(Nie)żywe obrazy. Widmowość i cielesność filmowych zwierząt


Abstrakt

Tekst jest poświęcony właściwościom medium filmowego, które sprawiają, że może ono być skutecznym narzędziem w studiach nad zwierzętami, szczególnie kina związanego z kwestią korporalności, śmierci i mechanicznego ożywiania „martwych”, nieruchomych obiektów. Na przykładzie kilku filmów z pogranicza kina i sztuk wizualnych (Zwierzę, zwierzęta, reż. Nicolas Philibert, 1996; Sirius Remembered, reż. Stan Brakhage, 1959; Kala Azar, reż. Janis Rafa, 2020) autor analizuje, jak refleksja na temat ciał zwierząt pozwala wydobyć paradoksalną właściwość kina polegającą na jednoczesnej widmowości i materialności tego medium. Autor, odwołując się do historycznych związków kina i muzeum historii naturalnej, proponuje kategorię „kina taksydermicznego”. Pozwala to wskazać na rolę kina w rozpoznaniu ludzkiej bezbronności i cielesnej kruchości (vulnerability), którą w obliczu śmierci ludzie dzielą z innymi zwierzętami.


Słowa kluczowe

żałoba; martwe ciało; kinowe animal studies; widmowość; ciało zwierzęce



Aloi, G. (2014). Śmierć zwierzęcia w sztukach wizualnych (tłum. M. Motyczka). W: M. Kotyczka (red.), Śmierć zwierzęcia. Współczesne zootanatologie (ss. 103-116). Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.

Alvey, M. (2007). The Cinema as Taxidermy: Carl Akeley and the Preservative Obsession. Framework: The Journal of Cinema and Media, 48 (1), ss. 23-45. https://doi.org/10.1353/frm.2007.0000

Bakke, M. (2007). Między nami zwierzętami. O emocjonalnych związkach między ludźmi i innymi zwierzętami. Teksty Drugie, (1-2), ss. 222-234.

Barcz, A. (2014). Wprowadzenie do zookrytyki (teorii zwierzęcych narracji). W: A. Barcz, M. Dąbrowska (red.), Zwierzęta, gender i kultura. Perspektywa ekologiczna, etyczna i krytyczna (ss. 15-35). Lublin: E-naukowiec.

Bazin, A. (1963). Ontologia obrazu fotograficznego (tłum. B. Michałek). W: A. Bazin, Film i rzeczywistość (ss. 9-17). Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe.

Berger, J. (1999). Po cóż patrzeć na zwierzęta? (tłum. S. Sikora). W: J. Berger, O patrzeniu (ss. 5-39). Warszawa: Fundacja Aletheia.

Burt, J. (2005). John Berger’s „Why Look at Animals?”: A Close Reading. Worldviews: Global Religions, Culture, and Ecology, 9 (2), ss. 203-218. https://doi.org/10.1163/1568535054615321

Cembrzyńska, P. (2016). O kreaturach. Lekcja entomologii. Teksty Drugie, (4), ss. 375-393. https://doi.org/10.18318/td.2016.4.24

DeMello, M. (red.) (2016). Mourning Animals: Rituals and Practices Surrounding Animal Death. East Lansing: Michigan State University Press.

Desmond, J. C. (2016). Displaying Death and Animating Life: Human-Animal Relations in Art. Chicago – London: University of Chicago Press.

Ioannides, G. (2013). Re-membering Sirius: Animal Death, Rites of Mourning, and the (Material) Cinema of Spectrality. W: J. Johnston, F. Probyn-Rapsey (red.), Animal Death (ss. 103-118). Sydney: Sydney University Press.

Kisiel, E. (2016). Another Death. W: M. DeMello (red.), Mourning Animals: Rituals and Practices Surrounding Animal Death (ss. 131-134). East Lansing: Michigan State University Press.

Lippit, A. M. (2000). Electric Animal: Toward a Rhetoric of Wildlife. Minneapolis: University of Minnesota Press.

Lippit, A. M. (2002). The Death of the Animal. Film Quarterly, 56 (1), ss. 9-22. https://doi.org/10.1525/fq.2002.56.1.9

Matuszewski, M. (2020). Kino (meta)zoologiczne. Ekrany, (2), ss. 38-41.

Matuszewski, M. (2020). Śpieszmy się kochać psa. Kino jako opłakiwanie. W: M. Swacha (red.), Reborn Dogs. Nowe interpretacje sztuki wobec nie-ludzkiego (ss. 15-24). Gdańsk: Wydawnictwo Publish Art.

McMahon, L. (2016). Dead Funny: Laughter, Life and Death in Philibert’s „Nénette” and „Un animal, des animaux”. W: M. Lawrence, K. Lury (red.), The Zoo and Screen Media: Images of Exhibition and Encounter (ss. 247-268). London: Palgrave Macmillan.

Nessel, S. (2002). The Media Animal: On the Mise-en-scène of Animals in the Zoo and Cinema. W: S. Nessel (red.), Animals and the Cinema: Classifications, Cinephilias, Philosophies (ss. 38-44). Berlin: Bertz and Fischer.

Pick, A. (2011). Creaturely Poetics: Animality and Vulnerability in Literature and Film. New York: Columbia University Press.

Pick, A. (2015, 12 czerwca). Why Not Look at Animals?. Necsus. https://necsus-ejms.org/why-not-look-at-animals/

Stańczyk, M. (2019). Bestiariusz. Historie przemocy. Ekrany, (2), ss. 18-23.

Tobing Rony, F. (1996). The Third Eye: Race, Cinema, and Ethnographic Spectacle. Durham: Duke University Press.

Ullrich, J. (2017). A Dog’s Death: Art as a Work of Mourning. W: D. Ohrem, R. Bartosch (red.), Beyond the Human-Animal Divide: Creaturely Lives in Literature and Culture (ss. 113-139). New York: Palgrave Macmillan.

Pobierz

Opublikowane : 2020-11-13


Matuszewski, M. (2020) „(Nie)żywe obrazy. Widmowość i cielesność filmowych zwierząt”, Kwartalnik Filmowy, (111), s. 71-86. doi: 10.36744/kf.385.

Michał Matuszewski  m.matuszewski@int.pl
Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski  Polska
https://orcid.org/0000-0002-0459-7559

Kurator programu filmowego Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski w Warszawie, gdzie prowadzi kino. Organizator i kurator wielu przeglądów oraz retrospektyw kina artystycznego i eksperymentalnego, m.in. Kino post-ludzkie. Jak filmy eksperymentalne uczą (się) pokazywać zwierzęta, Kino antropocenu, Koniec przyjęcia. Publikuje w czasopismach („Ekrany”, „Pleograf. Kwartalnik Akademii Polskiego Filmu”) i tomach zbiorowych. Studiował polonistykę. Członek jury na międzynarodowych festiwalach, m.in. w Cannes, Berlinie, Wenecji i Oberhausen. Zainteresowany nowymi mediami oraz VR, a szczególnie ich aspektem instytucjonalnym oraz nie-ludzką perspektywą w kinie. Stypendysta Culture and Animals Foundation. Pracuje nad projektem wizualno-badawczym poświęconym zwierzętom w filmach.





Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Autor udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym” i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy jego ponownym wykorzystaniu.
Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.
UMOWA LICENCYJNA DO POBRANIA