Zbliżenie na biedronkę. Konwicki, Mach i ujęcie z niebyłej adaptacji

Przemysław Kaniecki

p.kaniecki@al.uw.edu.pl
Uniwersytet Warszawski (Polska)
https://orcid.org/0000-0002-3280-8501

Abstrakt

Przedmiotem artykułu jest podobieństwo motywu biedronki w scenariuszu (autorstwa Tadeusza Konwickiego, Jerzego Kawalerowicza i Wilhelma Macha) niezrealizowanego filmu o wyprawach kosmicznych Witaj, Ziemio (1959) oraz bliźniaczego motywu w powieści Wniebowstąpienie (1967) Konwickiego. Autor wykazuje, że motyw ten nie stanowi jedynie nieświadomej reminiscencji, ale został wprowadzony przez pisarza do tekstu powieści z rozmysłem i w konkretnych celach, które zostają tu zrekonstruowane. Omawia znaczenia figury biedronki w maszynopisie scenariusza oraz sensy, które nawiązanie to wnosi do Wniebowstąpienia. Przedstawia również komplikacje z zakresu teorii literatury ujawniające się przy opisie tego nawiązania. Wynikają one z tego, że tekst, do którego Konwicki się odwołał, nie funkcjonuje w obiegu (zatem trudno mówić o aluzji literackiej, skoro odbiorcy nie mogli wiedzieć, że motyw jest aluzją). Problemy te spiętrza jeszcze milczenie pisarza na temat scenariusza – nie opowiadał o nim ani nawet nie sugerował jego związków z Wniebowstąpieniem. Autor próbuje więc dociec, jakie mogły być intencje Konwickiego i jak podobieństwa obu motywów można wpisać w kategorie teoretycznoliterackie.


Słowa kluczowe:

Tadeusz Konwicki, Wilhelm Mach, scenariusz, filmy niezrealizowane, aluzja literacka

Bereś, S. (2003). Pół wieku czyśćca. Rozmowy z Tadeuszem Konwickim. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
  Google Scholar

Bolecki, W. (1987). „Sztuka aluzji literackiej. Żeromski – Berent – Joyce”, Jerzy Paszek, Katowice 1984: [recenzja]. Pamiętnik Literacki, (1), ss. 375-389.
  Google Scholar

Bolecki, W. (1991). Pre-teksty i teksty. Z zagadnień związków międzytekstowych w literaturze polskiej XX wieku. Warszawa: PWN.
  Google Scholar

Górski, K. (1964). Z historii i teorii literatury. Seria druga. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
  Google Scholar

Grabień, K. (1965). Kinematografia polska – „szara” czy „kontrastowa”?. Film, (35), ss. 6-7.
  Google Scholar

Kaniecki, P., Konwicki, T. (2011). W pośpiechu. Tadeusz Konwicki rozmawia z Przemysławem Kanieckim. Wołowiec: Czarne.
  Google Scholar

Konwicki, T. (2010). Dziura w niebie. Warszawa: Agora. (Publikacja oryginału: 1959).
  Google Scholar

Konwicki, T. (2010). Wniebowstąpienie. Warszawa: Agora. (Publikacja oryginału: 1967).
  Google Scholar

Kostkiewiczowa, T. (1976). Aluzja literacka. W: J. Sławiński (red.), Słownik terminów literackich (ss. 19-20). Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk: Wydawnictwo Zakład Narodowy imienia Ossolińskich.
  Google Scholar

Lubelski, T. (1984). Poetyka powieści i filmów Tadeusza Konwickiego (na podstawie analiz utworów z lat 1947-1965). Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
  Google Scholar

Mach, W., Konwicki, T., Kawalerowicz, J. (1959). „Witaj, Ziemio”. Scenariusz filmowy na podstawie książki Wilhelma Macha „Życie duże i małe”. Archiwum Filmoteki Narodowej – Instytutu Audiowizualnego. Sygn. FINA S1470.
  Google Scholar

Nycz, R. (1978). Teufelsdröckh redivivus, albo o pewnym dialogu tekstowym. Teksty, (1), ss. 101-121.
  Google Scholar

Paszek, J. (1984). Sztuka aluzji literackiej. Żeromski – Berent – Joyce. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
  Google Scholar

Śmiałowski, P. (2018). Niewidzialne filmy, uparci debiutanci. Kraków: Universitas.
  Google Scholar

Pobierz


Opublikowane
2022-08-11

Cited By / Share

Kaniecki, P. (2022) „Zbliżenie na biedronkę. Konwicki, Mach i ujęcie z niebyłej adaptacji”, Kwartalnik Filmowy, (118), s. 42–57. doi: 10.36744/kf.1173.

Autorzy

Przemysław Kaniecki 
p.kaniecki@al.uw.edu.pl
Uniwersytet Warszawski Polska
https://orcid.org/0000-0002-3280-8501

Adiunkt na Wydziale „Artes Liberales” Uniwersytetu Warszawskiego, kustosz w Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN. Autor między innymi monografii Wniebowstąpienia Konwickiego (2013), Samospalenia Konwickiego (2014).



Statystyki

Abstract views: 101
PDF downloads: 69


Licencja

Prawa autorskie (c) 2022 Przemysław Kaniecki

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Autor udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym” i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy jego ponownym wykorzystaniu.
Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.
UMOWA LICENCYJNA DO POBRANIA