Głowa Meduzy, czyli realizm filmów Kina Moralnego Niepokoju

Marcin Maron

kwartalnik.filmowy@ispan.pl
Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie (Polska)

Abstrakt

W artykule omówione zostały filmy głównego nurtu kina moralnego niepokoju (1976-1981) jako najbardziej charakterystyczny przykład realizmu filmowego w kinie polskim po roku 1945 i przed rokiem 1989. Najważniejszym założeniem wczesnych filmów fabularnych K. Kieślowskiego, A. Holland, F. Falka, J. Kijowskiego oraz należących do nurtu dzieł A. Wajdy, K. Zanussiego i J. Zaorskiego była strategia krytycznego opisu rzeczywistości. Opis ten możliwy był m.in. dzięki umiejętnemu posługiwaniu się przez realizatorów środkami realizmu fotograficznego i inscenizacyjnego. Pierwsza część artykułu przypomina w skrócie kontekst historyczny i kinematograficzny powstania nurtu kina moralnego niepokoju. W drugiej części omówione zostały główne filmy nurtu pod kątem związku zastosowanych w nich strategii wizualnych z tendencją opisową i krytyczną. Porządek wywodu wyznaczają dokonania czterech operatorów: S. Idziaka, E. Kłosińskiego, J. Petryckiego i K. Wyszyńskiego. Istotne stają się pytania: jak przejawia się realizm fotograficzny filmów?; w jaki sposób określa on ich estetykę oraz współtworzy reżyserską refleksję na temat rzeczywistości społeczno-politycznej tamtego czasu?; jakie ograniczenia i trudności niesie ze sobą estetyka realizmu? Trzecia część artykułu dotyczy związku realistycznej estetyki filmów tego nurtu z zawartą w nich refleksją moralną. Artykuł kończą uwagi na temat typowego bohatera kina moralnego niepokoju. [artykuł opublikowany w języku angielskim jako: Head of Medusa, or Realism in Films of the Cinema of Moral Anxiety; pierwodruk polski: „Kwartalnik Filmowy” 2011, nr 75-76, s. 122-148]


Słowa kluczowe:

Kino Moralnego Niepokoju, realizm, PRL

Dabert, Dobrochna. 2003. Kino moralnego niepokoju. Wokół wybranych problemów poetyki i etyki. Poznań
  Google Scholar

Deleuze, Gilles. 2005. Cinema II. Trans. H. Tomlinson, R. Galeta. London: The Athlone Press
  Google Scholar

Falk, Feliks. 1981. W: Razem czy osobno? Maciej Zaleski’s interview with Feliks Falk. „Kino”. No. 7
  Google Scholar

Giżycki, Marcin. 1978. Nie wystawać zza kamery. Marcin Giżycki’s interview with Edward Kłosiński, „Kino”. No. 12
  Google Scholar

Hendrykowski, Marek. 1998. Sztuka reżyserii: rozmowa z Agnieszką Holland. W: Debiuty polskiego kina. Red. M. Hendrykowski. Konin
  Google Scholar

Holland Agnieszka. 1978. (editorial survey). „Kino”, No. 7
  Google Scholar

Holland, Agnieszka. 1978. Blisko życia. „Kino”. No. 1
  Google Scholar

Jankun-Dopart, Mariola. 1996. Fałszywa inicjacja bohatera. Młode kino lat siedemdziesiątych wobec założeń programowych Młodej Kultury. W: Człowiek z ekranu. Z antropologii postaci filmowej. Red. M. Jankun-Dopart, M. Przylipiak. Kraków
  Google Scholar

Kieślowski, Krzysztof. 1978. Funkcje filmu w telewizji i w kinie. „Kino”. No. 1
  Google Scholar

Kijowski, Andrzej. 1998. Dziennik, vol. II. Kraków
  Google Scholar

Kornatowska, Maria. 1990. Wodzireje i amatorzy, Warszawa
  Google Scholar

Kracauer, Siegfried. 1960. Theory of Film: The Redemption of Physical Reality. New York: Oxford University Press, New York.
  Google Scholar

