Poza formą i treścią. W stronę materialności

Sławomir Sikora

slawomir.sikora@uw.edu.pl
Uniwersytet Warszawski (Polska)
https://orcid.org/0000-0002-2147-8543

Abstrakt

Artykuł przedstawia rozważania na temat Leviathana (2012), filmu zrealizowanego przez Luciena Castaing-Taylora i Vérénę Paravel, antropologów współtworzących Sensory Ethnography Lab (Uniwersytet Harvarda). Autor proponuje, by traktować film jako antropologię nowej generacji, zrywającą z tradycyjnym Geertzowskim „opisem gęstym”, nastawieniem antropocentrycznym i reprezentacją dominującą w myśleniu zachodnim. Kładzie nacisk na materialność/materiały, zmysłowość, procesualność, a także nierozróżnialność aktorów ludzkich i pozaludzkich. Ważnymi dla prowadzonego wywodu autorami stają się Gilles Deleuze i Félix Guattari oraz Tim Ingold. Zdanie tego ostatniego (Zaangażowanie w świat wiąże się z odczuwaniem go, a nie zamieszkiwaniem w świecie sensu) mogłoby być szczególnym wprowadzeniem do analizowanego filmu. 


Słowa kluczowe:

antropologia filmu, Lucien Castaing-Taylor, Véréna Paravel, materialność, postantropocentryzm

Adorno, Th. (1990). Esej jako forma. W: Th. Adorno, Sztuka i sztuki. Wybór esejów (tłum. K. Krzemień-Ojak, ss. 79-99). Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
  Google Scholar

Barad, K. (2012). Posthumanistyczna performatywność: ku zrozumieniu, jak materia zaczyna mieć znaczenie (tłum. J. Bednarek). W: A. Gajewska (red.), Teorie wywrotowe. Antologia przekładów (ss. 323-360). Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.
  Google Scholar

Bordwell, D., Thompson, K. (2010). Film Art. Sztuka Filmowa. Wprowadzenie (tłum. B. Rosińska). Warszawa: Wydawnictwo Wojciech Marzec.
  Google Scholar

Brekhus, W. H., Galliher, J. F., Gubrium, J. F. (2005). The Need for Thin Description, Qualitative Inquiry, 11 (6), ss. 861-879.
  Google Scholar

Clifford, J. (2000). Kłopoty z kulturą. Dwudziestowieczna etnografia, literatura i sztuka (tłum. E. Dżurak, J. Iracka, E. Klekot, M. Krupa, S. Sikora, M. Sznajderman). Warszawa: Wydawnictwo KR.
  Google Scholar

Deleuze, G., Guattari, F. (2015). Tysiąc plateau. Warszawa: Fundacja Bęc Zmiana.
  Google Scholar

Geertz, C. (1998). O gatunkach zmąconych (Nowe konfiguracje myśli społecznej) (tłum. Z. Łapiński). W: R. Nycz (red.), Postmodernizm. Antologia przekładów (ss. 214-235). Kraków: Wydawnictwo Baran i Suszyński.
  Google Scholar

Geertz, C. (2003). Opis gęsty – w stronę interpretatywnej teorii kultury (tłum. S. Sikora). W: M. Kempny, E. Nowicka (red.), Badanie kultury. Elementy teorii antropologicznej (t. 1, ss. 35-58). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
  Google Scholar

Geertz, C. (2005). Wiedza lokalna. Dalsze eseje z zakresu antropologii interpretatywnej (tłum. D. Wolska). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
  Google Scholar

Hahn, H. P. (2018). Material Culture. W: H. Callan (red.), The International Encyclopedia of Anthropology (ss. 1-15). New York: JohnWiley & Sons, Ltd. https://doi.org/10.1002/9781118924396.wbiea1789
  Google Scholar

Heider, K. (1976). Ethnographic Film. Austin: University of Texas Press.
  Google Scholar

Ingold, T. (2010). Bringing Things to Life: Creative Entanglements in a World of Materials. ESRC National Centre for Research Methods Working Papers, (5). http://eprints.ncrm.ac.uk/1306/1/0510_creative_entanglements.pdf
  Google Scholar

Ingold, T. (2011). Being Alive: Essays on Movement, Knowledge and Description. London – New York: Routledge.
  Google Scholar

Ingold, T. (2018). Podążać za materiałem (tłum. E. Klekot). W: T. Ingold, Splatać otwarty świat (ss. 122-142). Kraków: Instytut Architektury.
  Google Scholar

Latour, B. (2010). Splatając na nowo to, co społeczne. Wprowadzenie do teorii aktora-sieci (tłum. A. Derra, K. Abriszewski). Kraków: Universitas.
  Google Scholar

Marcus, G. E., Fischer, M. M. J. (1986). Anthropology as Cultural Critique: An Experimental Moment in the Human Sciences. Chicago: University of Chicago Press.
  Google Scholar

Marks, J. (2010). Representation. W: A. Parr (red.), The Deleuze Dictionary: Revised Edition (wyd. 2, ss. 228-230). Edinburgh: Edinburgh University Press.
  Google Scholar

Pavsek, Ch. (2015). Leviathan and the Experience of Sensory Ethnography. Visual Anthropology Review, 31 (1), ss. 4-11. https://doi.org/10.1111/var.12056
  Google Scholar

Sikora, S. (2006). „5x2” – wersja żeńska i męska. Kwartalnik Filmowy, (56), ss. 203-209.
  Google Scholar

Taylor, L. (1996). Iconophobia: How Anthropology Lost it at the Movies, Transition, (69), ss. 64-88. https://doi.org/10.2307/2935240
  Google Scholar

Thrift, N. (2008). Non-Representational Theory: Space, Politics, Affect. London – New York: Routledge.
  Google Scholar

Warner, R. (2018). Godard and the Essay Film: A Form That Thinks. Evanston: Northwestern University Press.
  Google Scholar

Pobierz


Opublikowane
2021-11-16

Cited By / Share

Sikora, S. (2021) „Poza formą i treścią. W stronę materialności”, Kwartalnik Filmowy, (115), s. 21–34. doi: 10.36744/kf.876.

Autorzy

Sławomir Sikora 
slawomir.sikora@uw.edu.pl
Uniwersytet Warszawski Polska
https://orcid.org/0000-0002-2147-8543

Doktor hab., adiunkt w Instytucie Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Warszawskiego; zajmuje się przede wszystkim antropologią wizualną, antropologią miasta i antropologią współczesności. Autor książek Fotografia. Między dokumentem a symbolem (2004) oraz Film i paradoksy wizualności. Praktykowanie antropologii (2012), a także wielu artykułów naukowych. Współautor filmu Żeby to było ciekawe (2009) i współredaktor książki Zanikające granice. Antropologizacja nauki i jej dyskursów (2009). Koordynator kilku projektów grantowych, m.in. Oddolne tworzenie kultury i Obrazy różnorodności kulturowej i dziedzictwa (NAFA Film Festival, Warszawa 2015).

  



Statystyki

Abstract views: 268
PDF downloads: 303


Licencja

Prawa autorskie (c) 2021 Sławomir Sikora

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Autor bądź autorka udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym”, zachowuje nieograniczone prawa autorskie i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu (umowa licencyjna do pobrania). Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor bądź autorka wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.

W wydaniach od 105-106 (2019) do 119 (2022) wszystkie artykuły były publikowane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. W tym okresie autorzy i autorki udzielali(-ły) niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym”, zachowywali(-ły) nieograniczone prawa autorskie i zobowiązywali(-ły) się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu.