Ukryte, jawne, zaszyfrowane… Retrospekcje w filmie na tle teorii narracji Mieke Bal. Opowieść a retrospekcja

Małgorzata Jakubowska

Uniwersytet Łódzki
http://orcid.org/0000-0002-9288-774X

Abstrakt

Autorka bada filmowe retrospekcje jako wieloaspektowe techniki narracyjne na tle narratologii Mieke Bal. Kreśli szeroką ramę dla rozważań nad retrospekcją, co pozwala jej zbudować bazę różnych kontekstów narracyjnych, w jakie można wpisać odsłanianie wspomnień, pamięci i historii. Następnie podejmuje próbę krytycznej analizy teorii Bal, chcąc wskazać sprzeczności czy nieścisłości w jej rozważaniach. Podążając za holenderską badaczką, jako podstawowe założenie przyjmuje jej tezę, że system narracyjny składa się z tekstu, opowieści i fabuły. Autorka koncentruje się na relacji między opowieścią i retrospekcją. Analizuje różne aspekty temporalne opowieści na tle porządkowania sekwencyjnego. Łączy przy tym klasyfikację opartą o koncepcję podziałów zaproponowanych przez Bal z własnymi badaniami. Ponadto uzupełnia aspekty „opowieści o czasie przeszłym” o kilka problemów (np. od retrospekcji do antycypacji, retrospekcja kontra odwrócona chronologia, retrospekcja prosta/złożona, wiarygodna/niewiarygodna).

Słowa kluczowe:

retrospekcja w filmie, narratologia, Mieke Bal, filmoznawstwo

Aronson, L. (2019). Scenariusz na miarę XXI wieku. Obszerny przewodnik po technikach pisania nowoczesnych scenariuszy filmowych (tłum. A. Kruk). Warszawa: Wydawnictwo Akademickie Dialog.
  Google Scholar

Bal, M. (2012). Narratologia. Wprowadzenie do teorii narracji (tłum. E. Kraskowska, E. Rajewska). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
  Google Scholar

Bal, M. (2017). Narratology: Introduction to the Theory of Narrative (wyd. 4). Toronto – Buffalo – London: University of Toronto Press.
  Google Scholar

Birkholc, R. (2019). Podwójna perspektywa. O subiektywizacji zapośredniczonej w filmie. Kraków: Universitas.
  Google Scholar

Booth, W. C. (2004). Rodzaje narracji. W: M. Głowiński (red.), Narratologia (ss. 212-233). Gdańsk: słowo/obraz terytoria.
  Google Scholar

Bordwell, D. (1985). Narration in the Fiction Film. London – New York: Routledge.
  Google Scholar

Bordwell, D. (2006). The Way Hollywood Tells It: Story and Style in Modern Movies. Berkeley: University of California Press.
DOI: https://doi.org/10.1525/9780520932326   Google Scholar

Bordwell, D., Thompson, K. (2009). Film Art. Sztuka filmowa. Wprowadzenie (tłum. B. Rosińska). Warszawa: Wydawnictwo Wojciech Marzec.
  Google Scholar

Bordwell, D., Thompson, K. (2011). Observation on the Art, Craft, and Business of Filmmaking. Chicago: The University of Chicago Press.
DOI: https://doi.org/10.7208/chicago/9780226067001.001.0001   Google Scholar

Elsaesser, T. (2018). Kino – maszyna myślenia. Refleksje nad kinem epoki cyfrowej (red. M. Przylipiak, tłum. zbior.). Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.
  Google Scholar

Gordejuela, A. (2021). Flashbacks in Film: A Cognitive and Multimodal Analysis. London – New York: Routledge.
DOI: https://doi.org/10.4324/9781003153573   Google Scholar

Hendrykowski, M. (2019). Narracja w filmie i ruchomych obrazach. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.
DOI: https://doi.org/10.14746/amup.9788323237006   Google Scholar

Hendrykowski, M. (2019). Słownik terminów filmowych. Poznań: Ars Nova.
  Google Scholar

Kłys, T. (2010). Bilans pożytków i szkód, czyli o polskiej edycji „Film Art: An Introduction”. Kwartalnik Filmowy, (71-72), ss. 323-327.
  Google Scholar

Michera, W. (2008). „Obraz” w „Powiększeniu” – problem fokalizacji. Kwartalnik Filmowy, (64), ss. 46-56.
  Google Scholar

Michera, W. (2010). Piękna jako bestia. Przyczynek do teorii obrazu. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
  Google Scholar

Ostaszewski, J. (2004). „Podejrzani” Bryana Singera. Przypadek kłamstwa narracyjnego. Kwartalnik Filmowy, (46), ss. 26-42.
  Google Scholar

Ostaszewski, J. (2007). W pętli zapomnienia. Analiza narracyjna filmu „Memento” Christophera Nolana. W: P. Francuz (red.), Psychologiczne aspekty komunikacji audiowizualnej (ss. 133-163). Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL.
  Google Scholar

Ostaszewski, J. (2010). Narrator niewiarygodny w filmie fabularnym. Kwartalnik Filmowy, (71-72), ss. 60-74.
  Google Scholar

Ostaszewski, J. (2018). Historia narracji filmowej. Kraków: Universitas.
  Google Scholar

Przylipiak, M. (2016). Kino stylu zerowego. Dwadzieścia lat później. Sopot: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
  Google Scholar

Szczekała, B. (2014). Czas niszczy wszystko. Fenomen odwróconej chronologii w opowiadaniu filmowym. Kwartalnik Filmowy, (86), ss. 47-66.
  Google Scholar

Szczekała, B. (2018). Mind-game films. Gry z narracją i widzem. Łódź: Narodowe Centrum Kultury Filmowej EC1.
  Google Scholar

Turim, M. (1989). Flashbacks in Film: Memory and History. New York – London: Routledge.
  Google Scholar

Pobierz


Opublikowane
2022-05-17

Cited By / Share

Jakubowska, M. (2022) „Ukryte, jawne, zaszyfrowane… Retrospekcje w filmie na tle teorii narracji Mieke Bal. Opowieść a retrospekcja”, Kwartalnik Filmowy, (117), s. 98–122. doi: 10.36744/kf.1063.

Autorzy

Małgorzata Jakubowska 
http://orcid.org/0000-0002-9288-774X

Filmoznawczyni, profesor Uniwersytetu Łódzkiego (Katedra Filmu i Mediów Audiowizualnych). Publikuje eseje i książki z zakresu teorii i filozofii kina, analizy filmu oraz narracji filmowej. Wydała m.in.: Teoria kina Gillesa Deleuze’a (2003), Żeglowanie po filmie (2006), Laboratorium czasu. „Sanatorium pod Klepsydrą” Wojciecha Jerzego Hasa (2010), Kryształy czasu. Kino Wojciecha Jerzego Hasa (2013). W swoich badaniach naukowych łączy wiedzę o kulturze audiowizualnej i filozofii z analizą filmu.



Statystyki

Abstract views: 56
PDF downloads: 68


Licencja

Prawa autorskie (c) 2022 Małgorzata Jakubowska

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Autor udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym” i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy jego ponownym wykorzystaniu.
Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.
UMOWA LICENCYJNA DO POBRANIA