Wiwisekcja wczesnego kina. Eksperymenty na zwierzętach i początki przemysłu filmowego


Abstrakt

Autorka opisuje relacje początków istnienia medium filmowego z badaniami fizjologów. W obu przypadkach postawa wobec zwierząt i ich życia wskazuje, że obszary te łączy wspólny dyskurs przemocowy – chociaż nie zawsze oczywisty, to jednak immanentnie związany z wykorzystywaniem przez człowieka swojego wyższego statusu kulturowego. Zwierzęta są traktowane jako materiał, który jest przez człowieka eksploatowany w sposób nieograniczony, a widowisko sankcjonuje tę eksploatację. Celem artykułu jest przyjrzenie się początkom historii kina w poszukiwaniu przykładów obecności zwierząt w filmie oraz wyznaczenie paraleli z przeprowadzanymi na nich eksperymentami. Autorka analizuje przykłady wczesnego kina – od Wyjścia robotników z fabryki (1895) Louis Lumière’a, przez Walczące koty (1894) Williama K. L. Dicksona, po Porażenie słonia prądem (1903) Edwina S. Portera – umieszczając je we współczesnym kontekście badań posthumanistycznych, szczególnie zaś animal studies.


Słowa kluczowe

zwierzęta; wczesne kino; wiwisekcja; dyskurs naukowy; przemoc



Adams, C. J. (1995). Neither Man Nor Beast: Feminism and the Defense of Animals. New York: Continuum.

Bakke, M. (2014). Biotechnologiczne zwierzę. Zwierzęta jako tkanki, komórki i genomy (tłum. A. Barcz). W: A. Barcz, M. Dąbrowska (red.), Zwierzęta, gender i kultura. Perspektywa ekologiczna, etyczna i krytyczna (ss. 77-86). Lublin: E-naukowiec.

Baratay, É. (2016). Zwierzęcy punkt widzenia. Inna wersja historii (tłum. P. Tarasewicz). Gdańsk: Wydawnictwo w Podwórku.

Bazin, A. (2020). Śmierć każdego popołudnia. „Walka byków” Pierre’a Braunbergera (tłum. T. Lubelski). Ekrany, (2), ss. 42-44.

Boddice, R. (2012). Species of Compassion: Aesthetics, Anaesthetics, and Pain in the Physiological Laboratory. Researchgate.net. https://www.researchgate.net/publication/233860951_Species_of_Compassion_Aesthetics_Anaesthetics_and_Pain_in_the_Physiological_Laboratory

Boje, D. M. (2014). Posthumanist Ontology. NMSU College of Business. https://business.nmsu.edu/~dboje/655/posthumanist_ontology.htm

Borges, J. L. (1999). Dalsze dociekania (tłum. A. Sobol-Jurczykowski). Warszawa: Wydawnictwo Prószyński i S-ka.

Brooke, M. (b. d.). £100 Reward (1908). BFI Screenonline. http://www.screenonline.org.uk/film/id/520734/index.html

Brooke, M. (b. d.). Rescued by Rover (1905). BFI Screenonline. http://www.screenonline.org.uk/film/id/514859/index.html

Burt, J. (2002). Animals in Film. London: Reaktion Books.

Cartwright, L. (1995). Screening the Body: Tracing Medicine’s Visual Culture. Minneapolis: University of Minnesota Press.

Creed, B. (2014). Animal Deaths on Screen: Film and Ethics. Relations Beyond Anthropocentrism, 2 (1), ss. 15-31.

Curtis, S. (2016, 19 stycznia). Between Photography and Film: Early Uses of Medical Cinematography. Remedia. https://remedianetwork.net/2016/01/19/medicine-in-transit-between-photography-and-film-early-uses-of-medical-cinematography/

Doane, M. A. (2002). The Emergence of Cinematic Time: Modernity, Contingency, The Archive. Cambridge – London: Harvard University Press.

Germain, P.-L., Chiapperino, L., Testa, G. (2017). The European Politics of Animal Experimentation: From Victorian Britain to ‘Stop Vivisection’. Studies in History and Philosophy of Biological and Biomedical Sciences, (64), ss. 75-87. https://doi.org/10.1016/j.shpsc.2017.06.004

Guerrini, A. (2014). Animal Research I: Historical Aspects. W: B. Jennings (red.), Bioethics (t. 1, wyd. 4, ss. 218-223). Farmington: Gale – Cengage.

Gunning, T. (2016). Przed kinem dokumentalnym. Wczesne filmy „nonfiction” i estetyka „widoku” (tłum. J. Dąbrowski). W: A. Dębski, M. Loiperdinger (red.), KINtop. Antologia wczesnego kina (t. 1, ss. 355-372). Wrocław: Oficyna Wydawnicza ATUT.

Koehler, P. J., Lameris, B. (2016). The Magnus-Rademaker Scientific Film Collection: Ethical Issues on Animal Experimentation (1908-1940). Journal of the History of the Neurosciences, 25 (1), ss. 102-121. https://doi.org/10.1080/0964704X.2015.1072019

Lindsay, D. (2005). Madness in the Making: The Triumphant Rise and Untimely Fall of America’s Show Investors. Lincoln: iUniverse.

Lippit, A. M. (2000). Electric Animal: Toward a Rhetoric of Wildlife. Minneapolis – London: University of Minnesota Press.

Lubelski, T. (2010). Lumière i Méliès: fotograf i iluzjonista inicjują kinematograf. W: T. Lubelski, I. Sowińska, R. Syska (red.), Historia kina. Tom 1. Kino nieme (ss. 77-136). Kraków: Universitas.

Majewski, T. (2007). Widłak – od pirotechniki do kserografii. W stronę (bio)archeologii mediów. Kwartalnik Filmowy, (99), ss. 63-78.

Martin, T. A. (2014). „This Image Cannot be Displayed”: Critical Visual Pedagogy and Images from Factory Farms. Journal of Critical Animal Studies, 12 (4), ss. 79-104.

Matuszewski, M. (2020). (Nie)żywe obrazy. Widmowość i cielesność filmowych zwierząt. Kwartalnik Filmowy, (111), ss. 71-86.

Matuszewski, M. (2020). Kino (meta)zoologiczne. Ekrany, (2), ss. 38-41.

Nix, E. (2015, 30 stycznia). How Edison, Tesla and Westinghouse Battled to Electrify America. History. https://www.history.com/news/what-was-the-war-of-the-currents

Pick, A. (2017). „Sparks Would Fly”: Electricity and the Spectacle of Animality. W: M. Lundblad (red.), Animalities: Literary and Cultural Studies Beyond the Human (ss. 104-126). Edinburgh: Edinburgh University Press.

Pick, A. (2018). Vegan Cinema. W: E. Quinn, B. Westwood (red.), Thinking Veganism in Literature and Culture: Towards a Vegan Theory (ss. 125-146). Cham: Palgrave Macmillan.

Stańczyk, M. (2019). Bestiariusz. Historie przemocy. Ekrany, (2), ss. 18-23.

Swoboda, T. (2018). Jeszcze nie w ruchu. Chronofotografia – anatomia. W: A. Kmak, P. Kwiatkowska, M. Szewczyk (red.), Cięcie ciał. Ruchome obrazy (ss. 11-29). Warszawa: MAMMAL.

Syska, R. (2010). Początki kina amerykańskiego. W: T. Lubelski, I. Sowińska, R. Syska (red.), Historia kina. Tom 1. Kino nieme (ss. 137-212). Kraków: Universitas.

Szczepański, T. (2010). Skandynawia. W: T. Lubelski, I. Sowińska, R. Syska (red.), Historia kina. Tom 1. Kino nieme (ss. 315-392). Kraków: Universitas.

Żebrowski, M. (2020). Disney Animal Studies. Ekrany, (2), ss. 20-24.

Pobierz

Opublikowane : 2021-05-13


Stańczyk, M. (2021) „Wiwisekcja wczesnego kina. Eksperymenty na zwierzętach i początki przemysłu filmowego”, Kwartalnik Filmowy, (113), s. 50-67. doi: 10.36744/kf.526.

Marta Stańczyk  stanczyk.mrt@gmail.com
Uniwersytet Jagielloński  Polska
https://orcid.org/0000-0002-1698-7845

Doktor nauk o sztuce. Rozprawę doktorską poświęciła sensuous theory i ucieleśnionemu doświadczeniu kinowemu. Redaktorka czasopisma „Ekrany”. Współredaktorka publikacji poświęconej koncepcji parakina Poszukiwacze zaginionych znaczeń (2016) oraz autorka monografii Czas w kinie. Doświadczenie temporalne w „slow cinema” (2019).





Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Autor udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym” i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy jego ponownym wykorzystaniu.
Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.
UMOWA LICENCYJNA DO POBRANIA