład zbiorowy, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2012.

Baudrillard, Jean. Ameryka. przeł. R. Lis, Warszawa: sic!, 2011.

Birkholc, Robert. Podwójna perspektywa. O subiektywizacji zapośredniczonej w filmie. Kraków: Universitas, 2019.

Campbell, Joseph. Bohater o tysiącu twarzy. przeł. A. Jankowski, Poznań: Zysk i S-ka, 1997.

Casetti, Francesco; Odin, Roger. Od paleo- do neotelewizji. tłum. I. Ostaszewska, [w:] Po kinie? Audiowizualność w epoce przekaźników elektronicznych, red. A. Gwóźdź, Kraków: Universitas, 1994.

Cirlot, Juan-Eduardo. Słownik symboli, tłum. I. Kania, Kraków: Znak, 2000.

Cohan, Steven; Hark, Ina Rae. Introduction, [w:] The Road Movie Book. pod red. S. Cohana, I.R. Hark, Londyn/Nowy Jork: Routledge, 1997.

Derrida, Jacques. Farmakon. przeł. K. Matuszewski, [w:] idem. Pismo filozofii. wyb. i przedm. B. Banasiak, Kraków: inter esse, 1993.

Eliade, Mircea. Szamanizm i archaiczne techniki ekstazy. przeł. K. Kocjan, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2011.

Genette, Gérard, Narrative Discourse. An Essay in Method. tłum. Jane E. Lewin, Nowy Jork: Cornell University Press, 1980.

Giddens, Anthony. Nowoczesność i tożsamość. przeł. A. Szulżycka, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2012.

Gwóźdź, Andrzej. Widz w tele-kinie. [w:] „Kultura Współczesna” 1994, nr 2.

Klejsa, Konrad. Filmowe oblicza kontestacji: kino Stanów Zjednoczonych i Europy Zachodniej wobec kultury protestu przełomu lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych. Warszawa: Trio, 2008.

Laderman, David. Driving Visions - Exploring the Road Movie. Austin: University of Texas Press, 2002.

Leong, Ian; Sell, Mike; Thomas, Kelly. Mad Love, Mobile Homes, and Dysfunctional Dicks. On the Road with Bonnie and Clyde, [w:] The Road Movie Book. pod red. S. Cohan, I.R. Hark, Londyn/Nowy Jork: Routledge, 1997.

Manovich, Lev. Język nowych mediów. przeł. P. Cypryański, Warszawa: Wydaw. Akad. i Profesjonalne, 2006.

Pizzello, Stephen, 'Natural Born Killers' Blasts Big Screen with Both Barrels. „American Cinematographer” 1994, nr 11 (75).

Ryan, Michael; Kellner Douglas. Camera Politica: The Politics and Ideology of Contemporary Hollywood Cinema. Indiana: Indiana University Press, 1990.

Schmid, David. Natural Born Celebrities. Serial Killers in American Culture. Chicago/Londyn: University of Chicago Press, 2006.

Thanouli, Eleftheria, Post-classical Cinema. An International Poetics of Film Narration. Londyn: Wallflower Press, 2009.

Vogler, Christopher. Podróż autora. Struktury mityczne dla scenarzystów i pisarzy. przeł. K. Kosińska, Wojciech Marzec: Warszawa 2010.

Pobierz

Opublikowane : 2019-12-31


Birkholc, R. (2019) „Na postmodernistycznej autostradzie. «Urodzeni mordercy» po latach”, Kwartalnik Filmowy, (107), s. 37-50. doi: 10.36744/kf.156.

Robert Birkholc  beerek38@wp.pl
Uniwersytet Warszawski  Polska
https://orcid.org/0000-0002-5192-4997

Doktor nauk humanistycznych, pracownik Zakładu Komparatystyki Instytutu Literatury Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego. Zajmuje się narratologią i komparatystyką intersemiotyczną. Publikował m.in. w „Roczniku Komparatystycznym”, „Kontekstach”, „Kwartalniku Filmowym”, „Studia Europaea Gnesnensia”, „Załączniku Kulturoznawczym”, „Kinie”, „Magazynie Filmowym SFP” oraz w serwisie internetowym Culture.pl. Współpracuje z projektem Edukacja Filmowa, w ramach którego pisze recenzje i analizy filmoznawcze dla nauczycieli. Autor książki Podwójna perspektywa. O subiektywizacji zapośredniczonej w filmie (2019), a także artykułów w pracach zbiorowych. Researcher w projekcie „Narra – narzędzie kompleksowo wspierające proces tworzenia fabuły w grach wideo”. Członek Zespołu Badań nad Filmem w Instytucie Kultury Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego.





Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Autor udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym” i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy jego ponownym wykorzystaniu.
Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.
UMOWA LICENCYJNA DO POBRANIA