Niekończące się korytarze. Paradoksy architektury w filmie „Zeszłego roku w Marienbadzie” Alaina Resnais’go


Abstrakt

Skomplikowane przestrzenie pałacowe i parkowe, w których toczy się akcja Zeszłego roku w Marienbadzie, pełnią funkcję – jak podkreślano w licznych analizach – znaczącego tła i finezyjnej scenografii, stają się istotnym tematem filmu, sugerują ważne interpretacje i decydują o nieoczywistej konstrukcji psychologicznej głównych bohaterów. Bardziej szczegółowa analiza filmu Alaina Resnais’go pozwala wskazać kluczowe paradoksy rządzące zarówno strukturami architektonicznymi, jak i narracyjnymi, a także ich wzajemnymi relacjami. Przestrzeń wykreowana w filmie jest jednocześnie ciągła i nieciągła, zamknięta i otwarta, skończona i nieskończona, dynamiczna i statyczna; jest też płaska, a zarazem silnie akcentuje iluzję głębi perspektywicznej. Paradoksy te są charakterystyczne również dla sztuki barokowej, a fakt, że film Resnais’go został nakręcony w takich właśnie  przestrzeniach, pozwala uznać go za wypowiedź teoretyczną, odnoszącą się także do relacji między kinem i architekturą. Zeszłego roku w Marienbadzie traktuje te sztuki nie jako przeciwstawne, ale jako komplementarne, mierzące się z podobnymi pragnieniami i ograniczeniami.


Słowa kluczowe

Alain Resnais; kino francuskie; francuska nowa fala; architektura; przestrzeń filmowa; narracja filmowa; labirynt

Berthomé, J.-P. (2008). Le metamorfosi della scenografia. W: R. Zemignan (red.), Alain Resnais. L’avventura dei linguaggi (ss. 43-54). Milano: Editrice Il Castro.

Bonitzer, P. (2012). Dekadrowanie (tłum. A. Sierbińska). W: I. Kurz, P. Kwiatkowska, Ł. Zaremba (red.), Antropologia kultury wizualnej. Zagadnienia i wybór tekstów (ss. 722-726). Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.

Brougher, K. (1996). Hall of Mirrors. W: R. Ferguson (red.), Art and Film Since 1945: Hall of Mirrors (ss. 20-137). New York – Los Angeles: The Museum of Contemporary Art.

Clouzot, C. (1972). Le cinéma français depuis la nouvelle vague. Paris: Éditions Fernand Nathan.

Crary, J. (2009). Zawieszenia percepcji. Uwaga, spektakl i kultura nowoczesna (tłum. I. Kurz, Ł. Zaremba). Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.

Deleuze, G. (2008). Kino. 1 – Obraz-ruch, 2 – Obraz-czas (tłum. J. Margański). Gdańsk: słowo/obraz terytoria.

Eberhardt, K. (1964). Podróże do granic filmu. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe.

Farmer, R. (2009). Marker, Resnais, Varda: Remembering the Left Bank Group. Senses of Cinema, 52. http://sensesofcinema.com/2009/feature-articles/marker-resnais-varda-remembering-the-left-bank-group/

Glasmeier, M. (2015). Rococo and Veduta. Baroque by Robbe-Grillet and Resnais. W: C. Grunenberg, E. Fischer-Hausdorf (red.), Last Year in Marienbad: A Film as Art (ss. 66-79). Bremen: Kunsthalle Bremen & Wienand.

Grunenberg, C. (2015). The Marienbad Look: Film, Art and Style. W: C. Grunenberg, E. Fischer-Hausdorf (red.), Last Year in Marienbad: A film as Art (ss. 11-36). Bremen: Kunsthalle Bremen & Wienand.

Hariot, L. (2007). Dédale du temps. L’Art du Cinéma, 53-54, ss. 57-72.

Hays, D. L. (2018). Knowing and Not Knowing, Moving and Not Moving, in Alain Resnais’s „L’Année dernière à Marienbad”. Polysèmes. Revue d’études intertextuelles et intermédiales, 19. https://journals.openedition.org/polysemes/3438

Higgins, L. A. (1996). New Novel, New Wave, New Politics. Fiction and the Representation of History in Postwar France. Lincoln – London: University of Nebraska Press.

Jacobs, S. (2015). Statues Also Die in Marienbad: Sculpture in „Last Year in Marienbad”. W: C. Grunenberg, E. Fischer-Hausdorf (red.), Last Year in Marienbad: A Film as Art (ss. 92-104). Bremen: Kunsthalle Bremen & Wienand.

Kościelski, K. (2014). Orfeusz i Eurydyka w Marienbadzie. Kwartalnik Filmowy, 86, ss. 76-91.

Kwiatkowska, P. (2015). Lewy Brzeg Nowej Fali czy Grupa z Lewego Brzegu?. Kwartalnik Filmowy, 89-90, ss. 70-81.

