„Cadre de vie”. Film „Dwie lub trzy rzeczy, które o niej wiem” (1967) Jean-Luca Godarda, francuska telewizja i dyskurs architektoniczny


Abstrakt

Autorka demonstruje, w jaki sposób reżyser wpisał się swą produkcją we współczesny dyskurs krytyczny na temat społecznego projektu wielkich zespołów mieszkaniowych (grands ensembles). Godard chciał pokazać ów wielki zespół, a zarazem wielki/większy obraz tego, jak wygląda życie we współczesnej, konsumpcyjnie nastawionej Francji. Główna bohaterka Juliette Johnson jest przykładem statystycznej francuskiej obywatelki, a jednocześnie metaforą paryskiej aglomeracji, która przeszła ogromną transformację. Autorka koncentruje swą uwagę na zastosowanym w filmie 360-stopniowym ujęciu panoramującym, a także odnosi się do pojęcia kadru (cadre), co w efekcie pozwala jej połączyć teorię filmu ze współczesnym dyskursem na temat tego, jak ukształtowanie miejskiej zabudowy (décor) wpływa na jakość i warunki życia (cadre de vie). Analiza dwóch sekwencji tego filmu oraz historyczna kontekstualizacja dyskursów architektonicznych i teorii została w artykule uzupełniona porównaniem z dokumentalnymi programami telewizyjnymi. To właśnie te audycje swego czasu podsyciły dyskusję na temat budownictwa komunalnego, ale ich twórcy zdjęcia panoramiczne zastosowali dopiero po premierze Dwóch lub trzech rzeczy[artykuł opublikowany w języku angielskim jako: „Cadre de vie”. Jean-Luc Godard’s „Deux ou trois choses que je sais d’elle” (1967), French TV and Architectural Discourse]


Słowa kluczowe

Jean-Luc Godard; kino francuskie; osiedle mieszkaniowe; architektura; Cité des 4000 Sud; ujęcie panoramiczne

Aillaud, É. (1968). Les dangers de la préfabrication. Techniques et architecture, 29 (5), p. 74.

Avermaete, T. (2005). Another Modern. The Post-war Architecture and Urbanism of Candilis-Josic-Woods. Rotterdam: NAi.

Bachmann, C., Basier, L. (1989). Mise en images d’une banlieue ordinaire: Stigmatisations urbaines et stratégies de communication. Paris: Syros-Alternatives.

Banham, R. (1966). The New Brutalism, Ethic or Aesthetic?. London: The Architectural Press.

Bazin, A. (1975). Peinture et cinéma. In: A. Bazin, Qu’est-ce qu’est le cinéma (pp. 187-192). Paris: Les Éditions du Cerf.

Bazin, A. (1975). Théâtre et cinéma. In: A. Bazin, Qu’est-ce qu’est le cinéma (pp. 129-178). Paris: Les Éditions du Cerf.

Bergala, A. (2004). Deux ou trois choses que je sais d’elle, ou philosophie de la sensation. Paris: Argos Films.

Bergala, A. (2005). Jean-Luc Godard (1930). In: T. Jousse, T. Paquot (eds.), La ville au cinéma: Encyclopédie (pp. 710-716). Paris: Éditions Cahiers du Cinéma.

Bergala, A. (2006). Deux ou trois choses que je sais d’elle, 1966. In: A. Bergala, Godard au travail: Les années 60 (pp. 322-341). Paris: Éditions Cahiers du Cinéma.

Bergala, A. (2016, September 9). Le Paris de Jean-Luc Godard. ParisCinemaRegion.fr. http://www.pariscinemaregion.fr/fiches/le-paris-de-jean-luc-godard/

Calsat, J. H. (1968). Adaptation de l’habitat au site. UIA, 50, pp. 7-8.

Candilis, G. (1967). Housing, the Heart of the Problem (English Summary). L’Architecture d’aujourd’hui, 38 (130), p. CXII.

Canteux, C. (2014). Filmer les grands ensembles – Villes rêvées, villes introuvables, une histoire des représentations audiovisuelles des grands ensembles (milieu des années 1930 – début des années 1980). Paris: Créaphis Editions.

Cardin, A. (2006). Les 4000 logements de La Courneuve: Réalités et imaginaires cinématographiques. Revue d’histoire critique, 98. http://journals.openedition.org/chrhc/864

Charbit, E. (2001). Aliénation des constructions. Vertigo, 21, pp. 145-148.

Chombart de Lauwe, P.-H. (1963). Préface. In: R. Kaës, Vivre dans les grands ensembles. Paris: Les éditions ouvrières.

Chombart de Lauwe, P.-H. (1968). Participation de l’habitant à l’élaboration de son habitation. UIA, 50, pp. 14-17.

Collet, J., Delahaye, M., Fieschi, J.-A., Godard, J.-L., Tavernier, B. (1962). Entretien: Les Cahiers rencontrent Godard après ses quatre premiers films. Cahiers du cinéma, 138, pp. 20-39.

Côme, T. (2017). L’Institut de l’environnement: Une école décloisonnée: urbanisme, architecture, design, communication. Paris: Éditions B42.

Côme, T. (2018). L’institut de l’environnement, 1969-1971: Le rêve d’une architecture pédagogique décloisonnée. In: G. Lambert, É. Marantz (eds.), Architectures manifestes: Les écoles d’architecture en France depuis 1950 (pp. 165-178). Genève: MétisPresses.

Cupers, K. (2014). The Social Project: Housing Postwar France. Minneapolis: University of Minnesota Press.

de Baecque, A. (2005). La cinéphilie: Invention d’un regard, histoire d’une culture. Paris: Hachette Littératures.

de Baecque, A. (2010). Quand on soulève les jupes de la ville, on en voit le sexe. In: A. de Baecque, Godard, biographie (pp. 334-344). Paris: Grasset.

de Baecque, A. (2011). Le cas Kapo. „De l’abjection”, ou comment Jacques Rivette forge une morale de la représentation des camps de la mort. Revue d’Histoire de la Shoah, 195, pp. 211-238.

Didi-Huberman, G. (2015). Passées citées par JLG. Paris: Les éditions de minuit.

Domarchi, J., Doniol-Valcrose, J., Godard, J.-L., Kast, P., Rivette, J., Rohmer, E. (1959). Hiroshima notre amour. Cahiers du cinéma, 97, pp. 1-18.

Ehninger, E. (2016). 360°, Landschaftsprojektionen und ihr bildkritisches Potenzial. In: L. Haberer, A. Urban (eds.), Bildprojektionen, Filmisch-fotografische Dispositive in Kunst und Architektur (pp. 285-302). Bielefeld: Transcript.

Faroult, D. (2018). Déplacer le cinéma? (1966). In: D. Faroult, Godard: Inventions d’un cinéma politique (pp. 69-91). Paris: Les prairies ordinaires.

Fieschi, J.-A. (1962). La difficulté d’être Jean-Luc Godard. Cahiers du cinéma, 137, pp. 14-25.

Foucault, M. (1975). Panoptisme. In: Surveiller et punier: Naissance de la prison (pp. 197-229). Paris: Gallimard.

Frochaux, M. (2018). L’Institut de l’Environnement, 1969-1971: Une pédagogie expérimentale. In: C. Maniaque Benton (ed.), Les années 68 et la formation des architectes (pp. 170-181). Rouen: Éditions Point de Vues.

Gaston, R. W. (1996). Decorum. In: J. Turner (ed.), The Dictionary of Art (vol. 8, pp. 612-614). London – New York: Macmillan – Grove.

Godard, J.-L. (1966). La vie moderne. Le Nouvel Observateur, 100, pp. 53-56.

Guzzetti, A. (1981). Two or Three Things I Know About Her: Analysis of a Film by Godard. Cambridge: Harvard University Press.

Huguet, M. (1965). Les femmes dans les grands ensembles. Revue française de sociologie, VI (2), pp. 215-227.

Huguet, M. (1971). Les femmes dans les grands ensembles: De la relation entre une réalité concrète et sa mythologie. Paris: Editions du Centre National de la Recherche Scientifique.

Josic, A. (1980). Doctrines & incertitudes. Les cahiers de la recherché architecturale, 6-7, pp. 39-40.

Kaës, R. (1963). Vivre dans les grands ensembles. Paris: Les éditions ouvrières.

Lacoste, Y. (1963). Un problème complexe et débattu: Les grands ensembles. Bulletin de l’association de géographes français, 318-319, pp. 37-46.

Maniaque Benton, C., Marantz, É., Violeau, J.-L. (eds.) (2018). Mai 68: L’architecture aussi! Exhibition catalogue – Cité de l’architecture & du patrimoine, 16.05.-17.09.1968. Paris: Éditions B2 – Cité de l’architecture & du patrimoine.

Michel, G. (1967, April). Recherches sur la santé mentale dans les „Grands ensembles”. La vie urbaine: Urbanisme, habitation, aménagement du territoire, pp. 127-150.

Moullet, L. (1959). Sam Fuller. Cahiers du cinéma, 93, pp. 11-19.

Mumford, E. P. (2000). The CIAM Discourse on Urbanism, 1928-1960. Cambridge: The MIT Press.

Pantenburg, V. (2013). Back and Forth. Anmerkungen zum horizontalen Kameraschwenk. In: P. Rathgeber, S. Nina (eds.), BildBewegungen (pp. 159-177). München: Wilhelm Fink Verlag.

Pantenburg, V. (2016). Kameraschwenk. Stil – Operation – Geste?. In: J. Blunk, T. Kaiser, D. Kammerer, C. Wahl (eds.), Filmstil: Perspektivierungen eines Begirffs (pp. 236-253). München: Edition Text & Kritik.

Pedret, A. (2013). Team 10: An Archival History. London – New York: Routledge – Taylor & Francis Group.

Penz, F. (2003). Architecture and the Screen from Photography to Synthetic Imaging. Capturing and Building Space, Time and Motion. In: M. Thomas, F. Penz (eds.), Architectures of Illusion. From Motion Pictures to Navigable Interactive Environments (pp. 135-164). Bristol: Intellect.

Pottier, J.-M. (2016, January 29). „Le travelling de Kapo”: Comment Rivette nous a fait réfléchir sur la Shoa au cinéma. Slate.fr. http://www.slate.fr/story/113377/travelling-kapo-rivette-shoah

Rey, A. (ed.) (2005). Le grand Robert de la langue française (2nd ed.). Paris: Dictionnaire Le Robert.

Risselada, M., Heuvel, D. van den (eds.) (2005). Team 10, 1953-81. In Search of a Utopia of the Present – Exhibition Catalogue – Netherlands Architecture Institute, Rotterdam, 24.09.2005-8.01.2006. Rotterdam: NAi.

Shonfield, K. (2000). Free Circulation = Free Copulation: Women and Roads in „Nana” and „Two or Three Things I Know About Her”. In: K. Shonfield, Walls Have Feelings. Architecture, Film, and the City (pp. 111-129). London – New York: Routledge.

Smith, D. (2015). Paris Plays Itself: Widescreen and the City. Architecture and Culture, 3 (1), pp. 17-32.

Soudreau, P. (1960). Jour mondial de l’urbanisme 1959: Déclaration de Pierre Sudreau, ministre de la construction. Urbanisme, 66, pp. 4-5.

Taunton, M. (2009). Delouvrier, de Gaulle and Godard. In: M. Taunton, Fictions of the City: Class, Culture and Mass Housing in London and Paris (pp. 183-195). Basingstoke: Palgrave Macmillan.

Tobelem-Zanin, C. (1995). La qualité de la vie dans les villes françaises. Rouen: Publications de l’Université de Rouen.

Vago, P. (1968). Introduction. UIA, 50, p. 3.

Van Waerbeke, J. (2011). Paysage et politique dans les banlieues cinématographiques. In: I. Trivisani-Moreau (ed.), Paysages politiques (pp. 183-195). Rennes: Presses universitaires de Rennes.

Vimenet, C. (1966). Les „étoiles filantes”. Le Nouvel Observateur, 71, pp. 18-19.


Opublikowane : 2020-05-25


Maurer, J. (2020) „„Cadre de vie”. Film «Dwie lub trzy rzeczy, które o niej wiem» (1967) Jean-Luca Godarda, francuska telewizja i dyskurs architektoniczny”, Kwartalnik Filmowy, (109), s. 68-85. doi: 10.36744/kf.274.

Jacqueline Maurer  jacqueline.maurer@uzh.ch
Uniwersytet w Zurychu  Szwajcaria
https://orcid.org/0000-0002-1722-1593

Studiowała historię sztuki i germanistykę na Uniwersytecie w Bazylei oraz w University College London. Wykładała w Katedrze Teorii Architektury w Instytucie Historii i Teorii Architektury na Politechnice Federalnej w Zurychu. Obecnie na wydziale filmoznawstwa Uniwersytetu w Zurychu kończy doktorat zatytułowany (In)appropriate Scales? Research in Film, Architecture and Urbanism with Jean-Luc Godard, finansowany przez Swiss National Science Foundation. Od listopada 2019 r. jest pracownikiem naukowym w Instytucie Architektury Uniwersytetu Nauk Stosowanych i Sztuki w Muttenz pod Bazyleą. Zajmowała się edukacją artystyczną w Muzeum Sztuki w Bazylei. Była jednym z kuratorów wystawy gta Films prezentującej materiały filmowe o architekturze z archiwów w Zurychu i Lizbonie. Jest członkiem European Network for Cinema and Media Studies oraz Gesellschaft für Medienwissenschaft.





Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Autor udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym” i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy jego ponownym wykorzystaniu.
Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.
UMOWA LICENCYJNA DO POBRANIA