Okres wczesnego kina na Dolnym Śląsku

Andrzej Dębski

andrzej_debski@poczta.onet.pl
Uniwersytet Wrocławski, Centrum im. Willy'ego Brandta (Polska)
https://orcid.org/0000-0002-0725-5765

Abstrakt

Artykuł dotyczy wczesnego kina na Dolnym Śląsku, w szczególności pierwszych pokazów filmowych w 1896 r., działalności kin objazdowych, powstawania kin stałych i przełomu metrażowego, tj. przejścia od programów numerowych (złożonych z wielu filmów jednoaktowych) do programów opartych na filmie wieloaktowym z programem towarzyszącym. W centrum uwagi znajdują się małe miejscowości Dolnego Śląska, ponieważ metropolia, jaką był Wrocław, stanowiła temat innych opracowań. Z artykułu wynika m.in., że kinematografia na Dolnym Śląsku szybko upowszechniała się w małych miejscowościach – już w 1896 r. filmy były pokazywane w kilku miastach, a sześciotysięczny Namysłów, w którym kino otwarto w 1912 r., w tym samym roku przeszedł na projekcje filmów wieloaktowych.

Instytucje finansujące

Artykuł powstał w ramach projektu finansowanego ze środków Narodowego Centrum Nauki przyznanych na podstawie decyzji numer DEC-2013/09/D/HS2/00553.

Słowa kluczowe:

wczesne kino, pierwsze projekcje filmowe, kina objazdowe, pierwsze kina stałe, program numerowy, filmy wieloaktowe, Dolny Śląsk, Niemcy

Das Capitol in Strehlen (1928, 21 września). Film-Kurier.
  Google Scholar

Dębski, A. (2009). Historia kina we Wrocławiu w latach 1896-1918. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
  Google Scholar

Dębski, A. (2014). Konteksty „Dziejów grzechu” – najpopularniejszego filmu w Warszawie w 1911 roku. Kwartalnik Filmowy, 89-90, ss. 327-343.
  Google Scholar

Dębski, A. (2016). Międzynarodowy kontekst projekcji filmowych w 1896 roku na dawnych „ziemiach polskich” i współczesnych ziemiach Polski. W: A. Dębski, M. Loiperdinger (red.), KINtop. Antologia wczesnego kina. Część II (ss. 289-339). Wrocław: Atut.
  Google Scholar

Garncarz, J. (2008), „Byliśmy na jarmarku”. Kina objazdowe na Śląsku przed pierwszą wojną światową (tłum. T. Gabiś). W: A. Dębski, M. Zybura (red.), Wrocław będzie miastem filmowym… Z dziejów kina w stolicy Dolnego Śląska (ss. 13-28). Wrocław: Gajt.
  Google Scholar

Garncarz, J. (2010). Maßlose Unterhaltung. Zur Etablierung des Films in Deutschland 1896-1914. Frankfurt am Main – Basel: Stroemfeld.
  Google Scholar

Garncarz, J. (2015). Wechselnde Vorlieben. Über die Filmpräferenzen der Europäer 1896-1939. Frankfurt am Main – Basel: Stroemfeld.
  Google Scholar

Garncarz, J. (2016). O powstawaniu kin w Niemczech w latach 1896-1914 (tłum. T. Gabiś). W: A. Dębski, M. Loiperdinger (red.), KINtop. Antologia wczesnego kina. Część I (ss. 211-232). Wrocław: Atut.
  Google Scholar

Gaudreault, A. (2016). Pojawienie się kinematografu (tłum. P. Przybyła). W: A. Dębski, M. Loiperdinger (red.), KINtop. Antologia wczesnego kina. Część I (ss. 119-142). Wrocław: Atut.
  Google Scholar

H. D. (1936, 25 maja). Ein schlesischer Filmpionier: Reinhold Schuster, Lüben, 70 Jahre. Film-Kurier.
  Google Scholar

Haller, A., Loiperdinger, M. (2016). Pobudzanie widzów. Format programowy wczesnych kin w latach 1906-1912 (tłum. M. Pabiś-Orzeszyna). W: A. Dębski, M. Loiperdinger (red.), KINtop. Antologia wczesnego kina. Część I (ss. 249-267). Wrocław: Atut.
  Google Scholar

Hnatyszyn, P. (2005). Z dziejów filmowego Zabrza. W: A. Gwóźdź (red.), Historie celuloidem podszyte. Z dziejów X muzy na Górnym Śląsku i w Zagłębiu Dąbrowskim (ss. 33-52). Kraków: Rabid.
  Google Scholar

Jaglarz, W. (2005). Dziesiąta muza w Gliwicach – pierwsze lata i rozwój. W: A. Gwóźdź (red.), Historie celuloidem podszyte. Z dziejów X muzy na Górnym Śląsku i w Zagłębiu Dąbrowskim (ss. 11-32). Kraków: Rabid.
  Google Scholar

K. S. (1926, 24 lipca). Als das Kino in Deutschland einzog. Aus alten und jungen Tagen eines schlesischen Kinobesitzers. Film-Kurier.
  Google Scholar

Łaborewicz, I. (2011). Kina w Jeleniej Górze (od XIX do XXI w.). W: Jeleniogórska ścieżka filmowa. 115 lat kin w Jeleniej Górze (katalog, s. 3). Jelenia Góra.
  Google Scholar

Loiperdinger, M. (1999). Film & Schokolade. Stollwercks Geschäfte mit lebenden Bildern. Frankfurt am Main – Basel: Stroemfeld.
  Google Scholar

Loiperdinger, M. (2005). „Viel Geld zu verdienen”. Ein internationales Angebot von Kinematographen und „Films”. W: U. Jung, M. Loiperdinger (red.), Geschichte des dokumentarischen Films in Deutschland. Bd. 1: Kaiserreich 1895–1918 (ss. 61-70). Stuttgart: Reclam.
  Google Scholar

Loiperdinger, M. (2008). Abgründe (Przepaść) – Początek długometrażowych filmów fabularnych we Wrocławiu (1910/1911) (tłum. A. Dębski). W: A. Dębski, M. Zybura (red.), Wrocław będzie miastem filmowym… Z dziejów kina w stolicy Dolnego Śląska (ss. 55-63). Wrocław: Gajt.
  Google Scholar

Loiperdinger, M. (2016). „Przyjazd pociągu” Louisa Lumière’a. Mit założycielski nowego medium (tłum. E. Fiuk). W: A. Dębski, M. Loiperdinger (red.), KINtop. Antologia wczesnego kina. Część I (ss. 75-118). Wrocław: Atut.
  Google Scholar

Loiperdinger, M., Jung, U. (red.) (2013). Importing Asta Nielsen: The International Film Star in the Making 1910-1914. New Burnet: John Libbey Publishing Ltd.
  Google Scholar

Müller, C. (1994). Frühe deutsche Kinematographie. Formale, wirtschaftliche und kulturelle Entwicklungen 1907–1912. Stuttgart – Weimar: J. B. Metzler.
DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-476-03560-8   Google Scholar

Rossell, D. (1995). A Chronology of Cinema 1889-1896. Film History. An International Journal, 7 (2), ss. 115-236.
  Google Scholar

Rossell, D. (1999). Die soziale Konstruktion früher technischer Systeme der Filmprojektion. KINtop. Jahrbuch zur Erforschung des frühen Films, 8, ss. 53-81.
  Google Scholar

Rossell, D. (2016). Nie tylko Messter – pierwsi berlińscy oferenci kinematografów (tłum. J. Trajman). W: A. Dębski, M. Loiperdinger (red.), KINtop. Antologia wczesnego kina. Część I (ss. 145-170). Wrocław: Atut.
  Google Scholar

Statistik des Deutschen Reichs (1903). Band 150: Die Volkszählung im Deutschen Reich am 1. Dezember 1900. Berlin: Kaiserliches Statistisches Amt.
  Google Scholar

Szczepański, E (2019). Historia kina w Strzegomiu. Świdnicki Portal Historyczny. http://historia-swidnica.pl/historia-kina-w-strzegomiu/
  Google Scholar

The German Early Cinema Databases. http://earlycinema.dch.phil-fak.uni-koeln.de.
  Google Scholar

Usai, P. Ch. (2019). Silent Cinema. A Guide to Study, Research and Curatorship. London – New York: The British Film Institute – Bloomsbury Publishing Plc.
  Google Scholar

Pobierz


Opublikowane
2020-08-26

Cited By / Share

Dębski, A. (2020) „Okres wczesnego kina na Dolnym Śląsku”, Kwartalnik Filmowy, (110), s. 187–204. doi: 10.36744/kf.358.

Autorzy

Andrzej Dębski 
andrzej_debski@poczta.onet.pl
Uniwersytet Wrocławski, Centrum im. Willy'ego Brandta Polska
https://orcid.org/0000-0002-0725-5765

Doktor, współpracownik Centrum im. Willy’ego Brandta Uniwersytetu Wrocławskiego. Kierował projektami „Kino polskie i niemieckie na pograniczu kultur” (2010-2015) i „Historia kina na Dolnym Śląsku do 1945 roku” (2014-2019). Autor książek Historia kina we Wrocławiu w latach 1896-1918 (2009) i Nowoczesność, rozrywka, propaganda. Historia kina we Wrocławiu w latach 1919-1945 (2019). Współredaktor tomów poświęconych dziejom kina we Wrocławiu, wrocławskim reżyserom (Stanisław Lenartowicz, Sylwester Chęciński), polsko-niemieckim relacjom filmowym i antologii na temat wczesnego kina.



Statystyki

Abstract views: 364
PDF downloads: 197


Licencja

Prawa autorskie (c) 2020 Andrzej Dębski

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Autor udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym” i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy jego ponownym wykorzystaniu.
Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.
UMOWA LICENCYJNA DO POBRANIA