„Nie sądzić” i „Wielki strach” – dwa małe ważne filmy


Abstrakt

W polskiej literaturze dotyczącej pamięci termin „niepamięć” (nie należy utożsamiać go z zapomnieniem) zajmuje w ostatnich latach ważne miejsce. Wydaje się, że dyskusje naukowe dotyczące kwestii doświadczeń wojennych i powojennych zostały zdominowane przez język psychoanalizy, warto jednak sięgnąć również po języki wernakularne. Autor rozważa kwestie pamięci i niepamięci w odniesieniu do niezwykle traumatycznych doświadczeń powojennych, które stały się podstawą dwóch krótkich filmów Nie sądzić (reż. Pawlina Carlucci Sforza i Magdalena Lubańska, 2017) oraz Wielki strach (reż. Pawlina Carlucci Sforza, 2020). Filmy te przedstawiają ten problem z różnych perspektyw – pierwszy w sposób pośredni, drugi wprost. Ludzie powracający po wojnie z przymusowych robót w Niemczech byli okradani i mordowani przez bandytów w lesie w okolicy Przeworska. Traumatyczne wspomnienia o tych wydarzeniach były skrywane przez ponad siedemdziesiąt lat.


Słowa kluczowe

antropologia; Pawlina Carlucci Sforza; Magdalena Lubańska; język wernakularny; Dębrzyna; pamięć; niepamięć



Abu-Lughod, L. (1991). Writing Against Culture. W: R. G. Fox (red.), Recapturing Anthropology: Working in the Present. Santa Fe: School of American Research Press, ss. 137-162.

Assmann, A. (2010). Re-framing Memory. Between Individual and Collective Forms of Constructing the Past. W: K. Tilmans, F. van Vree, J. Winter (red.), Performing the Past: Memory, History, and Identity in Modern Europe. Amsterdam: Amsterdam University Press, ss. 35-50.

Chlebda, W. (2019). Wokół pojęć pamięć i забвение. Slavia Orientalis, (68) 4, ss. 681-698. DOI 10.24425/slo.2019.131156

Connerton, P. (2014). Siedem rodzajów zapomnienia. W: K. Kończal (red.), (Kon)teksty pamięci. Antologia. Warszawa: Narodowe Centrum Kultury, ss. 343-357.

Halbwachs, M. (1969). Społeczne ramy pamięci (tłum. M. Król). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Hirszowicz, M., Neyman, E. (2001). Społeczne ramy niepamięci. Kultura i Społeczeństwo, 45 (3-4), ss. 23-48.

Kwiatkowski, P. T. (2009). Społeczne tworzenie zbiorowej niepamięci. W: L. M. Nijakowski (red.), Etniczność, pamięć, asymilacja. Wokół problemów zachowania tożsamości mniejszości narodowych i etnicznych w Polsce. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, ss. 90-128.

Lubańska, M. (w druku). Perspektywa postsekularna w badaniach nie-miejsc pamięci. Przypadek powojennych mordów w podkarpackim lesie Dębrzyna. W: R. Sendyka, A. Janus, K. Jarzyńska, K. Siewior (red.), Nie-miejsca pamięci (2). Nekrotopologie. Warszawa: Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk.

Marcus, G. (2003) Użyteczność kategorii uczestnictwa w zmieniających się kontekstach antropologicznych badań terenowych (tłum. J. Jaxa-Rożen). W: D. Wolska, M. Brocki (red.), Clifford Geertz – lokalna lektura. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, ss. 155-182.

Nycz, R. (2017). Kultura jako czasownik. Sondowanie nowej humanistyki. Warszawa: Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk.

Rapport, N., Overing, J. (2000). Social and Cultural Anthropology: The Key Concepts. London-New York: Routledge.

Rosaldo, R. (1986). From the Door of His Tent: The Fieldworker and the Inquisitor. W: J. Clifford, G. E. Marcus (red.), Writing Culture: The Poetics and Politics of Ethnography, Berkeley: University of California Press, ss. 77-97.

Sendyka, R. (2014) Miejsca, które straszą (afekty i nie-miejsca pamięci). Teksty Drugie, (1), ss. 84-102.

Sendyka, R. (2016). Niepamięć albo o sytuowaniu wiedzy o formach pamiętania. Teksty Drugie, (6), ss. 250-267. DOI: 10.18318/td.2016.6.14

Stomma, L. (1979). Determinanty polskiej kultury ludowej XIX wieku. Polska Sztuka Ludowa, 33 (3), ss. 131-142.

Pobierz

Opublikowane : 2020-12-31


Sikora, S. (2020) „„Nie sądzić” i «Wielki strach» – dwa małe ważne filmy ”, Kwartalnik Filmowy, (112), s. 216-226. doi: 10.36744/kf.558.

Sławomir Sikora  slawomir.sikora@uw.edu.pl
Uniwersytet Warszawski  Polska
https://orcid.org/0000-0002-2147-8543

Doktor hab., adiunkt w Instytucie Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Warszawskiego; zajmuje się przede wszystkim antropologią wizualną, antropologią miasta, antropologią współczesności. Autor książek Fotografia. Między dokumentem a symbolem (2004) oraz Film i paradoksy wizualności. Praktykowanie antropologii (2012), a także wielu artykułów naukowych. Współautor filmu Żeby to było ciekawe (2009) i współredaktor książki Zanikające granice. Antropologizacja nauki i jej dyskursów (2009). Koordynator kilku projektów grantowych, m.in. Oddolne tworzenie kultury i Obrazy różnorodności kulturowej i dziedzictwa (NAFA Film Festival, Warszawa 2015).





Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Autor udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym” i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy jego ponownym wykorzystaniu.
Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.
UMOWA LICENCYJNA DO POBRANIA