Kozioł ofiarny i człowiek bez skazy. Sprawa Dreyfusa w filmie Romana Polańskiego „Oficer i szpieg” i wybrane problemy jego recepcji


Abstrakt

Artykuł dotyczy filmu Romana Polańskiego Oficer i szpieg, którego akcja została oparta na historii jednego z najsłynniejszych procesów sądowych, tzw. afery Dreyfusa. Autorka analizuje postawy bohaterów tego filmu między innymi w kontekście znanej teorii „kozła ofiarnego” René Girarda. Kozłem ofiarnym jest w tym ujęciu Alfred Dreyfus, Żyd oskarżony i niesprawiedliwie skazany na wygnanie jako rzekomy szpieg niemiecki. Przeciwstawia się temu pułkownik Picquart, określony w filmie mianem „człowieka bez skazy”. Problem „skazy” w odniesieniu do niego i do innych postaci oraz do świata przedstawionego jest jednak dużo bardziej złożony, a największą skazą charakteru ludzkiego okazuje się obojętność.


Słowa kluczowe

sprawa Dreyfusa; kozioł ofiarny; Roman Polański; antysemityzm



Bataille, G. (2008). Umiłowanie prawdy i sprawiedliwości a socjalizm Marcela Prousta (tłum. M. Wodzyńska-Walicka). Miscellanea Anthropologica et Sociologica, 9 (1), ss. 117-126.

Girard, R. (1991). Kozioł ofiarny (tłum. M. Goszczyńska). Łódź: Wydawnictwo Łódzkie.

Girard, R. (2002). Widziałem szatana spadającego z nieba jak błyskawica (tłum. E. Burska). Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax.

Horoszewicz, M. (2005). Kościół przeciw antysemityzmowi u schyłku XIX wieku. Więź, (11), ss. 111-123.

Horoszewicz, M. (2019). Sprawa Dreyfusa. Ostrzeżenie sprzed wieku. Warszawa: Wydawnictwo Bellona.

Pełczyński, G. (2017). René Girard jako interpretator Biblii. Rocznik Teologiczny, 59 (1), ss. 21-36.

Sznajderman, M. (1994). Zaraza. Mitologia dżumy, cholery i AIDS. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Semper.

Tomczak, M. (2011). Intelektualiści w Europie Zachodniej: od sprawy Dreyfusa do wybuchu II wojny światowej. Studia Europaea Gnesnensia, (4), ss. 105-123.

Wyka, M. (2013). Miłosz i rówieśnicy. Domknięcie formacji. Kraków: Universitas.

Pobierz

Opublikowane : 2021-08-17


Demby, Łucja (2021) „Kozioł ofiarny i człowiek bez skazy. Sprawa Dreyfusa w filmie Romana Polańskiego «Oficer i szpieg» i wybrane problemy jego recepcji ”, Kwartalnik Filmowy, (114), s. 50-64. doi: 10.36744/kf.793.

Łucja Demby  lucja.demby@uj.edu.pl
Uniwersytet Jagielloński  Polska
https://orcid.org/0000-0001-8786-9849

Dr hab., profesor w Instytucie Sztuk Audiowizualnych Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Interesuje się teorią i analizą filmu, prowadzi także badania interdyscyplinarne z pogranicza filmu, muzyki i teatru. Autorka książki Poza rzeczywistością. Spór o wrażenie realności w historii francuskiej myśli filmowej (2002). Jej książka Harmonia świata. Twórczość filmowa Nikity Michałkowa (2009) jest pierwszą naukową monografią dorobku rosyjskiego reżysera. W ostatnich latach przedmiotem jej zainteresowania jest także polski serial telewizyjny.





Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Autor udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym” i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy jego ponownym wykorzystaniu.
Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.
UMOWA LICENCYJNA DO POBRANIA