„Biała prawda myśli”. Elegia szpitalna

Dariusz Czaja

kwartalnik.filmowy@ispan.pl
Uniwersytet Jagielloński (Polska)

Abstrakt

Wit (2001) Mike’a Nicholsa jest filmem radykalnie nieprzystającym do współczesnej produkcji kinematograficznej. Jego oryginalność (w najlepszym sensie tego słowa) polega głównie na tym, że samym swoim istnieniem narusza kulturowe tabu – jego najbardziej rzucającym się w oczy „tematem” jest bowiem terminalna choroba, umieranie, a także nieodłącznie im towarzyszące długotrwałe cierpienie – fizyczne i psychiczne – prowadzące finalnie do śmierci. To śmierć szpitalna, „zwyczajna”, pozbawiona jakiegokolwiek elementu heroicznego. Film śledzi krok po kroku historię choroby, rejestruje zmienne trajektorie umierania. Portretuje kolejne etapy wyniszczenia organizmu aż po ostatnią granicę – śmierć. Wit to film tanatologiczny, acz niemający nic wspólnego z filmową nekrofilią. Łącząc zaskakująco życie i poezję (John Donne), film Nicholsa otwiera horyzont na to, co nieskończone. Pokazuje życie, śmiertelne życie (a innego nie znamy) jako perspektywę otwartą na nicość i światło. Życie jako wieczne rozdarcie, większe od swojej skończoności.


Słowa kluczowe:

Mike Nichols, śmierć, choroba

Amery, Jean. Poza winą i karą. Próby przełamania podjęte przez złamanego, tłum. R. Turczyn. Kraków: Wydawnictwo Homini, 2007.
  Google Scholar

Brach-Czaina, Jolanta. Metafizyka mięsa. w: Jolanta Brach-Czaina. Szczeliny istnienia. Kraków: Wydawnictwo eFKa, 1999.
  Google Scholar

Derrida, Jacques. „Wiara i wiedza. Dwa źródła” religii” w obrębie samego rozumu”. W: Jacques Derrida, Gianni Vattimo i in. Religia, tłum. M. Kowalska i inni. Warszawa: Wydawnictwo KR, 1999.
  Google Scholar

Donne, John. Wiersze wybrane, tłum. S. Barańczak. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1984.
  Google Scholar

Guibbory, Achsah. John Donne. W: The English Companion to English Poetry. Donne to Marvell, red. Th. N. Corns. Cambridge: Cambridge University Press, 1993.
DOI: https://doi.org/10.1017/CCOL0521411475.006   Google Scholar

Jankélévitsch, Vladimir. To, co nieuchronne. Rozmowy o śmierci, tłum. M. Kwaterko. Warszawa: PIW, 2005.
  Google Scholar

Juszczak, Wiesław. Trema. W: Wiesław Juszczak. Wędrówka do źródeł. Gdańsk: Słowo/obraz terytoria, 2009.
  Google Scholar

Knox, Sara L. “Death, afterlife, and the eschatology of conciousness: themes in contemporary cinema”. Mortality 11:3 (2006)
DOI: https://doi.org/10.1080/13576270600775007   Google Scholar

Mandelsztam, Osip. Dano mi ciało, tłum. M. Leśniewska. w: Osip Mandelsztam. Poezje, wybór, redakcja i posłowie M. Leśniewska. Kraków-Wrocław: Wydawnictwo Literackie, 1983.
  Google Scholar

Michalski, Krzysztof. Płomień wieczności. Eseje o myślach Fryderyka Nietzschego. Kraków: Znak, 2007.
  Google Scholar

Mikołejko, Zbigniew. Oswajanie śmierci. W: Zbigniew Mikołejko. W świecie wszechmogącym. O przemocy, śmierci i Bogu. Warszawa: Wydawnictwo W.A.B., 2009.
  Google Scholar

Nancy, Jean-Luc. Corpus, tłum. M. Kwietniewska. Gdańsk: Słowo/obraz terytoria, 2002.
  Google Scholar

Ortega y Gasset, Jose. Bunt mas i inne pisma socjologiczne, tłum. P. Niklewicz, H. Woźniakowski, wstęp J. Szacki, wybór tekstów S. Cichowicz. Warszawa: PWN, 1982.
  Google Scholar

Rosiek, Stanisław. [nienapisane]. Gdańsk: Słowo/obraz terytoria, 2008.
  Google Scholar

Schmemann, Aleksander. Liturgia śmierci i kultura współczesna, tłum. J. Charkiewicz. Warszawa: Warszawska Metropolia Prawosławna, 2015.
  Google Scholar

Sławek, Tadeusz. NICowanie świata. Zdania z Szekspira. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2012.
  Google Scholar

Targoff, Ramie. John Donne. Body and Soul. Chicago, 2008.
DOI: https://doi.org/10.7208/chicago/9780226789781.001.0001   Google Scholar

The Emergence of Memory. Conversations with W. G. Sebald, red. L. S. Schwartz. New York: Seven Stories Press, 2007.
  Google Scholar

Tischner, Józef. Spór o istnienie człowieka. Kraków: Znak, 1999.
  Google Scholar

van der Leeuw, Gerardus. Fenomenologia religii, tłum. J. Prokopiuk, wyd. II. Warszawa: Książka i Wiedza, 1997.
  Google Scholar

Woolf, Virginia. O chorowaniu, wstęp H. Lee, tłum. M. Heydel. Wołowiec: Czarne, 2000.
  Google Scholar

Pobierz


Opublikowane
2016-12-31

Cited By / Share

Czaja, D. (2016) „«Biała prawda myśli». Elegia szpitalna”, Kwartalnik Filmowy, (96), s. 64–83. doi: 10.36744/kf.2139.

Autorzy

Dariusz Czaja 
kwartalnik.filmowy@ispan.pl
Uniwersytet Jagielloński Polska

Antropolog kultury, redaktor kwar­talnika „Konteksty”, eseista, recenzent muzyczny; prof. dr hab., wykładowca w Instytucie Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Jagielloń­skiego. Opublikował: Metamorfozy ciała. Świa­dectwa i interpretacje (red., 1999), Sygnatura i fragment. Narracje antropologiczne (2004), Anato­mia duszy. Figury wyobraźni i gry językowe (2006), Lekcje ciemności (2009, nagroda Fundacji TVP Kul­tura „Gwarancja Kultury”), Gdzieś dalej, gdzie in­dziej (2010, nagroda „Warszawska Premiera Literacka” 2011, nominacja do nagrody „Nike”), Znaki szczególne. Antropologia jako ćwiczenie du­chowe (2013), Inne przestrzenie, inne miejsca. Mapy i terytoria (red., 2013), Kwintesencje. Pasaże baro­kowe (2014), Negde dalje, negde drugde (2016).



Statystyki

Abstract views: 32
PDF downloads: 21


Licencja

Prawa autorskie (c) 2016 Dariusz Czaja

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Autor bądź autorka udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym”, zachowuje nieograniczone prawa autorskie i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu (umowa licencyjna do pobrania). Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor bądź autorka wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.

W wydaniach od 105-106 (2019) do 119 (2022) wszystkie artykuły były publikowane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. W tym okresie autorzy i autorki udzielali(-ły) niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym”, zachowywali(-ły) nieograniczone prawa autorskie i zobowiązywali(-ły) się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu.