Przemieszczona tożsamość. Kino PRL wobec problemu Ziem Zachodnich

Ilona Copik

Uniwersytet Śląski
https://orcid.org/0000-0001-9794-9965

Abstrakt

W artykule został podjęty problem „tożsamości przemieszczonej” rozumianej jako odgórny - narodowy i społeczny - projekt dla przestrzeni pojałtańskich. Chociaż celem projektu była homogenizacja narodowa oraz integracja w nowych granicach geograficznych i ustrojowych, faktycznie wywołał on kryzys przynależności i identyfikacji, dziedziczony przez kolejne pokolenia powojennych mieszkańców nowych terenów. Przedmiotem badań  autorki są polskie filmy fabularne z lat 1956-1970, które stanowią reprezentację tytułowego zagadnienia,  a których udział  w recepcji „Ziem Odzyskanych” był znaczący.  Twórcy tych filmów podejmowali temat migracji, osadnictwa i zagospodarowywania nowych obszarów, przez co zasadniczo wpływali na kształt zbiorowej wyobraźni. Analizie poszczególnych utworów towarzyszą pytania o to, w jaki sposób kino uczestniczyło w procesach konstrukcji monoetniczności, a także - na ile wyrażało racje polityczne oraz ukazywało życie codzienne, problemy adaptacyjne i konflikty społeczne. Celem podjętych badań jest uzupełnienie dotychczasowej wiedzy z zakresu historii kina polskiego okresu PRL oraz jego kontekstów politycznych i społeczno-kulturowych związanych z tematyką Ziem Zachodnich.

Słowa kluczowe:

tożsamość przemieszczona, nacjonalizm, monoetniczność, Ziemie Zachodnie, kino polskie, PRL

Bauman, Z. (2007). Tożsamość. Rozmowy z Benedetto Vecchim. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
  Google Scholar

Bobowski, S. (2008). Wielka mistyfikacja. Ziemie Odzyskane w kinematografii PRL-u. Pamięć i Przyszłość, (1), ss. 41-49.
  Google Scholar

Bokszański, Z. (2007). Tożsamości zbiorowe. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
  Google Scholar

Czapliński, P. (2010). Kompleks niemiecki w literaturze polskiej. W: J. Fiećko, J. Kałążny, S. Piontek (red.), Polacy – Niemcy. Literatura i pamięć (ss. 83-128). Poznań: Oficyna Wydawnicza WSJO.
  Google Scholar

Dębski, A. (2015). Obraz Polski i Polaków w filmie niemieckim oraz Niemiec i Niemców w filmie polskim po 1945 r. W: Interakcje. Leksykon komunikowania polsko-niemieckiego (t. 1). http://www.polska-niemcy-interakcje.pl/articles/show/36
  Google Scholar

Domke, R., Szymala, J. (2020). Dolny Śląsk i Ziemia Lubuska w powojennych filmach polskich po 1945 roku. Zielona Góra: Wydawnictwo Uniwersytetu Zielonogórskiego.
DOI: https://doi.org/10.12797/9788381383042   Google Scholar

Dopartowa, M. (2008). Krzyż Walecznych. W: 50 lat Polskiej Szkoły Filmowej (DVD). Warszawa.
  Google Scholar

Gieba, K. (2018). Początek i powrót. Strategie tworzenia tożsamości protetycznej w literaturze tzw. Ziem Odzyskanych. W: E. Kledzik, M. Michalski, M. Praczyk (red.), Ziemie Odzyskane. W poszukiwaniu nowych narracji (ss. 99-113). Poznań: Wydawnictwo UAM.
  Google Scholar

Halicka, B. (2015). Polski Dziki Zachód. Przymusowe migracje i kulturowe oswajanie Nadodrza 1945-1948. Kraków: Universitas.
  Google Scholar

Kacprzak, P. (2010). Polityka władz polskich wobec ludności niemieckiej w okresie funkcjonowania Ministerstwa Ziem Odzyskanych. Czasopismo Prawno-Historyczne, 62 (2), ss. 215-236.
  Google Scholar

Karcz, D. (1970). Droga do ojczyzny. Kino, (5), ss. 2-9.
  Google Scholar

Klementowski, R. (2018). „…wszędzie, dokąd ich partia posłała…” – „Odzyskiwanie” Ziem Zachodnich w kontekście polityki pamięci historycznej władz po 1945 roku. W: E. Kledzik, M. Michalski, M. Praczyk (red.), Ziemie Odzyskane. W poszukiwaniu nowych narracji (ss. 279-304). Poznań: Wydawnictwo UAM.
  Google Scholar

Kochanowski, J. (2016). Ziemie przechodnie. W: A. Knyt (oprac.), Osadnicy. Nowe życie kresowiaków na Ziemiach Zachodnich. Nadzieje i niemoc wobec władzy ludowej (ss. 143-158). Warszawa: PWN, Ośrodek Karta.
  Google Scholar

Lemann-Zajićek, J. (2007). Jan Rybkowski – baron polskiej kinematografii. W: G. Stachówna, B. Zmudziński (red.), Autorzy kina polskiego. Tom 3 (ss. 9-30). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
  Google Scholar

Lubelski, T. (2009). Historia kina polskiego. Twórcy, filmy, konteksty. Katowice: Videograf II.
  Google Scholar

Łoziński, Ł. (2015). Okres pionierski na „Ziemiach Odzyskanych” w filmie fabularnym PRL. Obraz społeczeństwa. W: M. Błaszkowska, M. Kustera, I. Pisarek (red.), Początek (ss. 9-38). Kraków: Inicjatywa Humanistyczna „Babel”.
  Google Scholar

Marszał, M. (2011). Polska polityka historyczna w ocenie Zygmunta Wojciechowskiego w okresie międzywojennym. Zeszyty Prawnicze, 11 (4), ss. 349-359.
DOI: https://doi.org/10.21697/zp.2011.11.4.15   Google Scholar

Michalski, Cz. (1957). Prywatna sprawa trzech kobiet. Film, (22), s. 10.
  Google Scholar

Mikołajczak, M. (2012). „Szli na Zachód osadnicy...”. Rola metaforyki przestrzennej w tworzeniu mitologii Ziemi Lubuskiej. W: E. Konończuk, E. Sidoruk (red.), Od poetyki przestrzeni do geopoetyki (ss. 135-158). Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku.
  Google Scholar

Peltz, J. (1967). Komedia sarmacka. Film, (38), s. 4.
  Google Scholar

Pełczyński, G. (2015). Trylogia Sylwestra Chęcińskiego. Konteksty Kultury, 3 (12), ss. 369-381.
  Google Scholar

Sakson, A. (1993). Niemcy w świadomości społecznej Polaków. W: A. Wolff-Powęska (red.), Polacy wobec Niemców. Z dziejów kultury politycznej Polski 1945-1948 (ss. 408-429). Poznań: Instytut Zachodni.
  Google Scholar

Saryusz-Wolska, M. (2011). Spotkania czasu z miejscem. Studia o pamięci i miastach. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
  Google Scholar

Siewior, K. (2018). Ziemie Odzyskane – od geografii wyobrażonej do negatywnego mnemotoposu (prolegomena). W: E. Kledzik, M. Michalski, M. Praczyk (red.), Ziemie Odzyskane. W poszukiwaniu nowych narracji (ss. 63-98). Poznań: Wydawnictwo UAM.
  Google Scholar

Sikorski, T., Kozłowska, U. (2019). „Skaza". „Agnieszka 46" (1964) jako przykład niezmierzonej symplifikacji „mundurowo-kombatanckiego” mitu w polskim filmie fabularnym dekady Wiesława Gomułki. W: M. Kowalski, T. Sikorski (red.), Ziemie Zachodnie i Północne w polskiej kinematografii (1944/1945-1989) (ss. 169-194). Szczecin: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego.
  Google Scholar

Skotarczak, D. (2004). Obraz społeczeństwa PRL w komedii filmowej. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.
  Google Scholar

Szczepański, J. A. (1964). Pięciu z niemieckiej niewoli. Film, (50), s. 4.
  Google Scholar

Szydłowska, J. (2011). Od Kutza do Smarzowskiego: film fabularny jako medium wiedzy o Ziemiach Zachodnich i Północnych. Komunikaty Mazursko-Warmińskie, 3 (273), ss. 521-537.
  Google Scholar

Thum, G. (2005). Obce miasto. Wrocław 1945 i potem (tłum. M. Słabicka). Wrocław: Via Nova.
  Google Scholar

Traba, R., Żytyniec, R. (2015). Ziemie Odzyskane/utracony Heimat. Ludzkie dramaty i koniunktury polityczne. W: R. Traba, H. H. Hahn (red.), Wyobrażenia przeszłości. Polsko-niemieckie miejsca pamięci (ss. 660-682). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
  Google Scholar

Uczkiewicz-Styś, K. (2011). Ziemie Zachodnie jako semiosfera. W: W. Kucharski, G. Strauchold (red.), Ziemie Zachodnie – historia i perspektywy (ss. 41-46). Wrocław: Ośrodek Pamięć i przyszłość.
  Google Scholar

Woroszylski, W. (1959). Jeszcze nie zginęła. Film, (15), s. 4.
  Google Scholar

Zajdel, J. (1994). Filmowy obraz Polski powojennej. W: T. Miczka, A. Madej (red.), Syndrom konformizmu? Kino polskie lat sześćdziesiątych (ss. 106-120). Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
  Google Scholar

Zaremba, M. (2012). Wielka trwoga. Polska 1944-1947. Ludowa reakcja na kryzys. Kraków: Wydawnictwo Znak.
  Google Scholar

Zwierzchowski, P. (2013). Kino nowej pamięci. Obraz II wojny światowej w kinie polskim lat 60. Bydgoszcz: Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego.
  Google Scholar

Pobierz


Opublikowane
2022-01-13

Cited By / Share

Copik, I. (2022) „Przemieszczona tożsamość. Kino PRL wobec problemu Ziem Zachodnich”, Kwartalnik Filmowy, (116), s. 58–79. doi: 10.36744/kf.786.

Autorzy

Ilona Copik 
https://orcid.org/0000-0001-9794-9965

Dr hab., profesor w Instytucie Nauk o Kulturze na  Uniwersytecie Śląskim w Katowicach.  Obszary zainteresowań badawczych: antropologia filmu i mediów, kino polskie, edukacja medialna. Autorka monografii: Pomiędzy Gliwicami a Gleiwitz. Przestrzeń kulturowa Gliwic w pisarstwie Horsta Bienka (2013); Topografie i krajobrazy. Filmowy Śląsk (2017). Współredaktorka tomów zbiorowych: Edukacja przez słowo – obraz – dźwięk (2015); Kultury obrazu – tabu – edukacja (2018).

 



Statystyki

Abstract views: 142
PDF downloads: 208


Licencja

Prawa autorskie (c) 2021 Ilona Copik

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Autor udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym” i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy jego ponownym wykorzystaniu.
Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.
UMOWA LICENCYJNA DO POBRANIA