Filmow(aln)y obraz miasta w „Ślepnąc od świateł”. Dyskurs miejski w powieści Jakuba Żulczyka i serialu Krzysztofa Skoniecznego

Oryginalny artykuł naukowy; materiał recenzowany; zgłoszono: 2025.12.08; zrecenzowano: 2026.01.25; przyjęto: 2026.02.09

Robert Birkholc

beerek38@wp.pl
Uniwersytet Warszawski (Polska)
https://orcid.org/0000-0002-5192-4997

Abstrakt

Autor podejmuje zagadnienie filmow(aln)ości i bada je na przykładzie powieści Ślepnąc od świateł (2014) Jakuba Żulczyka oraz jej adaptacji (2018) dokonanej przez Krzysztofa Skoniecznego. Autor skupia się na relacji między poetyką literacką a poetyką filmową, jednak osadza analizę formalną w kontekście społeczno-kulturowym. Studium nie ogranicza się do charakterystyki związków między powieścią a filmem, ale czyni punktem odniesienia owych relacji dyskurs miejski. Prowadząc interdyscyplinarne badania, autor odwołuje się między innymi do komparatystyki mediów Ewy Szczęsnej, a także do narratologii Mieke Bal, która wypracowała metodę łączenia analiz formalnych z kulturowymi. Badając Ślepnąc od świateł, autor pokazuje, w jaki sposób utwory Żulczyka i Skoniecznego wyrażają – za pomocą właściwych sobie środków wyrazu – dyskurs o współczesnym mieście jako miejscu sensorycznego przeciążenia, przestrzeni iluzji oraz utraty kontroli.


Oświadczenie o konflikcie interesów

Autor nie zgłosił żadnego potencjalnego konfliktu interesów

Słowa kluczowe:

filmowalność literatury, adaptacja filmowa, rozszerzenie, aktualizacja semiotyczno-medialna, dyskurs miejski, mediatywność

Bal, M. (2012). Narratologia. Wprowadzenie do teorii narracji (tłum. zbiorowe). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
  Google Scholar

Bellardi, M. (2017). The Cinematic Mode in Twentieth-Century Fiction. Birmingham: University of Birmingham. https://etheses.bham.ac.uk/id/eprint/8567/
  Google Scholar

Branigan, E. (1984). Point of View in the Cinema: A Theory of Narration and Subjectivity in Classical Film. Berlin – New York – Amsterdam: Mouton Publishers.
  Google Scholar

Bruno, G. (2002). Atlas of Emotion: Journeys in Art, Architecture and Film. New York: Verso.
  Google Scholar

Burzyńska, A. (2009). Badania kulturowe. W: A. Burzyńska, M. P. Markowski, Teorie literatury XX wieku (ss. 519-548). Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy Znak.
  Google Scholar

Casetti, F. (2004). Adaptation and Mis-adaptations: Film, Literature, and Social Discourses (tłum. A. Raengo). W: R. Stam, A. Raengo (red.), A Companion to Literature and Film (ss. 81-91). Oxford: Blackwell Publishing.
  Google Scholar

Chion, M. (2012). Audio-wizja. Dźwięk i obraz w kinie (tłum. K. Szydłowski). Warszawa - Kraków: Stowarzyszenie Nowe Horyzonty, Korporacja Ha!art.
  Google Scholar

Duda, B. (2018). Miasto w świecie dyskursów. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
  Google Scholar

Elliott, K. (2014). Rethinking Formal-Cultural and Textual-Contextual Divides in Adaptation Studies. Literature/Film Quarterly, 42 (4), ss. 576-593.
  Google Scholar

Elleström, L. (2019). Rozpoznanie, konstruowanie i przekraczanie granic medialnych (tłum. F. Cieślak). Tekstualia, 58 (3), ss. 21-34.
  Google Scholar

Gaudreault, A., Marion, P. (2004). Transécriture and Narrative Mediatics: The Stakes of Intermediality (tłum. R. Stam). W: R. Stam, A. Raengo (red.), A Companion to Literature and Film (ss. 58-70). Oxford: Blackwell Publishing.
  Google Scholar

Glitre, K. (2009). Under the Neon Rainbow, Colour and Neo-Noir. W: M. Bould, K. Glitre, G. Tuck (red.), Neo-Noir (ss. 11-27). London – New York: Wallflower Press.
  Google Scholar

Habdas, M. (2013). Przestrzeń jako film – architektura w perspektywie badań nad audiowizualnością. Przegląd Kulturoznawczy, 3 (17), ss. 234-247.
  Google Scholar

Halliday, S. (2003). Sonic Modernity: Representing Sound in Literature, Culture and the Arts. Edinburgh: University Press.
  Google Scholar

Hayles, N. K., Pressman, J. (2013). Introduction. W: N. K. Hayles, J. Pressman (red.), Comparative Textual Media: Transforming the Humanities in the Postprint Era (ss. VII-XXXIII). Minneapolis – London: University of Minnesota Press.
  Google Scholar

Hopfinger, M. (2003). Doświadczenie audiowizualne. O mediach w kulturze współczesnej. Warszawa: Sic!.
  Google Scholar

Jenkins, H. (2021, 31 lipca). Transmedia 202: Further Reflections. Henryjenkins.org. https://henryjenkins.org/blog/2011/08/defining_transmedia_further_re.html
  Google Scholar

Koeck, R. (2013). Cine Scapes: Cinematic Spaces in Architecture and Cities. New York – London: Routledge.
  Google Scholar

Majewski, T. (red.) (2009). Rekonfiguracje modernizmu. Nowoczesność i kultura popularna. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie i Profesjonalne.
  Google Scholar

Mittell, J. (2001). A Cultural Approach to Television Genre Theory. Cinema Journal, 3 (40), ss. 3-24. https://doi.org/10.1353/cj.2001.0009
  Google Scholar

Nycz, R. (2002). Literatura nowoczesna: cztery dyskursy (tezy). Teksty Drugie, 4 (76), ss. 35-46.
  Google Scholar

Pająk, J. (2018). Dźwięk w filmie. Między sztuką a rzemiosłem. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
  Google Scholar

Pethő, Á. (2011). Cinema and Intermediality: The Passion for the In-Between. Cambridge: Cambridge Scholars Publishing.
  Google Scholar

Popczyk, M. (2016). Estetyka miasta-obrazu. Wprowadzenie. Kultura i Historia, 30, ss. 113-123.
  Google Scholar

Przylipiak, M. (1987). O subiektywizacji narracji filmowej. Studia Filmoznawcze, 7, ss. 239-256.
  Google Scholar

Rajewsky, I., O. (2005). Intermediality, Intertextuality, and Remediation: A Literary Perspective on Intermediality. Intermédialités, (6), ss. 43-64. https://doi.org/10.7202/1005505ar
  Google Scholar

Regiewicz, A. (2021). Audiowizualność literatury. Próba konceptualizacji. Teksty Drugie, 2, ss. 281-300.
  Google Scholar

Rewers, E. (2005). Post-polis. Wstęp do filozofii ponowoczesnego miasta. Kraków: Universitas.
  Google Scholar

Schafer, R. M. (1982). Muzyka środowiska (tłum. D. Gwizdalanka). Res Facta. Teksty o muzyce współczesnej, 9, ss. 288-315.
  Google Scholar

Schwanecke, C. (2015). Filmic Modes in Literature. W: G. Rippl (red.), The Handbook of Intermediality (ss.268-286). Berlin – Boston: De Gruyter.
  Google Scholar

Sekuła, E. (2006). Miejskie luminalia – w stronę krytycznej ontologii elektropolis. Er(r)go, 1 (12), ss. 75-81.
  Google Scholar

Snaith, A. (red.) (2020). Sound and Literature. Cambridge: Cambridge University Press.
  Google Scholar

Spicer, A. (2007). Problems of Memory and Identity in Neo-Noir’s Existentialist Antihero. W: M. T. Conrad (red.), The Philosophy of Neo-Noir (ss. 47-63.). Lexington: University Press of Kentucky.
  Google Scholar

Stachowicz, J. (2018). Komputery, powieści i kino nieme. Procesy remediacji w perspektywie historycznej. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
  Google Scholar

Stevens, F. (2020). Blackened Audiotopia: Privatised Listening and Urban Experience. Metal Music Studies, 2 (6), ss. 161-174. https://doi.org/10.1386/mms_00011_1
  Google Scholar

Szczęsna, E. (2011). Komparatystyka mediów. W: M. Dąbrowski (red.), Komparatystyka dla humanistów (ss. 289-321). Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego,
  Google Scholar

Szczęsna, E. (2007). Poetyka mediów. Warszawa: Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego.
  Google Scholar

Wilson, G. (1992). Narration in Light: Studies in Cinematic Point of View. Baltimore – London: Johns Hopkins University Press.
  Google Scholar

Żulczyk, J. (2014). Ślepnąc od świateł. Warszawa: Świat Książki.
  Google Scholar

Pobierz


Opublikowane
2026-04-07

Cited By / Share

Birkholc, R. (2026) „Filmow(aln)y obraz miasta w «Ślepnąc od świateł». Dyskurs miejski w powieści Jakuba Żulczyka i serialu Krzysztofa Skoniecznego”, Kwartalnik Filmowy, (133), s. 76–100. doi: 10.36744/kf.4742.

Autorzy

Robert Birkholc 
beerek38@wp.pl
Uniwersytet Warszawski Polska
https://orcid.org/0000-0002-5192-4997

Adiunkt w Instytucie Literatury Polskiej na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego. Doktor nauk humanistycznych, absolwent polonistyki oraz kulturoznawstwa na UW. Autor książki Podwójna perspektywa. O subiektywizacji zapośredniczonej w filmie (2019), współredaktor naukowy monografii Hitchcock. Teksty i parateksty (2021) i Demiurg kina. Szkice wokół Felliniego (2023). Publikował między innymi w „Kwartalniku Filmowym”, „Literature/Film Quarterly”, „Studies in Eastern European Cinema”, „Roczniku Komparatystycznym”, „Tekstualiach”, „Załączniku Kulturoznawczym”, „Przestrzeniach Teorii”, „Zagadnieniach Rodzajów Literackich”, „Studia Poetica”.



Statystyki

Abstract views: 13
PDF downloads: 0


Licencja

Prawa autorskie (c) 2026 Robert Birkholc

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Autor bądź autorka udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym”, zachowuje nieograniczone prawa autorskie i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu (umowa licencyjna do pobrania). Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor bądź autorka wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.

W wydaniach od 105-106 (2019) do 119 (2022) wszystkie artykuły były publikowane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. W tym okresie autorzy i autorki udzielali(-ły) niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym”, zachowywali(-ły) nieograniczone prawa autorskie i zobowiązywali(-ły) się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu.