Z archipelagu „utopii”. O filmach Roberta Flaherty’ego i Wojciecha Staronia


Abstrakt

Autorka porównuje wybrane aspekty twórczości dwóch reżyserów, których dzieli spory dystans czasowy: Roberta Flaherty’ego i Wojciecha Staronia. Amerykański klasyk przybywał z kamerą w odległe miejsca, by odnaleźć Innego, by uchronić od zapomnienia i promować wartości, których ów Inny był nośnikiem. Filmowiec współczesny coraz częściej wyprawia się w odległe rejony, aby uchronić i odnaleźć na nowo samego siebie. Obaj autorzy odwołują się do utopii miejsca. Niczym w utopii „edukacyjnej”, najważniejszym celem pobytu poza własnym kręgiem cywilizacyjnym wydaje się w obu przypadkach właśnie edukacja bądź reedukacja. Zwłaszcza Argentyńska lekcja Staronia inspiruje do refleksji nad edukacyjnym aspektem filmów i takim wymiarem dokumentów obu reżyserów, który odsyła do poszukiwania autentyczności, dążenia obecnego w kulturze zachodniej od czasów Oświecenia.


Słowa kluczowe

Wojciech Staroń; Robert Flaherty; film dokumentalny

Berlin Isaiah, Pokrzywione drzewo człowieczeństwa, Red. H. Hardy, Prószyński i S-ka, Warszawa 2004.

Bouvier Nicolas, Dziennik z Wysp Aran i innych miejsć. Kartki z podróży, przeł. K. Arustowicz, „Noir sur Blanc”, Warszawa 2000.

Christopher Robert J., Robert and Frances Flaherty: A Documentary Life, 1883-1922, McGill-Queen's University Press Montreal 2005.

Człowiek z kamerą. Świat według Wojciecha Staronia. Rozmawiała D. Subbotko, http://www.wysokieobcasy.pl/wysokie-obcasy/2029020,114377,10960146.html

Flaherty, Robert [hasło] http://sensesofcinema.com/2002/great-directors/flaherty

Głowa Jadwiga, Robert Flaherty – wyklęty przez Hollywood, w: Mistrzowie kina amerykańskiego, red. Ł. A. Plesnar, R. Syska, Rabid, Kraków 2006, s. 38-61.

Graaf Vera, Homo futurus: analiza współczesnej science fiction, przeł. Z. Fonferko, PIW, Warszawa 1975.

Janeczek Stanisław, Ideały wychowawcze w edukacji oświeceniowej (w perspektywie historii intelektualnej) z dziejów Komisji Edukacji Narodowej, „Roczniki Kulturoznawcze” 2015, Tom VI, nr 2.

Kracauer Siegfried, Teoria filmu. Wyzwolenie materialnej rzeczywistości, przeł. W. Wertenstein, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1975.

Matheson Sue, The “True Spirit” of Eating Raw Meat: London Nietzsche, and Rousseau in Robert Flaherty's Nanook of the North (1922), „Journal of Popular Film and Television” 2011, Volume 39.

More Thomas, Utopia, przeł. K. Abgarowicz, De Agostini: Altaya, Warszawa 2001.

Parniewski Witold, Szkice z dziejów myśli utopijnej : (od Platona do Zinowjewa), Uniwersytet Łódzki. Katedra Literatury i Kultury Rosyjskiej, Łódź 2000.

Pawlak Tomasz, Utopia jako poszukiwanie sensu życia, w: „A ty mnie na wyspy szczęśliwe zawieź.” Sztuka i myśl w świetle utopii. Materiały z konferencji naukowej pod redakcją B. Gutowskiego, [s.n.], Warszawa 2006.

Piepiórka Michał, Maska i demistyfikacja : wątki autobiograficzne we współczesnych polskich filmach dokumentalnych, „Panoptikum” 2013, nr 12 (19).

Rzeczyc, Andrzej Dybczak „Gugara”, http://rzeczyc.wordpress.com/tag/andrzej-dybczak

Sikora Sławomir, „Gugara”, kilka uwag w przypisie..., „Kwartalnik Filmowy” 2008, nr 64.

Smoleń Małgorzata, Studia Filmowe „Kronika” i „Wir” na tle polskiego filmu dokumentalnego po 1989 roku, 2015, rozprawa doktorska.

Staszczyszyn Bartosz, Colin Thubron: „Po Syberii”, „Dwutygodnik.com” 2011.

Staszczyszyn Bartosz, Wojciech Staroń, https://culture.pl/pl/tworca/wojciech-staron

Stopa Daniel, Wojciech Staroń: lubię robić filmy z przeróżnych „strzępów”, http://www.polishdocs.pl/pl/czytelnia/821/

Szacki Jerzy, Spotkania z utopią, Iskry, Warszawa 1980.

Tatarkiewicz Władysław, O szczęściu, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2004.

Warchała M., Autentyczność i nowoczesność, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas, Kraków 2006.

Wojciech Staroń: „Lubię robić film z przeróżnych „strzępów”, http://www.polishdocs.pl/pl/czytelnia/821/

Żyro Tomasz, Boża plantacja. Historia utopii amerykańskiej, PWN, Warszawa 1994.

Pobierz

Opublikowane : 2019-12-31


Hučková, J. (2019) „Z archipelagu «utopii». O filmach Roberta Flaherty’ego i Wojciecha Staronia”, Kwartalnik Filmowy, (107), s. 99-114. doi: 10.36744/kf.160.

Jadwiga Hučková  jadwiga_glowa@tlen.pl
Uniwersytet Jagielloński  Polska
https://orcid.org/0000-0002-6390-1207

Doktor habilitowana, profesor UJ; zajmuje się filmem dokumentalnym i fabularnym Europy Środkowej. Od 1997 r. pracuje w komisji selekcyjnej Krakowskiego Festiwalu Filmowego. Juror ponad trzydziestu międzynarodowych festiwali filmu dokumentalnego. Brała udział w projekcie Visegrad Documentary Film Library w Pradze. Opublikowała m.in. (także pod nazwiskiem Jadwiga Głowa): Dokument po przełomie. Film dokumentalny lat 90. w Europie Środkowo-Wschodniej / Zooming in on History’s Turning Points. Documentaries in the 1990s in Central and Eastern Europe (1999), Dokument filmowy epoki Havla (2005), Český a polský dokumentární film v éře evropeizace / Czeski i polski film dokumentalny w czasach europeizacji (2015, współred.).

 





Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Autor udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym” i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy jego ponownym wykorzystaniu.
Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.
UMOWA LICENCYJNA DO POBRANIA