Kracauer, Siegfried. 1960. Theory of Film: The Redemption of Physical Reality. New York: Oxford University Press, New York.
  Google Scholar

Lukács, Georg. 2005. Art and Objective Truth. W: “Writer and Critic” and other Essays. Red. and tłum. A. Kahn, BackinPrint. Lincoln
  Google Scholar

Lukács, Georg. 2005. Art and Objective Truth. W: “Writer and Critic” and other Essays. Red. and tłum. A. Kahn, BackinPrint. Lincoln
  Google Scholar

Mętrak, Krzysztof. 1980. O czym mówi Dyrygent?. „Kino”. No. 5
  Google Scholar

Miczka, Tadeusz. 2007. Kino moralnego niepokoju”. Źródła i granice realizmu w polskim filmie fabularnym w latach 1976-1981. W: Sztuka czy rzemiosło? Nauczyć Polski i polskiego. Red. A. Achtelik, J. Tambor. Katowice
  Google Scholar

Mitosek, Zofia. 1993. Realizm. W: Słownik literatury polskiej. Red. A. Brodzka, M. Puchalska, M. Semczuk, A. Sobolewska, E. Szary-Matywiecka. Wrocław
  Google Scholar

Wertenstein, Wanda. 1979. Przyjaźń trudna jak życie. „Kino”. No. 12
  Google Scholar

Wertenstein, Wanda. 1979. Przyjaźń trudna jak życie. „Kino”. No. 12
  Google Scholar

Workowski, Adam. 2011. Refleksje filozofa o kinie wartości. W: W stronę kina filozoficznego. Antologia. Red. U. Tes, Kraków
  Google Scholar

Workowski, Adam. 2011. Refleksje filozofa o kinie wartości. W: W stronę kina filozoficznego. Antologia. Red. U. Tes, Kraków
  Google Scholar


Opublikowane
2013-12-31

Cited By / Share

Maron, M. (2013) „Głowa Meduzy, czyli realizm filmów Kina Moralnego Niepokoju”, Kwartalnik Filmowy, (Special Issue), s. 231–256. doi: 10.36744/kf.1904.

Autorzy

Marcin Maron 
kwartalnik.filmowy@ispan.pl
Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie Polska

Absolwent Wydziału Operatorskiego Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej w Łodzi, doktor nauk humanistycznych Uniwersytetu Jagiellońskiego (Kraków); operator i filmoznawca. Autor monografii twórczości Wojciecha J. Hasa Dramat czasu i wyobraźni. Filmy Wojciecha J. Hasa (2010). Współautor książki poświęconej twórczości operatora filmowego Jerzego Lipmana Zdjęcia – Jerzy Lipman (2005, red. T. Lubelski). Publikuje m.in. w „Kwartalniku Filmowym” i tomach zbiorowych. Pracuje jako adiunkt na Wydziale Artystycznym Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej (Lublin), gdzie wykłada fotografię i historię filmu. Jest także jednym z wykładowców Akademii Polskiego Filmu organizowanej przez Polski Instytut Sztuki Filmowej. Interesuje się zwłaszcza kinem polskim, kinem autorskim oraz związkami literatury, filozofii i filmu. Obecnie zajmuje się problemem obecności wyobrażeń oraz idei romantycznych w filmie polskim, a także kinem polskim lat 70. XX w.



Statystyki

Abstract views: 103
PDF downloads: 45


Licencja

Prawa autorskie (c) 2013 Marcin Maron

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Autor bądź autorka udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym”, zachowuje nieograniczone prawa autorskie i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu (umowa licencyjna do pobrania). Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor bądź autorka wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.

W wydaniach od 105-106 (2019) do 119 (2022) wszystkie artykuły były publikowane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. W tym okresie autorzy i autorki udzielali(-ły) niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym”, zachowywali(-ły) nieograniczone prawa autorskie i zobowiązywali(-ły) się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu.