Projektanci czasoprzestrzeni. Modernistyczna architektura w kadrze filmowym


Abstrakt

Autorka omawia wybrane przykłady przenikania się architektury i filmu w dwudziestoleciu międzywojennym. Punkt wyjścia artykułu stanowi działalność grupy modernistów Praesens, zaś jego celem jest ukazanie modernizmu jako syntezy sztuk oraz interdyscyplinarnych dialogów artystycznych. Filmowo-architektoniczne związki zostały zaprezentowane z różnych perspektyw, począwszy od zaangażowania architektów w projekty scenograficzne (Szymon Syrkus, Andrzej Pronaszko), przez współpracę projektantów z reżyserami (Robert Mallet-Stevens, Marcel L’Herbier), komponowanie fotomontaży, po kształtowanie dekoracji na wzór nowoczesnych miast – i odwrotnie – projektowanie architektury na podstawie wizji scenicznych (Barbara i Stanisław Brukalscy). Relacje architektury i filmu objęły także nowy język architektoniczny, czego przykładem są stosowane przez architektów terminy zaczerpnięte z nomenklatury filmowej, takie jak „reżyseria ruchu” czy „czasoprzestrzeń”, komentowane równocześnie przez włoskiego teoretyka kina Ricciotta Canudo. Ponadto w tekście przypomniano biografie architektów, którzy po uzyskaniu dyplomu poświęcili się wyłącznie scenografii, otwierając tym samym nowe pole działalności zawodowej (Jacek Rotmil).


Słowa kluczowe

modernizm; architektura XX wieku; Praesens; czasoprzestrzeń; synteza sztuk; reżyseria ruchu

Biskupski, Ł. (2017). Kinofilia zaangażowana: Stowarzyszenie Miłośników Filmu Artystycznego „Start” i upowszechnianie kultury filmowej w latach 30. XX w. Łódź: Wydawnictwo Przypis.

Chmielewski, J., Syrkus, S. (2013). Warszawa funkcjonalna. Przyczynek do urbanizacji regionu warszawskiego. Warszawa: Centrum Architektury.

Cohen, J.-L. (2014). Le Corbusier Le Grand. New York: Phaidon Press Limited.

Duniec, K. (2017). Dwudziestolecie. Przedstawienia. Warszawa: Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego, Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk.

Giedion, S. (1968). Przestrzeń, czas i architektura (tłum. J. Olkiewicz). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Jencks, C. (1982). Le Corbusier – tragizm współczesnej architektury (tłum. M. Biegańska). Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe.

Kędziorek, A., Uchowicz, K., Wirkus, M. (red.) (2019). Archipelag CIAM. Listy Heleny Syrkus. Warszawa: Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki.

Kubas, P. (2018). Sąd w teatrze. Dokumentalność reportażu scenicznego „Boston” w Studiu Teatralnym im. Stefana Żeromskiego. Grotowski.net. http://www.grotowski.net/performer/performer-16/sad-w-teatrze-dokumentalnosc

Le Corbusier (2012). W stronę architektury (tłum. T. Swoboda). Warszawa: Centrum Architektury.

Minorski, J. (1970). Polska nowatorska myśl architektoniczna w latach 1918-1939. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Piłatowicz, J. (2009). Syrkus Helena z Eliasbergów. W: A. Romanowski (red.), Polski słownik biograficzny (t. 46, s. 288). Warszawa – Kraków: Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk.

Rejniak-Majewska, A. (2017). Obraz zwielokrotniony. Reprodukcja fotograficzna i wizualne narracje sztuki awangardowej 1910-1939. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Rypson, P. (2011). Nie gęsi. Polskie projektowanie graficzne 1919-1945. Kraków: Karakter.

Talarczyk-Gubała, M. (2015). Wanda Jakubowska. Od nowa. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.

Węgrzyniak, R. (2017). Procesy doktora Weicherta. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Pobierz

Opublikowane : 2020-05-25


Uchowicz, K. (2020) „Projektanci czasoprzestrzeni. Modernistyczna architektura w kadrze filmowym”, Kwartalnik Filmowy, (109), s. 138-158. doi: 10.36744/kf.280.

Katarzyna Uchowicz  katarzyna.uchowicz@ispan.pl
Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk  Polska
https://orcid.org/0000-0002-4844-5629

Historyczka sztuki; zatrudniona w Instytucie Sztuki Polskiej Akademii Nauk w Pracowni Dokumentacji Architektury XX w. Obszar jej zainteresowań badawczych obejmuje architekturę XX w., interdyscyplinarną kulturę modernizmu, środowisko artystyczne awangardy oraz powojenną twórczość eksperymentalną. Kuratorka wystawy Awers/rewers. Architekt Bohdan Lachert (Muzeum Architektury we Wrocławiu), współautorka ekspozycji Algorithmen der Modernität (Instytut Polski w Berlinie). Autorka publikacji: Eternity and a Moment. 1918-1939 – Architecture as a Tool in Constructing Polish National Identity (2017), Ariergarda modernizmu. Katalog projektów i realizacji Bohdana Lacherta i Józefa Szanajcy (2017); Awers/rewers. Architekt Bohdan Lachert (2018), redaktorka (wspólnie z A. Kędziorek i M. Wirkus) pracy Archipelag CIAM. Listy Heleny Syrkus (2019). Prowadzi wykłady poświęcone historii i teorii architektury oraz planowaniu przestrzennemu XX w. na warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych.





Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Autor udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym” i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy jego ponownym wykorzystaniu.
Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.
UMOWA LICENCYJNA DO POBRANIA