Zagraniczna twórczość Krzysztofa Zanussiego w okresie PRL-u. Konteksty i konsekwencje współpracy z niemieckimi producentami telewizyjnymi

Ewa Ciszewska

kwartalnik.filmowy@ispan.pl
Uniwersytet Łódzki (Polska)

Marta Kasprzak


Uniwersytet Łódzki (Polska)

Abstrakt

Artykuł ma na celu przybliżenie kontekstów zagranicznej twórczości Krzysztofa Zanussiego oraz polskiej recepcji prasowej jego filmów z tamtego okresu. Efekty współpracy Zanussiego z niemieckimi producentami (firmami produkcyjnymi i stacjami telewizyjnymi) w większości były niedostępne dla polskich widzów i pomijane w polskim piśmiennictwie filmowym, co doprowadziło do wykształcenia się niepełnej – czy wręcz przekłamanej – sylwetki twórczej reżysera. Skutkowało to istotnym przesunięciem recepcji sylwetki samego Zanussiego i osłabieniem jego pozycji w polu polskiej kinematografii.


Słowa kluczowe:

Krzysztof Zanussi, koprodukcja, kino polskie

Bobowski, Sławomir, Dyskurs filmowy Zanussiego, Wrocław: Towarzystwo Przyjaciół Polonistyki Wrocławskiej, 1996.
  Google Scholar

Bobowski, Sławomir, „Święci i naprawiacze świata w filmach Krzysztofa Zanussiego”, Tygiel Kultury, 1998, nr 1-02: s. 90-96.
  Google Scholar

Codelli, Lorenzo, „Konstrukcja spiralna w dwóch zagranicznych filmach Krzysztofa Zanussiego”, tłum. Ireneusz D., „Film na Świecie”, 1980, nr 8/9: s. 181-186 (przedruk za Positif, 1979, nr 225).
  Google Scholar

Dondziłło, Czesław, „Tylko się nie udław”, Film, 1978, nr 43: s. 14.
  Google Scholar

Fredericksen, Don, „«Iluminacja» Krzysztofa Zanussiego: psychologiczna forma i duchowa diagnostyka”, tłum. Tomasz Kłys. W Kino polskie: reinterpretacje. Historia – ideologia – polityka, red. Konrad Klejsa, Ewelina Nurczyńska-Fidelska, Kraków: Rabid, 2008.
  Google Scholar

Hain, Milan, Milan Cyroň i in. (red.), Osudová osamělost. Obrysy filmové a literární tvorby Václava Kršky, Praga: Casablanka, 2016.
  Google Scholar

Hellen, Tomasz, „Kosmopolici”, Film, 1988, nr 48: brak inf. o s.
  Google Scholar

Horoszczak Adam, „Tren polski”, Ekran, 1989, nr 39: brak inf. o s.
  Google Scholar

Jagielski, Sebastian, „I Like Taboo: Queering the cinema of Krzysztof Zanussi”, Studies in Eastern European Cinema 2013, t. 4, nr 2: s. 143-159.
DOI: https://doi.org/10.1386/seec.4.2.143_1   Google Scholar

Jovanović, Nebojša, „My own private Yugoslavia: Fratišek Čap and the socialist celluloid closet”, Studies in Eastern European Cinema 2012, t. 3, nr 2: s. 211-229.
DOI: https://doi.org/10.1386/seec.3.2.211_1   Google Scholar

Kłys, Tomasz, „Krzysztofa Zanussiego kino intelektualne”. W Kino polski w trzynastu sekwencjach, red. Ewelina Nurczyńska-Fidelska, Kraków: Rabid 2005.
  Google Scholar

Kwiatek, Wojciech Piotr, „Zrzucić z ramion płaszcz Konrada”, Nowy świat, 1992, nr 31: brak inf. o s.
  Google Scholar

Lis, Marek, Krzysztof Zanussi: przewodnik teologiczny, Opole: Redakcja Wydawnictw Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Opolskiego, 2015.
  Google Scholar

Lubelski, Tadeusz, Historia kina polskiego 1895-2014, Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”, 2015.
  Google Scholar

Łużyńska-Dorobowa, Jadwiga (red.), Artysta wobec współczesności: o Zanussim inni, Warszawa: Wydawnictwo NERITON, 1996.
  Google Scholar

Majmurek, Jakub (red.), Zanussi: przewodnik Krytyki Politycznej, Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej 2004.
  Google Scholar

Marczak, Mariola, „Krzysztof Zanussi – mistrz telewizyjnej formy”. W Arystokratyzm ducha: kino Krzysztofa Zanussiego, Marek Sokołowski, Warszawa: Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogicznej TWP, 2009.
  Google Scholar

Marczak, Mariola, Niepokój i tęsknota, kino wobec wartości: o filmach Krzysztofa Zanussiego. Olsztyn: Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, 2011.
  Google Scholar

Michaelis, Roli, „Romeo i Julia, niemiecko-polska historia miłosna”, tłum. Jacek Jaworski, Film na Świecie, 1980, nr 8/9: s. 187-188 (przedruk za Die Zeit, 7.IX.1979).
  Google Scholar

Młynarz, Kazimierz, „Gdzieśkolwiek jest, jeśliś jest... – czyli obsesja przeszłości”, Express poznański, 1989, nr 180: brak inf. o s.,
  Google Scholar

Mokrzycka, Małgorzata, „Międzynarodowa obsada i produkcja”, Express wieczorny, 1987, bmdw.: brak inf. o s.
  Google Scholar

Mystkowska, Danuta, „Gdziekolwiek jest..., czyli zapis z planu nowego filmu Krzysztofa Zanussiego”, bmdw.: brak inf. o s.
  Google Scholar

„Lekcja anatomii”, Magazyn filmowy, 1968, nr 34: s. 13.
  Google Scholar

„Pokuszenie”, Obserwator, 1992, nr 2: brak inf. o s.
  Google Scholar

„Pokuszenie”, Sztandar młodych, 1992, nr 43: brak inf. o s.
  Google Scholar

„Drogi pośród nocy”, Super Express, 1995, nr 247: brak inf. o s.
  Google Scholar

„Drogi pośród nocy”, Gazeta Wyborcza, 1995, nr 246: brak inf. o s.
  Google Scholar

„Człowiek w nocy”, Gość niedzielny, 1995, nr 45: brak inf. o s.
  Google Scholar

„Iluzja”, Film, 1988, nr 8: brak inf. o s.
  Google Scholar

„Gdzieśkolwiek jest, jeśliś jest…”, Filmowy Serwis Prasowy, 1988 r., nr 16/17: s 2-5.
  Google Scholar

Neudeck, Rupert, „Z mieszanymi uczuciami. Lekcja anatomii”, tłum. Jacek Jaworski, Film na Świecie 1980, nr 8/9.
  Google Scholar

Płażewski, Jerzy, „O polskiej obecności za granicą – po latach”, Kino, 1981, nr 2: s. 19-22.
  Google Scholar

Przylipiak, Mirosław, „Zaatakować wprost”, Kino, 1989, nr 2: s. 10.
  Google Scholar

Sadowska, Małgorzata i Bartosz Żurawiecki, „Barwy ochronne, czyli kino seksualnego niepokoju”. W Parametry pożądania. Kultura odmieńców wobec homofobii, red. Tomasz Basiuk, Dominika Ferenc, Tomasz Sikora. Kraków: Universitas, 2006.
  Google Scholar

Sadowski, Marek, „Drogi pośród nocy”, Rzeczpospolita, bdw.: brak inf. o s.Samsonowska, Hanna, „Noc czuwania”, Kino, 1979, nr 2: s. 22-23.
  Google Scholar

Santuari, Aurora, „«Drogi pośród nocy» na Festiwalu Kina Autorskiego w San Remo”, tłum. Maria Kornatowska, Film na Świecie, 1980, nr 8/9: s. 194-197 (przedruk za Paese Sera, 26.03.1979).
  Google Scholar

Sas, Renata, „On, ona, oni”, Dziennik Łódzki, 1989, nr 222: brak inf. o s.
  Google Scholar

Sitarski, Piotr, „Obiekty antyfilmowe”: tematyka informatyczna i kształtowanie się postawy autorskiej w filmach „Ludzie liczą” i „Komputery”. W Cierpienie i nadzieja. O twórczości filmowej Krzysztofa Zanussiego, red. Andrzej Baczyński, Michał Drożdż, Michał Legan, s. 125-144. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie, 2015.
  Google Scholar

Stachówna, Grażyna, „«Drogi pośród nocy» Krzysztofa Zanussiego i inne filmowe romanse polsko-niemieckie”. W Polska i Niemcy. Filmowe granice i sąsiedztwa, red. Kpnrad Klejsa, Schamma Schahadat, Wrocław: Oficyna Wydawnicza ATUT, 2012.
  Google Scholar

Sokołowski, Marek (red.), Arystokratyzm ducha: kino Krzysztofa Zanussiego, Warszawa: Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogicznej TWP, 2009.
  Google Scholar

Wertenstein, Wanda, „Zanussiego twarz szydercy”, Kino, 1971, nr 9: s. 14-19.
  Google Scholar

Wiśniewski, Cezary,, „Między krajem a Urugwajem”, Film, 1989, nr 41: s. 8-9.
  Google Scholar

Wiśniewski, Cezary, „Przystępnie niedostępna”, Film, 1986, nr 41: s. 10.
  Google Scholar

Zajdel, Andrzej, „Confiteor”, Profile, 1989, nr 11: brak inf. o s.
  Google Scholar

Zanussi, Krzysztof, Pora umierać: wspomnienia, refleksje, anegdoty, Warszawa: Tenten 1997.
  Google Scholar

Zanussi, Krzysztof, Bigos nie zginie… w rodzinnej Europie. Rozmawia Dorota Maciejewska, Gniezno: Gaudentinum, 2003.
  Google Scholar

Zanussi, Krzysztof (w rozmowie z Igą Czarnawską), Krzysztof Zanussi. Sylwetka artysty, Warszawa: Oficyna Wydawniczo-Poligraficzna Adam, 2008.
  Google Scholar

Zanussi, Krzysztof, „Moje Włochy filmowe (materiał nadesłany)”. W Polsko-włoskie kontakty filmowe, Anna Miller-Klejsa, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2014.
  Google Scholar

Zanussi, Krzysztof, Strategie życia czyli jak zjeść ciastko i je mieć, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie 2015.
  Google Scholar

Zanussi, Krzysztof (w rozmowie z Ewą Ciszewską), „Filmowiec nie może działać wyłącznie lokalnie. Z Krzysztofem Zanussim o współpracy z kinematografią niemiecką rozmawia Ewa Ciszewska”, Images. The International Journal of European Film, Performing Arts and Audiovisual Communication, przyjęte do druku.
  Google Scholar

Zatorski, Janusz, „Wytworna apokalipsa”, Kierunki, 1989, nr 40: brak inf. o s.
  Google Scholar

Zawiśliński Stanisław, „Do myślenia – »na chłodno«”, Trybuna ludu, 1989, nr 213: brak inf. o s.
  Google Scholar

Zawiśliński, Stanisław, Zanussi – przemiany, Kraków: Korporacja Ha!art, 2009.
  Google Scholar

Zwierzchowski, Piotr i Krzysztof Kornacki, „Metodologiczne problemy badania kina PRL-u”, Kwartalnik Filmowy, 2014, nr 85: s. 28-39
  Google Scholar

Pobierz


Opublikowane
2018-09-30

Cited By / Share

Ciszewska, E. i Kasprzak, M. (2018) „Zagraniczna twórczość Krzysztofa Zanussiego w okresie PRL-u. Konteksty i konsekwencje współpracy z niemieckimi producentami telewizyjnymi”, Kwartalnik Filmowy, (103), s. 138–153. doi: 10.36744/kf.1920.

Autorzy

Ewa Ciszewska 
kwartalnik.filmowy@ispan.pl
Uniwersytet Łódzki Polska

Adiunkt w Zakładzie Historii i Teorii Filmu na Wydziale Filologicznym Uniwer­sytetu Łódzkiego. Autorka publikacji w tomach zbiorowych i czasopismach. Współredaktorka i współautorka książek Kino najnowsze: dialog ze współczesnością (2007), Hrabal i inni. Adaptacje czeskiej literatury (2013), Kultura filmowa współczesnej Łodzi (2015) oraz opracowań poświęco­nych edukacji filmowej: Od edukacji filmowej do edukacji audiowizualnej: teorie i praktyki (2016) i Film Literacy in Poland. The Practices and the Prospects of Film Education - „Panoptikum” 2017, nr 18 (25).


Autorzy

Marta Kasprzak 

Uniwersytet Łódzki Polska

Doktorantka w Zakładzie Historii i Teorii Filmu na Wydziale Filologicz­nym Uniwersytetu Łódzkiego. Wraz z Kołem Naukowym Filmoznawców UŁ realizuje mię­dzynarodowy projekt ThinkFilm. Publikowała w „Pleografie”, „Panoptikum” i magazynie „Obywatel”. Członkini Polskiego Towarzystwa Kulturoznawczego, Polskiego Towarzystwa Badań nad Filmem i Mediami oraz NECS - European Network for Cinema and Media Studies.



Statystyki

Abstract views: 44
PDF downloads: 33


Licencja

Prawa autorskie (c) 2018 Ewa Ciszewska, Marta Kasprzak

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Autor bądź autorka udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym”, zachowuje nieograniczone prawa autorskie i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu (umowa licencyjna do pobrania). Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor bądź autorka wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.

W wydaniach od 105-106 (2019) do 119 (2022) wszystkie artykuły były publikowane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. W tym okresie autorzy i autorki udzielali(-ły) niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym”, zachowywali(-ły) nieograniczone prawa autorskie i zobowiązywali(-ły) się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu.