120 km/h. O „Dopędzili prom” Carla Theodora Dreyera


Abstrakt

W artykule opisano krótkometrażowy film Carla Th. Dreyera Dopędzili prom (1948), zrealizowany według noweli duńskiego noblisty Johannesa V. Jensena. Wykorzystując wiadomości biograficzne i kontekst powstania, Trwoga analizuje wyjątkowość tego dzieła wobec ówczesnych produkcji dokumentalnych Dansk Kulturflm z lat 40. i 50. XX w. W artykule pokazano, jak wątki propagandowe (postulowane na wzór brytyjski przez duńskich dokumentalistów) zostały uzupełnione elementami ze sfery nadprzyrodzonej oraz religii, podobnie jak miało to miejsce we wcześniejszych filmach tego reżysera (szczególnie wyeksponowano rolę Wampira). Ponadto autor zwraca uwagę na symbolikę śmierci i elementy wanitatywne, które sprawiają, że ten krótki film drogi staje się krytyką społeczeństwa kraju, w którym powstał. Trwoga wskazał również inspiracje twórcy, jak i późniejsze możliwe wpływy Dopędzili prom na innych reżyserów.


Słowa kluczowe

Carl Theodor Dreyer; Johannes V. Jensen; kino duńskie



Białostocki, Jan. Płeć śmierci. Gdańsk: słowo/obraz terytoria, 2007.

Cianferoni, Marina, and Constantino Frontalini, “The Motorcycle and the Cinema. An Unexpected Love Affair.” Sine datum (after 2013?). www.academia.edu.

Czapliński, Władysław. Dzieje Danii nowożytnej 1500-1975. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1982.

Deleuze, Gilles, Kino. 1. Obraz – ruch. 2. Obraz – czas. Translated by Janusz Margański. Gdańsk: słowo/obraz terytoria, 2008.

Dreyer, Carl Th. „Mistyka ucieleśniona (1929).” Translated by Jan Nowak. Film na świecie 366 (1989): 33.

Drouzy, Maurice. „Człowiek rozdarty.” Translated by Tadeusz Szczepański. Kwartalnik filmowy 73 (2011): 130.

Drouzy, Maurice. Carl Th. Dreyer né Nilsson. Paris: Les Éditions Du Cerf, 1982.

Drum, Jean and Drum, Dale D. My Only Great Passion. The Life and Films of Carl Th. Dreyer. Lanham, Maryland; London: The Scarecrow Press Inc., 2000.

Jensen, Johannes. „Naaede de Færgen? ” In Litteraturens Film, edited by Henrik Poulsen. 106-109. 2nd ed. København: Gyldendal, Det Danske Filminstitut, 2007.

Kael, Pauline. „Reviews A–Z.” www.geocities.com/paulinekaelreviews.

Kracauer, Siegfried. Teoria filmu. Wyzwolenie materialnej rzeczywistości. Translated by Wanda Wertenstein. Gdańsk: słowo/obraz terytoria, 2008.

Lavoignat, Jean-Pierre, and Christophe d'Yvoire, "Godard. Le cinéma n'a pas su remplir son rôle." Studio Magazine 96 (March 1995): 156.

Lubelski, Tadeusz. Nowa Fala 60 lat później. O pewnej przygodzie kina francuskiego. Kraków: Universitas, 2017.

Munk, Ebbe. “They Caught the Ferry.” EbbeMunk.dk. 2010. www.ebbemunk.dk.

Mygdal-Meyer, Toni. “The Aviator.” CarlDreyer.dk. 2010. www.carlthdreyer.dk.

Newark, Quentin. Design i grafika dzisiaj. Translated by Paulina Broma and Karolina Broma. Warszawa: ABE Dom Wydawniczy, 2006.

Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu. Biblia Tysiąclecia, edited by Zespół Biblistów Polskich, 5th ed. Poznań: Pallottinum, 2000.

Richter Larsen, Lisbeth. “They Caught the Ferry.” CarlDreyer.dk. 2010. www.carlthdreyer.dk.

Roos, Jørgen. „Jørgen Roos om Carl Th. Dreyer.” CarlDreyer.dk. 2017. www.carlthdreyer.dk.

Rosenbaum, Jonathan. „Jim Jarmusch Favorite shorts.“ Chicago Reader, March 04.2004. www.chicagoreader.com.

Szczepański, Tadeusz. „Filmografia Carla Theodora Dreyera.” Film na świecie” 366 (1989): 68.

Szczepański, Tadeusz. „Skandynawowie.” In Historia kina, volume 2. Kino klasyczne. edited by Tadeusz Lubelski et al. Kraków: Universitas, 2011.

Szelągowska, Grażyna. Dania. Historia państw świata w XX i XXI wieku. Warszawa: Wydawnictwo Trio, 2010.

Thomson, C. Claire, and Mary Hilson, “Beauty in Bacon.”The Pattern of Co-operation” and the export of postwar Danish democracy.” Kosmorama 255 (2014). (www.kosmorama.org).

Thomson, C. Claire. Short Films from a Small Nation. Danish Informational Cinema 1935–1965. Edinburgh: Edinburgh University Press, 2018.

Tybjerg, Casper. “Pissing into the Well. Dreyer, Film Propaganda and Cognitive Theory.” Kosmorama 249 (2013). www.kosmorama.org.

Pobierz

Opublikowane : 2019-12-31


Trwoga, A. (2019) „120 km/h. O «Dopędzili prom» Carla Theodora Dreyera”, Kwartalnik Filmowy, (107), s. 165-175. doi: 10.36744/kf.166.

Adam Trwoga  trwogadam@wp.pl
Polsko-Japońska Akademia Technik Komputerowych  Polska
https://orcid.org/0000-0002-6972-8249

Historyk sztuki i filmoznawca; wykładowca historii filmu oraz sztuki współczesnej na Wydziale Sztuki Nowych Mediów Polsko-Japońskiej Akademii Technik Komputerowych oraz w Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie.





Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Autor udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym” i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy jego ponownym wykorzystaniu.
Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.
UMOWA LICENCYJNA DO POBRANIA