„De humani corporis fabrica”. Aporie realizmu i zmysłowa teoria filmu

Aleksander Kmak

aleksander.kmak@gmail.com
Uniwersytet Warszawski (Polska)
https://orcid.org/0000-0003-3724-5397

Abstrakt

Zmysłowe doświadczenie filmu De humani corporis fabrica (reż. Lucien Castaing-Taylor, Véréna Paravel, 2022), przedstawiającego nagrania prawdziwych chirurgicznych interwencji w ludzkie ciało, naświetla aporię tkwiącą głęboko w samej kategorii realizmu: im obraz wierniejszy rzeczywistości, którą ma portretować, tym mniej czytelny i zrozumiały się staje, zawodząc jako wiarygodna reprezentacja. Kontekst zmysłowej teorii filmu naświetla ten paradoks, proponując różne ujęcia relacji między skonstruowanym charakterem filmu a namacalnością jego bezpośredniego, wydawałoby się, doświadczenia. Usytuowany wobec pism współczesnych teoretyczek film jawi się jako zmysłowe ćwiczenie spojrzenia – umożliwiające nowe ustawienie zarówno widza, jak i obrazu – a także jako wskrzeszenie pamięci o cudowności wynalazku filmu, jeszcze z czasów, zanim powstało kino jako przestrzeń jego doświadczania. Odniesienie do historii medium nakierowuje także na możliwość uhistorycznienia refleksji zmysłowej, pozwalającą wydobyć, w jaki sposób cielesność, realizm i zmysłowość problematyzowali wybrani teoretycy XX-wieczni.


Słowa kluczowe:

teoria filmu, teoria zmysłowa, zmysłowa teoria filmu, estetyka obrazu filmowego

Arnheim, R. (1961). Film jako sztuka (tłum. W. Wertenstein). Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe.
  Google Scholar

Balázs, B. (1987). Wybór pism (tłum. R. Porges). Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe.
  Google Scholar

Beugnet, M. (2011). The Wounded Screen. W: T. Horeck, T. Kendall (red.), New Extremism in Cinema: From France to Europe (ss. 29-42). Edinburgh: Edinburgh University Press.
DOI: https://doi.org/10.1515/9780748647095-004   Google Scholar

Bocheńska, J. (1974). Polska myśl filmowa do roku 1939. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
  Google Scholar

Chamarette, J. (2012). Phenomenology and the Future of Film: Rethinking the Subjectivity Beyond French Cinema. Chippenham – Eastbourne: Palgrave Macmillan.
DOI: https://doi.org/10.1057/9781137283740   Google Scholar

Doane, M. A. (1980). The Voice in the Cinema: The Articulation of Body and Space. Yale French Studies, (60), ss. 30-50.
DOI: https://doi.org/10.2307/2930003   Google Scholar

Elsaesser, T., Hagener, M. (2015). Teoria filmu: wprowadzenie przez zmysły (tłum. K. Wojnowski). Kraków: Universitas.
  Google Scholar

Frąc, W. (2013). Cielesność filmu, filmowość ciała. Kwartalnik Filmowy, (83-84), ss. 146-151.
  Google Scholar

Helman, A. (2010). Karol Irzykowski. W: A. Helman, J. Ostaszewski (red.), Historia myśli filmowej (ss. 41-45). Gdańsk: słowo/obraz terytoria.
  Google Scholar

Irzykowski, K. (1982). Dziesiąta Muza. Pomniejsze pisma filmowe. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
  Google Scholar

Ostaszewski, J. (2010). Béla Balázs jako przedstawiciel formatywnej teorii filmu. W: A. Helman, J. Ostaszewski (red.), Historia myśli filmowej (ss. 47-53). Gdańsk: słowo/obraz terytoria.
  Google Scholar

Sobchack, V. (2004). Carnal Thoughts: Embodiment and the Moving Image Culture. Berkeley – Los Angeles – London: University of California Press.
DOI: https://doi.org/10.1525/9780520937826   Google Scholar

Sowińska, I. (2012). Przełom dźwiękowy. W: T. Lubelski, I. Sowińska, R. Syska (red.), Histora kina. Tom 2. Kino klasyczne (ss. 19-73). Kraków: Universitas.
  Google Scholar

Williams, L. (2013). Seks na ekranie (tłum. M. Wojtyna). Gdańsk: słowo/obraz terytoria.
  Google Scholar

Pobierz


Opublikowane
2022-11-02

Cited By / Share

Kmak, A. (2022) „«De humani corporis fabrica». Aporie realizmu i zmysłowa teoria filmu”, Kwartalnik Filmowy, (119), s. 100–114. doi: 10.36744/kf.1265.

Autorzy

Aleksander Kmak 
aleksander.kmak@gmail.com
Uniwersytet Warszawski Polska
https://orcid.org/0000-0003-3724-5397

Filmoznawca i krytyk sztuki współczesnej związany z Instytutem Kultury Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego, gdzie przygotowuje rozprawę doktorską o kategorii nieprzyjemności w teorii filmu. Publikował między innymi w „Widoku”, „Kwartalniku Filmowym”, „Ekranach” i „Pleografie”; stale współpracuje z magazynem „Szum”. Współredagował książkę Cięcie ciał. Ruchome obrazy (2018).



Statystyki

Abstract views: 89
PDF downloads: 66


Licencja

Prawa autorskie (c) 2022 Aleksander Kmak

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Autor udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym”, zachowuje nieograniczone prawa autorskie i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu (UMOWA LICENCYJNA DO POBRANIA). Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.

W wydaniach od 105-106 (2019) do 119 (2022) wszystkie artykuły były publikowane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. W tym okresie autorzy udzielali niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym”, zachowywali nieograniczone prawa autorskie i zobowiązywali się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu.