Z zimną krwią. Doświadczeniowy wymiar „Zapisu zbrodni” Andrzeja Trzosa-Rastawieckiego


Abstrakt

Przedmiotem artykułu jest film Zapis zbrodni (reż. Andrzej Trzos-Rastawiecki, 1974), którego scenariusz bazował na prawdziwej historii Konstantego Federa i Janusza Dębińskiego – w 1972 r. zamordowali oni w celach rabunkowych dwóch przypadkowych mężczyzn. Autor stara się opisać konstruowaną przez reżysera sytuację komunikacyjną oraz afektywne i emocjonalne oddziaływanie filmu na odbiorcę. W tym celu analizie zostały poddane: zastosowany w Zapisie zbrodni model narracji, sylwetki głównych bohaterów oraz zmysłowy i cielesny wymiar filmu. Bliższe przyjrzenie się tym aspektom dzieła Trzosa-Rastawieckiego pozwala zauważyć, że przedstawiony w filmie obraz zbrodni wymyka się potocznym wzorcom myślenia, regulującym nasze postrzeganie młodocianych przestępców. Tym samym Zapis zbrodni nie oferuje prostej odpowiedzi na pytanie „dlaczego doszło do morderstwa?”. Zamiast tego film mnoży kolejne pytania, dając widzom emocjonalny impuls do uważnego przyjrzenia się całej sprawie i ponownego jej przemyślenia. Trzos-Rastawiecki sygnalizuje bowiem, że personalny, moralny i społeczny wymiar historii dwóch nastoletnich morderców jest zdecydowanie bardziej złożony, niż mogłoby się nam w pierwszej chwili wydawać.

Errata

▪ Zdanie na stronie 202 brzmi: W 1973 r. pierwszy został skazany na 25 lat więzienia, a drugi – na karę śmierci.

Powinno brzmieć: W 1973 r. pierwszy został skazany na karę śmierci, a drugi – na 25 lat więzienia.

▪ Zdanie na stronie 204 brzmi: Pierwszy opowiada o sprawcach: Kazku Reduskim (filmowy odpowiednik Federa) i Bogdanie Wronie (filmowy odpowiednik Dębińskiego)…

Powinno brzmieć: Pierwszy opowiada o sprawcach: Kazku Reduskim (filmowy odpowiednik Dębińskiego) i Bogdanie Wronie (filmowy odpowiednik Federa)…


Słowa kluczowe

Andrzej Trzos-Rastawiecki; filmy o prawdziwych przestępstwach; afektywność odbioru



Aleksandra [Kydryński, L.] (1974, 23 września). Listy o filmie. Przekrój, s. 20.

Badziak, K. (1973, 11 lutego). Rykoszety zbrodni. Odgłosy, s. 9.

Bojarska, K. (2013). Poczuć myślenie: afektywne procedury historii i krytyki (dziś). Teksty Drugie, 6, ss. 8-13.

Dauksza, A. (2016). Znaczenie odczuwane: projekt interpretacji relacyjnej. Teksty Drugie, 4, ss. 265-281. http://dx.doi.org/10.18318/td.2016.4.18

Gajewski, A. (2008). Polski film sensacyjno-kryminalny (1960-1980). Warszawa: Wydawnictwo TRIO.

Kałużyński, Z. (1974, 19 października). Zbrodnia po naszemu. Polityka, s. 8.

Karcz, D. (1974). Szukam źródeł zjawisk amoralności (rozmowa z Andrzejem Trzosem-Rastawieckim. Kino, 9, ss. 12-17.

Kępiński, A. (1987). Lęk (oprac. J. Mitarski). Warszawa: Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich.

Koschany, R. (2017). Zamiast interpretacji. Między doświadczeniem kinematograficznym a rozumieniem filmu. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Wydziału Nauk Społecznych UAM.

Kristeva, J. (2007). Potęga obrzydzenia. Esej o wstręcie (tłum. M. Falski). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Rud., L. (1972, 23 września). Pierwszy z dwójki morderców ujęty w woj. wrocławskim. Dziennik Łódzki, ss. 1-2.

Rud., L. (1972, 29 września). K. Feder – schwytany. Dziennik Łódzki, s. 1.

Malatyńska, M. (1974, 27 października). Rekonstrukcje rzeczywistości. Życie Literackie, s. 11.

Niecikowski, J. (1976). Lęki współczesne – agresja. Kino, 9, ss. 49-53.

Ostaszewski, J. (2018). Historia narracji filmowej. Kraków: Universitas.

Płażewski, J. (1985). …którą popełniono. Kino, 5, ss. 12-14.

Sendyka, R. (2018). Od obserwatorów do gapiów. Kategoria „bystanders” i analiza wizualna. Teksty Drugie, 3, ss. 117-130. http://dx.doi.org/10.18318/td.2018.3.7

Skoczylas, W. (1974, 17 października). „Zapis zbrodni” – zapis refleksji. Odgłosy, s. 11.

Skowronek, B. (2017). Ciało, emocje, rozum – raz jeszcze o mechanizmach odbioru filmu. Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio N – Educatio Nova, 2, ss. 163-174. http://dx.doi.org/10.17951/en.2017.2.163

Stelmach, M. (2020). Przeczucie końca. Modernizm, późność i polskie kino. Toruń: Wydawnictwo Naukowego Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

Szczekała, B. (2018). Mind-game films: gry z narracją i widzem. Łódź: Narodowe Centrum Kultury Filmowej.

TAB. (1973, 27 stycznia). Trzeci dzień procesu Federa i Dębińskiego. Zeznania rodziców i opinia biegłych. Dziennik Łódzki, s. 2.

tar. (1972, 17-18 września). Milicja poszukuje sprawców dwóch morderstw. Dziennik Łódzki, s. 2.

Tatarkiewicz, A. (1974). Dlaczego zabili. Film, 48, s. 14.

Pobierz

Opublikowane : 2020-11-13


Dudziński, R. (2020) „Z zimną krwią. Doświadczeniowy wymiar «Zapisu zbrodni» Andrzeja Trzosa-Rastawieckiego”, Kwartalnik Filmowy, (111), s. 199-220. doi: 10.36744/kf.404.

Robert Dudziński  robert.dudzinski2@uwr.edu.pl
Uniwersytet Wrocławski  Polska
https://orcid.org/0000-0002-8387-4314

Doktor nauk humanistycznych, pracuje w Zakładzie Teorii Kultury i Sztuk Widowiskowych Instytutu Filologii Polskiej Uniwersytetu Wrocławskiego. W 2019 r. obronił pracę doktorską poświęconą polskiej literaturze popularnej lat 50. XX w. Autor monografii Produkcje sensacyjno-kryminalne Telewizji Polskiej 1965-1989. Konwencje – motywy – konteksty (2018); współautor Leksykonu (mniej znanych) filmów wampirycznych (2018). Jego zainteresowania badawcze obejmują m.in. historię polskiej literatury popularnej, historię filmu polskiego, historię i teorię kina gatunków. 





Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Autor udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym” i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy jego ponownym wykorzystaniu.
Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.
UMOWA LICENCYJNA DO POBRANIA