Jak datować początek polskiej animacji? Śledztwo filmoznawcze


Abstrakt

Artykuł nawiązuje do obchodów 55-, 60- i 70-lecia polskiej animacji, organizowanych w latach 2004, 2007 i 2017. Autor stara się odpowiedzieć na podstawowe pytania: kiedy właściwie zaczyna się historia polskiej animacji? Dlaczego w refleksji historycznej pomija się okres przedwojenny? W tym celu omawia dziesięć najpopularniejszych kryteriów, którymi posługują się historycy kina na całym świecie, opisując genezę animacji w swoich krajach. Wszystkie kryteria zostają dopasowane do polskich warunków kulturowych i produkcyjnych, a także zestawione z filmami zrealizowanymi w latach 1917-1957. W efekcie autor proponuje rewizję jubileuszy organizowanych od 2004 r. Jednocześnie stara się zrozumieć racje tych historyków, którzy twierdzą, że początek polskiej animacji stanowi premiera lalkowego filmu Za króla Krakusa Zenona Wasilewskiego z 1947 r.


Słowa kluczowe

polska animacja; polski film animowany; kino polskie; początki animacji



(c). [Cękalski, E.] (1934). Radosna godzina Mickey Mouse. Pion, (37), s. 8.

(p). [Pitera, Z.] (1946). Pierwsze kroki…. Film, (6), s. 5.

[b. a.] (1931). Wkraczamy na nowe tory! Oto pierwszy polski film makietowy. Kino, (36), s. 10.

[b. a.] (1932). Polski film propagandowy w Czechosłowacji. Kino, (8), s. 10.

[b. a.] (1934). Polskie filmy rysunkowe z roku 1918! Rozmowa ze Stanisławem Dobrzyńskim, pionierem polskiego filmu rysunkowego. Wiadomości Filmowe, (23), s. 7.

[b. a.] (1948). Pierwszy polski film rysunkowy w 34. programie aktualności. Robotnik, 182.

Albrecht, S. (1949). Walka o film. Kuźnica, (49), s. 3.

Bendazzi, G. (1994). Cartoons: One Hundred Years of Cinema Animation (tłum. A. Taraboletti-Segre). Bloomington: Indiana UP.

Beta (1938). W sprawie filmu rysunkowego. Gazeta Polska, (77), s. 13.

Cook, M. (2018). Early British Animation: From Page and Stage to Cinema Screens. New York – London: Palgrave Macmillan.

Crafton, D. (1990). Emile Cohl, Caricature, and Film. Princeton: Princeton UP.

Crafton, D. (2011). The Veiled Genealogies of Animation and Cinema. Animation, 6 (2), ss. 93-110. https://doi.org/10.1177/1746847711404979

Czermiński, A. (1938). Zapomniana „Calinka”. Czas, (24), s. 7.

Deriabin, A. (2001). Wiertow i animacija. Roman kotorowo nie było. Kinowiedczeskije zapiski, 52. www.kinozapiski.ru/ru/article/sendvalues/809/

Felix, S. (1937). Na moim ekranie. Film, 28 (1), s. 1.

Gaudreault, A., Marion, P. (2005). A Medium is Always Born Twice…. Early Popular Visual Culture, 3 (1), ss. 3-15. https://doi.org/10.1080/17460650500056964

Gauthier, P. (2011). A Trick Question: Are Early Animated Drawings a Film Genre or a Special Effect?. Animation, 6 (2), ss. 163-175. https://doi.org/10.1177/1746847711407624

Giżycki, M. (2008). Przed 1945. Prekursorzy i pionierzy. W: M. Giżycki, B. Zmudziński (red.), Polski film animowany. Warszawa: Polskie Wydawnictwo Audiowizualne.

Irzykowski, K. (1924). Dziesiąta Muza. Zagadnienia estetyczne kina. Kraków: Krakowska Spółka Wydawnicza.

Irzykowski, K. (1925). Kurier kinowy. Wiadomości Literackie, (15), s. 5.

Kohl, D. (1939). Nowy film kukiełkowy. Wiadomości Filmowe, (15), s. 9.

Kossakowski, A. (1975). Polski film animowany 1945-1974. Wrocław: Ossolineum.

Lenica, J. (1960). Duch w lampie. Projekt, 4.

Moen, K. (2015). Imagination and Natural Movement: The Bray Studios and the “Invention” of Animated Film. Film History, 27 (4), ss. 130-150. https://doi.org/10.2979/filmhistory.27.4.130

Pointer, R. (2017). The Art and Inventions of Max Fleischer: American Animation Pioneer. Jefferson: McFarland & Co.

P-ski, T. (1934). „Na fali wspomnień” w kinie „Casino”. Nowiny Codzienne, (231), s. 2.

Radzimiński, J. (1934). Lwowscy filmowcy przy pracy. Światowid, (9), s. 17.

Robinson, D. (2009). Alexander Shiryaev: Dance to Film. Film History, 21 (4), ss. 301-310.

Russett, R., Starr, C. (1975). Experimental Animation: An Illustrated Anthology. New York: Van Nostrand Reinhold.

Scrimitore, R. (2013). Le origini dell’animazione italiana. La storia, gli autori e i film animati in Italia 1911-1949. Latina: Tunué.

Sitkiewicz, P. (2011). Polska szkoła animacji. Gdańsk: słowo/obraz terytoria.

Starewicz, W. (1984). Plastyka ożywiona (La Plastique Animée) (tłum. W. Jewsiewicki). Film na Świecie, (307-308), ss. 27-28.

Strøm, G. (1999). Caricatures, Cartoons and Advertisements: The Pioneers of Nordic Animated Film. W: J. Fulerton, J. Olsson (red.), Nordic Explorations: Film before 1930. John Libbey.

Strusková, E. (2013). The Dodals: Pioneers of Czech Animated Film (tłum. L. Vidmar). Prague: NFA.

Tsivian, Y. (1995). The Case of the Bioscope Beetle: Starewicz's Answer to Genetics. Discourse, 17 (3), ss. 119-125.

ty. (1946). Dziewięć godzin przed ekranem. Express Wieczorny, (127), s. 3.

Vries, T. de, Mul, A. (2009). “They Thought it was a Marvel”: Arthur Melbourne-Cooper (1874-1961). Pioneer of Puppet Animation. Amsterdam: Amsterdam UP.

Wyszomirski, J. (1934). Człowiek, który ożywia lalki. Naokoło Świata, 44.

Z. P. [Pitera, Z.] (1946). W królestwie dwóch Guliwerów. Film, (1), s. 7.

zg. (1948). „Moja miła”. Film radziecki. Dziennik Bałtycki, (213), s. 4.

Pobierz

Opublikowane : 2020-12-31


Sitkiewicz, P. (2020) „Jak datować początek polskiej animacji? Śledztwo filmoznawcze”, Kwartalnik Filmowy, (112), s. 6-22. doi: 10.36744/kf.454.

Paweł Sitkiewicz  pawel.sitkiewicz@ug.edu.pl
Uniwersytet Gdański  Polska
https://orcid.org/0000-0003-2039-9154

Historyk kina, medioznawca, profesor Uniwersytetu Gdańskiego. Zajmuje się historią kina animowanego w Polsce i na świecie, kulturą filmową dwudziestolecia międzywojennego oraz prehistorią komiksu. Autor czterech książek: Małe wielkie kino. Film animowany od narodzin do końca okresu klasycznego (2009), Polska szkoła animacji (2011), Miki i myszy. Walt Disney i film rysunkowy w przedwojennej Polsce (2012) oraz Gorączka filmowa. Kinomania w międzywojennej Polsce (2019). Współautor leksykonu Powieści graficzne (2015) pod redakcją S. J. Konefała.





Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Autor udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym” i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy jego ponownym wykorzystaniu.
Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.
UMOWA LICENCYJNA DO POBRANIA