Kwiatkowska, P. (2018). Między Marienbadem a Monachium, czyli od obrazu do rzeczywistości i z powrotem. W: K. Kosińska, P. Kwiatkowska (red.), Nowa kinofilia: przestrzenie i afekty (ss. 59-80). Warszawa: Fundacja MAMMAL.

Kwiatkowska, P. (2018). „Zeszłego roku w Marienbadzie” jako kino-wieść. Konteksty. Polska Sztuka Ludowa, 4, ss. 60-67.

Labarthe, A. S., Rivette, J. (1961). Entretien avec Resnais and Robbe-Grillet. Cahiers du cinéma, 123, ss. 1-18.

Leutrat, J.-L. (1996). Pourquoi voulez-vous donc qu’il m’en souvienne? „L’Année dernière à Marienbad”. W: P. Renard (red.), Roman et cinéma (ss. 23-27). Lille: Éditions ROMAN.

Leutrat, J.-L. (2000). L’Année dernière à Marienbad (tłum. P. Hammond). London: BFI Publishing.

Liandrat-Guigues, S. (2002). Cinéma et sculpture. Un aspect de la modernité des années soixante. Paris: L’Harmattan.

Lubelski, T. (2017). Nowa Fala 60 lat później. O pewnej przygodzie kina francuskiego. Kraków: Universitas.

Nuevo, É. (2015). Films et labyrinthes. Paris: Honoré Champion Éditeur.

O’Rawe, D. (2011). Towards a Poetics of the Cinematographic Frame. Journal of Aesthetics & Culture, 3. https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.3402/jac.v3i0.5378

Phillips, J. (2011). Alain Robbe-Grillet. Manchester – New York: Manchester University Press.

Prédal, R. (1968). Alain Resnais. Études cinématographiques, 64-68, ss. 86-88.

Raczewa, M. (1974). Nowa Fala i nowa powieść. Formy narracji. Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Robbe-Grillet, A. (1961). L’Année dernière a Marienbad. Paris: Les Éditions de Minuit.

Rollet, S. (1996). Enseigner la littérature avec le cinéma. Paris: Éditions Nathan.

Schlöndorff, V. (1961). Brief: Alain Resnais’ neuer Film. Filmkritik, 5, s. 238.

Sellier, G. (2005). La Nouvelle Vague. Un cinéma au masculin singulier. Paris: CNRS Éditions.

Siclier, J. (1961). Nouvelle Vague?. Paris: Les Éditions du Cerf.

Sur, S. (2010). Plaisirs du cinéma. Le monde et ses miroirs. Chaintreaux: Éditions France-Empire.

Szczepan, A. (2015). Realista Robbe-Grillet. Nouveau roman jako propozycja realizmu. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Thomas, F. (1989). L’atelier d’Alain Resnais. Paris: Flammarion.

Wagner, G. (1975). The Novel and Cinema. Cranbury: Associated University Press.

Williams, A. (1992). Republic of Images. A History of French Filmmaking. Cambridge – London: Harvard University Press.

Wilson, E. (2006). Alain Resnais. Manchester – New York: Manchester University Press.

Pobierz

Opublikowane : 2020-05-25


Kwiatkowska, P. (2020) „Niekończące się korytarze. Paradoksy architektury w filmie «Zeszłego roku w Marienbadzie» Alaina Resnais’go”, Kwartalnik Filmowy, (109), s. 35-49. doi: 10.36744/kf.271.

Paulina Kwiatkowska  pd.kwiatkowska@uw.edu.pl
Uniwersytet Warszawski  Polska
https://orcid.org/0000-0002-0884-8626

Adiunktka w Instytucie Kultury Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego, kierowniczka Zakładu Filmu i Kultury Wizualnej tejże uczelni oraz redaktorka naczelna czasopisma „Pleograf. Kwartalnik Akademii Polskiego Filmu” (www.pleograf.pl). Zajmuje się teorią obrazu filmowego i historią kina. Autorka książki Somatografia. Ciało w obrazie filmowym (2011; wyd. rosyjskie – 2014); współredaktorka monografii Nie chcę spać sam. Kino Tsai Ming-Lianga (2009), Spojrzenie Antonioniego (2015), Sztuka w kinie dokumentalnym (2016), Nowa kinofilia: przestrzenie i afekty (2018), Cięcie ciał. Ruchome obrazy (2018) i podręcznika akademickiego Antropologia kultury wizualnej (2012). Współautorka i współredaktorka tomów Kultura wizualna w Polsce. Fragmenty (2017) i Kultura wizualna w Polsce. Spojrzenia (2017). Publikuje m.in. w „Kwartalniku Filmowym”, „Kontekstach” i „Widoku”. Stypendystka Bogliasco Foundation (2016) i Fondation Maison des Sciences de l’Homme (2018).





Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Autor udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym” i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy jego ponownym wykorzystaniu.
Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.
UMOWA LICENCYJNA DO POBRANIA