„Dokument”, „We Have One Heart”, „Papa”. Zagubieni ojcowie, dokument, animacja i autobiografia


Abstrakt

Tematem artykułu są trzy krótkometrażowe filmy z pogranicza dokumentu i animacji, zrealizowane przez twórców młodego pokolenia: Dokument Marcina Podolca (2015), We Have One Heart Katarzyny Warzechy (2020) i Papa Maryi Yakimovich (2020). Opowiadają one historie złożonych relacji między dzieckiem a ojcem. Autorka powołuje się na opracowania Anabelle Honess Roe oraz polskie próby konceptualizacji dokumentu animowanego, proponuje też definicję formuły nawiązującą m.in. do kategorii paktu referencjalnego Philippe’a Lejeune’a. Autorka przeprowadza formalistyczną analizę filmów, badając zbieżności między nimi. W nawiązaniu do uwag Katarzyny Mąki-Malatyńskiej i Michała Piepiórki na temat znaczeń materiałów faktualnych w dokumentach animowanych, przygląda się sposobom użycia rodzinnych pamiątek w analizowanych utworach; następnie omawia wykorzystanie w nich konwencji autobiograficznych. Siła oddziaływania tych filmów wynika z połączenia konwencji dokumentalnych, perspektywy subiektywnej i kreacyjnych rozwiązań formalnych.


Słowa kluczowe

animacja; dokument; dokument animowany; animadok; fotografia



Altman, R. (2012). Gatunki filmowe (tłum. M. Zawadzka). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Chrobak, D. (2009). Sukces kwadratury koła. Dwutygodnik.com. https://www.dwutygodnik.com/artykul/82-sukceskwadratury-kola.html

Czapliński, P. (2019). Gatunek orientacyjny. Reportaż polski na przełomie XX i XXI wieku. Teksty Drugie, (6), ss. 19-41. https://doi.org/10.18318/td.2019.6.2

Driessen, K. (2007, 18 listopada). Animated documentaries. IDFA. https://www.idfa.nl/en/article/65671/animatiedocumentaires

Giżycki, M. (2018). Animowany dokument. Nowy gatunek czy chwyt marketingowy?. Kwartalnik Filmowy, (101-102), ss. 300-306.

Haratyk, P., Sitek, G. (2018). „Found footage” jako kino odnowy znaczenia „home movies” w filmach „A Song of Air” i „Sea In The Blood”. Kwartalnik Filmowy, (104), ss. 178-192.

Hendrykowski, M. (2017). Animacja jako dokument. Dokument jako animacja. Wokół poetyki i antropologii ruchomych obrazów. W: M. Kozubek, T. Szczepański (red.), Polska animacja w XXI wieku (wyd. 1, ss. 105-137), Łódź: Wydawnictwo Biblioteki PWSFTviT.

Hirsch, M. (2011). Pokolenie postpamięci (tłum. M. Borowski, M. Sugiera). Didaskalia, (105), ss. 28-36.

Honess Roe, A. (2013). Animated documentary. Basingstoke – New York: Palgrave Macmillan.

Honess Roe, A. (2013). Nieobecność, nadmiar i rozwinięcie epistemologiczne: w poszukiwaniu ram badawczych dla dokumentu animowanego. Panoptikum, 12, ss. 27-45.

Jazdon, M., Mąka-Malatyńska, K. (2011). Wstęp. W: M. Jazdon, K. Mąka-Malatyńska (red.), Zobaczyć siebie: polski film dokumentalny przełomu wieków (wyd. 1, ss. 5-7). Poznań: Centrum Kultury Zamek.

Koschany, R. (2017). Co to jest dokument i czy pytanie to ma jakiekolwiek znaczenie? (Na marginesie „Pięciu nieczystych zagrań” Larsa von Triera i Jørgena Letha). Images. The International Journal of European Film, Performing Arts and Audiovisual Communication, 21 (30), ss. 5-15.

Kozubek, M. (2007). (Auto)terapeutyczny wymiar „rodzinnych” filmów Marcina Koszałki. Kwartalnik Filmowy, (73), ss. 53-62.

Kurz, I. (2009). Wściekłe psy pamięci. Dwutygodnik.com. https://www.dwutygodnik.com/artykul/15-wsciekle-psypamieci.html

Lejeune, P. (1975). Pakt autobiograficzny. Teksty, 5, ss. 31-49.

Łaguna-Raszkiewicz, K. (2016). Fotografia rodzinna jako źródło postpamięci. Pedagogika Społeczna, 1 (59), ss. 155-164.

Mąka-Malatyńska, K. (2005). Nowa szkoła polskiego dokumentu. Rozmowa z Marcelem Łozińskim. W: M. Hendrykowka (red.), Klucze do rzeczywistości. Szkice i rozmowy o polskim filmie dokumentalnym po roku 1989 (ss. 207-215). Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.

Mąka-Malatyńska, K. (2017). Wyprawa do krainy prawdopodobieństwa – o dokumentach animowanych Marcina Podolca. Images. The International Journal of European Film, Performing Arts and Audiovisual Communication, 20 (29), ss. 289-300.

Mąka-Malatyńska, K. (2017). Żart, impresja, dokument. Animacje z Łódzkiej Szkoły Filmowej po 2000 roku. W: M. Kozubek, T. Szczepański (red.), Polska animacja w XXI wieku (ss. 105-137). Łódź: Wydawnictwo Biblioteki PWSFTviT.

Piechota, G., Wójcik, J. (red.) (2008). List do ojca. Warszawa: Agora SA.

Piepiórka, M. (2017). „Droga na drugą stronę”: od kino-oka do kina-pędzla i jeszcze dalej. W: M. Kozubek, T. Szczepański (red.), Polska animacja w XXI wieku (ss. 105-137). Łódź: Wydawnictwo Biblioteki PWSFTviT.

Podolec, M. (2017). Animacja w filmie dokumentalnym. W: K. Mąka-Malatyńska (red.), Od obserwacji do animacji. Autorzy o kinie dokumentalnym (ss. 137-159). Łódź: Wydawnictwo Biblioteki PWSFTviT.

Przylipiak, M. (2004). Poetyka kina dokumentalnego (wyd. 2 rozsz. i popr.). Gdańsk-Słupsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.

Pstrągowski T. (2016, 29 lipca). Wzruszająca nagość. WP. https://ksiazki.wp.pl/wzruszajaca-nagosc-6145960260147329a?c=96&nil=&src01=6a4c8.

Sitkiewicz, P. (2009). Małe wielkie kino. Film animowany od narodzin do końca okresu klasycznego. Gdańsk: słowo/obraz terytoria.

Tabaszewska, J. (2019). Forma i fakt. Wyzwania współczesnego reportażu. Teksty Drugie, 6, ss. 9-18. https://doi.org/10.18318/td.2019.6.1

Tabaszewska, J. (2019). Na granicy faktu. Kategoria faction w badaniach nad współczesnymi biografiami. Teksty Drugie, (1), ss. 61-79. https://doi.org/10.18318/td.2019.1.5

Trzebiński, J. (2002). Narracyjne konstruowanie rzeczywistości. W: J. Trzebiński (red.), Narracja jako sposób rozumienia świata (ss. 17-42). Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Zajas, P. (2009). O naturze pośledniego owada. Nowa propozycja badań nad literaturą. Teksty Drugie, (5), ss. 40-55.

Pobierz

Opublikowane : 2020-12-31


Powierska, A. (2020) „„Dokument”, „We Have One Heart”, «Papa». Zagubieni ojcowie, dokument, animacja i autobiografia”, Kwartalnik Filmowy, (112), s. 66-84. doi: 10.36744/kf.542.

Agnieszka Powierska  agnieszka.powierska@gmail.com
Państwowa Uczelnia Zawodowa we Włocławku  Polska
https://orcid.org/0000-0003-3879-9033

Absolwentka filmoznawstwa i historii sztuki na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, edukatorka filmowa, wykładowczyni akademicka. W 2019 r. obroniła pracę doktorską Dokument animowany/animacja dokumentalna – poszerzanie granic filmowych narracji niefikcjonalnych.





Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Autor udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym” i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy jego ponownym wykorzystaniu.
Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.
UMOWA LICENCYJNA DO POBRANIA