„Mój świat wypełnia ogień i krew” – „Mad Max: Na drodze gniewu” i semantyczne gry z postapokaliptycznym brudem


Abstrakt

Założenia formalne kina postapokaliptycznego wymuszają określoną estetykę, której dominantę często stanowi brud przeciwstawiany domniemanej czystości świata sprzed katastrofy. Przykładem realizacji tej strategii jest film Mad Max: Na drodze gniewu (Mad Max: Fury Road, reż. George Miller, 2015). Autor wskazuje wszakże, że dzieło Millera ujawnia ciekawą ambiwalencję: sugerując prawomocność typowej dla tego nurtu opozycji brud-czystość i jednocześnie ją unieważnia. W omawianym filmie można bowiem dostrzec trzy różne systemy znaczeniowe ufundowane na tych kategoriach. Pierwszy wynika z przyjęcia konwencji, a dwa następne są oryginalną wizją autorską i stanowią udaną próbę przezwyciężenia typowych uwikłań znaczeniowych świata postapokaliptycznego. W artykule zostały wykorzystane m.in. metody semiotycznej analizy filmu zaproponowanej przez Rolanda Barthes’a, a także ustalenia Mary Douglas dotyczące kategorii brudu i czystości w kulturze.


Słowa kluczowe

Mad Max; postapokalipsa; semiotyka filmu; brud



Barbour, D. H. (1999). Heroism and Redemption in the „Mad Max” Trilogy. Journal of Popular Film and Television, 27 (3), ss. 28-34. http://dx.doi.org/10.1080/01956059909602806

Barthes, R. (1970). Znak w wyobraźni (tłum. J. Lalewicz). W: tegoż, Mit i znak. Eseje (tłum. W. Błońska, J. Błoński, J. Lalewicz, A. Tatarkiewicz). Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Barthes, R. (1971). Trzeci sens (tłum. R. Wyborski). Kino, 11, ss. 37-41.

Barthes, R. (1992). Problem znaczenia w filmie (tłum. M. i M. Hendrykowscy). W: A. Helman, J. Ostaszewski (red.), Film: Język – Rzeczywistość – Osoba, ss. 17-24. Warszawa: Zakład Semiotyki Logicznej Uniwersytetu Warszawskiego „Znak – Język – Rzeczywistość”: Polskie Towarzystwo Semiotyczne.

Bińczyk, E. (2018). Epoka człowieka. Retoryka i marazm antropocenu. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Booker, M. K. (2010). Historical Dictionary of Science Fiction Cinema. Lanham: Scarecrow Press.

Cornea, C. (2007). Science Fiction Cinema: Between Fantasy and Reality. Edinburgh: Edinburgh University Press.

Douglas, M. (2007). Czystość i zmaza (tłum. M. Bucholc). Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Eliade, M. (1993). Traktat o historii religii (tłum. J. Wierusz-Kowalski). Łódź: OPUS.

Fletcher, B., Primack, A. J. (2017). Driving Toward Disability Rhetorics: Narrative, Crip Theory, and Eco-Ability in „Mad Max: Fury Road”. Critical Studies in Media Communication, 34 (4), ss. 344-357. https://doi.org/10.1080/15295036.2017.1329540

Gnyś-Nidecka, M. (2015). Człowiek – jak śmieć. W: K. Kulikowska, C. Obracht-Prondzyński (red.), Śmieć w kulturze (ss. 331-364). Gdańsk: Wydawnictwo Naukowe Ka-tedra.

Heffernan, T. (2008). Post-Apocalyptic Culture: Modernism, Postmodernism and the Twentieth-Century Novel. Toronto – Buffalo – London: Univeristy of Toronto Press.

Helman, A. (1991). Historia semiotyki filmu (wyd. 1, t. 1). Warszawa: Zakład Semiotyki Logicznej Uniwersytetu Warszawskiego „Znak – Język – Rzeczywistość”: Polskie Towarzystwo Semiotyczne.

Hicks, H. J. (2016). The Post-Apocalyptic Novel in the Twenty-First Century: Modernity Beyond Salvage. New York: Palgrave Macmillan.

Jenkins, H. (2007). Kultura konwergencji. Zderzenie starych i nowych mediów (tłum. M. Bernatowicz, M. Filiciak). Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne.

Koschany, R. (2017). Zamiast interpretacji. Między doświadczeniem kinematograficznym a rozumieniem filmu. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Wydziału Nauk Społecznych UAM.

Machtyl, K. (2017). Semiotyki obrazu. Reprezentacje i przedmioty. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Wydziału Nauk Społecznych UAM.

Merchant, C. (2003). Reinventing Eden: The Fate of Nature in Western Culture. New York – London: Routledge.

Nijakowski, L. M. (2019). Świat po apokalipsie. Społeczeństwo w świetle postapokaliptycznych tekstów kultury popularnej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.

Pesses, M. W. (2019). „So Shiny, So Chrome”: Images and Ideology of Humans, Machines, and the Earth in George Miller’s „Mad Max: Fury Road”. Cultural Geographies, 26 (1), ss. 43-55. https://doi.org/10.1177/1474474018787308

Verevis, C. (2019). Another Green World. The „Mad Max” Series. W: F. Collins, J. Landman, S. Bye (red.), A Companion to Australian Cinema, ss. 133-148. New Jersey: Wiley-Blackwell.

Vigarello, G. (1996). Czystość i brud. Higiena ciała od średniowiecza do XX wieku (tłum. B. Szwarcman-Czarnota). Warszawa: Wydawnictwo W.A.B.

Wieczorkiewicz, A. (2019). Monstruarium. Gdańsk: słowo/obraz terytoria.

Williams, P. (2005). Beyond „Mad Max III”: Race, Empire, and Heroism on Post-Apocalyptic Terrain, Science Fiction Studies, 32 (2), ss. 301-315.

Yar, M. (2015). Crime and the Imaginary of Disaster: Post-Apocalyptic Fictions and the Crisis of Social Order. New York: Palgrave Macmillan.

Yates, M. (2017). Re-casting Nature as Feminist Space in „Mad Max: Fury Road”. Science Fiction Film and Television, 10 (3), ss. 353-370. https://doi.org/10.3828/sfftv.2017.24

Pobierz

Opublikowane : 2021-08-17


Kowalczyk, M. (2021) „„Mój świat wypełnia ogień i krew” – «Mad Max: Na drodze gniewu» i semantyczne gry z postapokaliptycznym brudem”, Kwartalnik Filmowy, (114), s. 164-178. doi: 10.36744/kf.768.

Marcin Kowalczyk  marcin.kowalczyk@ukw.edu.pl
Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy  Polska
https://orcid.org/0000-0002-2033-445X

Doktor, pracuje na Uniwersytecie Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy. Kulturoznawca, zajmuje się kulturą powojenną, w szczególności okresem realizmu socrealistycznego, a także kulturą popularną z uwzględnieniem zagadnień związanych z literaturą i filmem science fiction oraz martial arts studies. Autor monografii Tyrmand karnawałowy (2008) oraz artykułów publikowanych m.in. w „Pamiętniku Literackim”, „Kulturze Popularnej”, „Przeglądzie Humanistycznym”, „Przestrzeniach Teorii”.





Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Autor udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym” i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy jego ponownym wykorzystaniu.
Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.
UMOWA LICENCYJNA DO POBRANIA