Svalbard w filmach polskich z lat 30. XX wieku


Abstrakt

W 2020 r. minęła 100. rocznica zawarcia traktatu svalbardzkiego, na mocy którego archipelag ten przyznano Norwegii. Polska podpisała go w 1931 r. W roku następnym rozpoczęły się polskie wyprawy polarne. Ekspedycje te były związane z badaniami prowadzonymi z punktu widzenia nauk przyrodniczych, a ekipom towarzyszyli także fotografowie i/lub filmowcy. Celem artykułu jest przedstawienie, analiza i interpretacja materiału wizualnego, jaki pozostał po tych wyprawach, głównie filmowego. W tekście  zostały omówione trzy produkcje z lat 30. (Wyspa mgieł i wichrów, Wśród mórz Arktyki oraz Do Ziemi Torella) stanowiące źródła z obszaru historii wizualnej. Filmy te mogą pomóc w studiowaniu historii nauki, zmian krajobrazu, historii cywilizacji oraz w analizowaniu badań polarnych itd.; są także ciekawym głosem na temat polskiej historiografii dotyczącej Arktyki. Autorzy tekstu poświęcają szczególną uwagę odnalezionemu w 2019 r. reportażowi Do Ziemi Torella (reż. Witold Biernawski). Istotną część opracowania stanowi zamieszczona na końcu tabela, w której znajdują się informacje o 40 polskich filmach  na temat Svalbardu.


Słowa kluczowe

Svalbard; Arktyka; historia wizualna



[b. a.] (2019). Biuletyn Informacyjny Wydziału Nauk Historycznych i Pedagogicznych Uniwersytetu Wrocławskiego, 28 (11), s. 11.

Bernadzikiewicz, S. (1936). Polska wyprawa polarna na Spitsbergen 1934. Cel i organizacja, prace i wyniki. Taternik, 20 (5), ss. 159-173.

Campopiano, L. (2019). Non-State Actors in the Arctic: Lessons from the 1920 Svalbard Treaty Negotiations. St Andrews Historical Journal, 8 (1), ss. 41-50.

Centkiewicz, C. (1934). Wyspa mgieł i wichrów. Warszawa: Towarzystwo Wydawnicze „Rój”.

Chwaściński, B. (1980). Stefan Bernadzikiewicz. W 40-lecie śmierci. Taternik, 56 (2), ss. 67-68.

Górski, M. (2015). Zimowanie 1932/1933 na Wyspie Niedźwiedziej – eksplozja polskich badań polarnych. Przegląd Geofizyczny, (1-2), ss. 59-76.

Gurgul, H., Krzeptowski, M. (2000). Henryk Mogilnicki (1906-1999) w 65-lecie Polskiej Wyprawy na Spitsbergen. Biuletyn Polarny, (8), ss. 48-49.

Halicki, B. (1938). Trzecia polska wyprawa na Spitsbergen. Wiadomości Muzeum Ziemi, 1 (4), ss. 119-122.

Hendrykowska, M. (2015). Historia polskiego filmu dokumentalnego (1896-1944). Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza.

Kępiński, A., Sandøy, H. (2011). Polsko-norweska historia filmowa (tłum. P. Urbanik, M. Kłos). W: J. E. Holst, P. Urbanik (red.), Kino Norwegii (s. 329). Warszawa – Kraków: MFF Nowe Horyzonty.

Köhler, P. (2013). Stanisław Siedlecki (1912-2002) – polarnik, taternik, geolog. Stulecie urodzin. Kwartalnik Historii Nauki i Techniki, 58 (3), ss. 61-80.

Köhler, P. (2014). Osiemdziesięciolecie polskiej wyprawy na Wyspę Niedźwiedzią. Biuletyn Polarny, (17-18), ss. 62-66.

Köhler, P. (2014). Z Legionowa na Wyspę Niedźwiedzią. I polska wyprawa polarna 1932-1933. Rocznik Legionowski, 7, ss. 30-38.

Köhler, P. (2015). Polska wyprawa na Spitsbergen w 1934 roku. Kwartalnik Historii Nauki i Techniki, 60 (2), ss. 117-140.

Köhler, P. (2016). Druga polska wyprawa na Spitsbergen w 1936 roku. Kwartalnik Historii Nauki i Techniki, 61 (4), ss. 135-143.

Köhler, P. (2018). Polska wyprawa na Spitsbergen w 1938 roku. Kwartalnik Historii Nauki i Techniki, 63 (2), ss. 7-27.

Krawczyk, A. (2014). Polskie ślady na Wyspie Niedźwiedziej (1932-1933). Biuletyn Polarny, (17-18), ss. 73-75.

Lubowicka, A. (2020). Jak dołączyć do grona „państw kulturalnych”. Historia wizualna pierwszej polskiej ekspedycji arktycznej w dwudziestoleciu międzywojennym. W: D. Skotarczak, J. Szymala (red.), Okno na przeszłość. Szkice z historii wizualnej (t. 2, ss. 35-70). Kraków: Księgarnia Akademicka.

Łaszkiewicz, S. (1945). Szum młodości. Edinburgh: Składnica Księgarska.

Maj, S. (2011). Profesor Antoni Bolesław Dobrowolski (1872-1954) jako geofizyk (życie i działalność). Przegląd Geograficzny, (3-4), ss. 279-290.

Maj, S. (2014). Pierwsza polska wyprawa polarna na Wyspę Niedźwiedzią (1932-1933). Przegląd Geofizyczny, (3-4), ss. 175-186.

Niekrasz, L. (1978). Gdzie Polska, gdzie Svalbard. Warszawa: Młodzieżowa Agencja Wydawnicza.

Nowak-Zaorska, I. (1969). Polski film oświatowy w okresie międzywojennym. Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Rogatchevski, A. (2020). Svalbard on the (Post-)Soviet Screen. Nordlit, (45), ss. 150-174.

Rozmus, D. (2017). Traktat Svalbardzki – wykorzystane szanse?. Roczniki Administracji i Prawa, 17 (zeszyt specjalny), ss. 269-287.

Różycki, S. Z. (1936). Wyprawa na Spitsbergen w 1934 roku. Przegląd Geograficzny, 15, ss. 119-137.

Różycki, S. Z. (1936). Ziemia Torella – teren działania polskiej wyprawy polarnej 1934. Taternik, 20 (5), ss. 173-181.

Różycki, S. Z. (1973). Z historii polskich wypraw na Spitsbergen. Czasopismo Geograficzne, 44, ss. 139-145.

Siedlecki, S. (1935). Polska Wyprawa Polarna na Spitsbergen. Wierchy, 13, ss. 34-45.

Siedlecki, S. (1938). Crossing West Spitsbergen from South to North. Særtrykk av Norsk Geografisk Tidsskrift, 7 (2), ss. 79-91.

Siedlecki, S. (1938). Przejście z południa na północ przez Zachodni Spitsbergen. Wierchy, 16, ss. 118-135.

Sørenssen, B. (2017). Thor Iversen and Arctic Expedition Film on the Geographical and Documentary Fringe in the 1930s. W: E. Frisvold Hanssen, M. Fosheim Lund (red.), Small Country, Long Journeys: Norwegian Expedition Films (ss. 116-135). Oslo: Nasjonalbiblioteket,.

Szupryczyński, J. (1975). Eksploracje naukowe Spitsbergenu. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Szupryczyński, J. (2007). Eksploracje Spitsbergenu. Przegląd Geograficzny, 71 (3-4), ss. 567-592.

Szupryczyński, J. (2013). Pierwsza polska wyprawa polarna. Przegląd Geograficzny, 85 (1), ss. 123-160.

Szupryczyński, J. (2015). Pierwsza polska wyprawa polarna na Spitsbergen. Przegląd Geograficzny, 87 (1), ss. 167-178.

Szymala, J. (2016). Film – Historia – Turystyka. Kraków: Księgarnia Akademicka.

Szymala, J. (2020). Włodzimierz Puchalski (1909-1979) – przyrodnik i artysta między Dolnym Śląskiem a Svalbardem. Zeszyty Artystyczne, 37, ss. 111-119.

Wiśniewska, I. (2014). Białe: zimna wyspa Spitsbergen. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne.

Wiśniewska, I. (2016). Hen: na północy Norwegii. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne.

Zagrajski, S. (1935). Prace geodezyjne Polskiej Wyprawy na Spitsbergen w 1934 roku. Wiadomości Służby Geograficznej, 9 (1-2), ss. 49-122.

Pobierz

Opublikowane : 2020-12-31


Szymala, J. i Rogatchevski, A. (2020) „Svalbard w filmach polskich z lat 30. XX wieku”, Kwartalnik Filmowy, (112), s. 161-180. doi: 10.36744/kf.496.

Jacek Szymala  historiawkinie@gmail.com
Uniwersytet Wrocławski  Polska
https://orcid.org/0000-0002-8714-7114

Doktor nauk humanistycznych, badacz historii wizualnej, kulturoznawca. Opublikował dwa tomy autorskie: Film – Historia – Turystyka (2016) oraz Powstanie kozackie 1648-1658. Studium z historii wizualnej (2019). Redaktor prowadzący serii wydawniczej „Historia w Mediach” (wydawnictwo Księgarnia Akademicka, Kraków). Aktualne zainteresowania naukowe: historia wizualna, Svalbard, film czarnogórski. Członek Polskiego Towarzystwa Badań nad Filmem i Mediami oraz Polskiego Towarzystwa Badania Gier; wykładowca Akademii Polskiego Filmu. Odnalazł przedwojenny filmowy reportaż z polskiej wyprawy na Spitsbergen (Do Ziemi Torella, reż. Witold Biernawski).


Andrei Rogatchevski 
Uniwersytet w Tromsø   Norwegia
https://orcid.org/0000-0003-3326-8719

Profesor, absolwent Moskiewskiego Uniwersytetu Państwowego im. M. W. Łomonosowa i Uniwersytetu w Glasgow. Wykładał m.in. na Uniwersytecie w Glasgow, Uniwersytecie w Helsinkach, Uniwersytecie Masaryka w Brnie, Uniwersytecie w Ostravie, University of Mainz/Germersheim, Hebrew University of Jerusalem. Obecnie pracuje na stanowisku Profesora Literatury i Kultury Rosyjskiej w UiT The Arctic University of Norway. Wśród monografii autorskich i tomów redagowanych są: Bribery and Blat in Russia: Negotiating Reciprocity from the Middle Ages to the 1990s (2000), A Biographical and Critical Study of the Russian Writer Eduard Limonov (2003), Filming the Unfilmable: Casper Wrede’s “One Day in the Life of Ivan Denisovich” (2010), Punishment as a Crime? Perspectives on Prison Experience in Russian Culture (2014). Ostatnie publikacje książkowe to: Russophone Periodicals in Israel (2016) i A War of Songs: Popular Music and Recent Russia-Ukraine Relations (2019).





Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Autor udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym” i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy jego ponownym wykorzystaniu.
Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.
UMOWA LICENCYJNA DO POBRANIA