Monadologiczna metafizyka Leibniza na ekranie. Wokół filmu „Przebudzenia”

Bogusław Paź

kwartalnik.filmowy@ispan.pl
Uniwersytet Wrocławski (Polska)

Abstrakt

W swym artykule Paź analizuje film Przebudzenia (Awakenings, reż. Penny Marshall, 1990) pod kątem obecności w nim elementów monadologicznej metafizyki G. W. Leibniza. Okazuje się, że autor pierwowzoru scenariusza Oliver Sacks, brytyjski neurolog i psychiatra, w opisach badanych i leczonych przez siebie pacjentów, jakie zawarł w książce o tym samym tytule, co późniejszy film, wprost inspirował się kategoriami niemieckiego filozofa. Wśród pojęć Leibniza zaczerpniętych przez Sacksa należy wymienić: monadę, refleksję, świat możliwy etc. W filmie zaś obecne są głoszone przez niemieckiego filozofa prawa świadomości, takie jak np. zasada ciągłości od najmniej jasnych percepcji (letarg, sen) do percepcji w pełni wyraźnych i zreflektowanych oraz koncepcja realnej tożsamości podmiotu. W szczególności Leibnizjańska teza izolacjonistyczna („monady nie mają okien”) znalazła swoją konkretyzację w przypadku opis losu głównych bohaterów Przebudzeń. Walorem tego filmu jest to, że jest on jak dotychczas pierwszą i udaną próbą unaocznienia tez – uchodzącej za bardzo abstrakcyjną – metafizyki nowożytnego racjonalisty.


Słowa kluczowe:

Gottfried Wilhelm Leibniz, monadologia, Penny Marshall, świadomość

Chudy, Wojciech. Rozwój filozofowania a „pułapka refleksji”. Filozofia refleksji i próby jej przezwyciężania. Lublin: Redakcja Wydawnictw KUL, 1995.
  Google Scholar

Der Briefwechsel zwischen Leibniz und Conrad Henfling. Ein Beitrag zur Musiktheorie des 17. Jahrhunderts, red.. R. Haase. Frankfurt a. Main: Leibniz-Archivs, 1982.
  Google Scholar

Die philosophischen Schriften von Gottfried Wilhelm Leibniz. Hrsg. C. I. Gerhardt, Bd. VII Hildesheim, 1978.
  Google Scholar

Gilson, Etienne. Bóg i ateizm, tłum. M. Kochanowska, P. Murzyński. Kraków: Wydawnictwo Znak, 1996.
  Google Scholar

Heidegger, Martin. Die Grundprobleme der Phänomenologie. Frankfurt a. Main: Vittorio Klostermann, 1997.
  Google Scholar

Heidegger, Martin. Grundbegriffe der Metaphysik. Welt – Endlichkeit – Einsamkeit. Frankfurt a. Main Vittorio Klostermann, 2010.
  Google Scholar

Leibniz, Gottfried Wilhelm. Zasady filozofii czyli Monadologia, tłum. S. Cichowicz. W: Gottfried Wilhelm Leibniz. Wyznanie wiary filozofa. Rozprawa metafizyczna. Monadologia. Zasady natury i łaski oraz inne pisma filozoficzne, tłum. zb. Warszawa: PWN, 1969.
  Google Scholar

Rilke, Rainer Maria. Poezje nowe. Życie Maryi, tłum. A. Lam. Warszawa: Dom Wydawniczy Elipsa, 2010.
  Google Scholar

Sacks, Oliver. Awakenings. New York: Vintage Books, 1999.
  Google Scholar

Sacks, Oliver. Muzykofilia. Opowieści o muzyce i mózgu, tłum. J. Łoziński. Poznań: Wydawnictwo Zysk i S-ka, 2009.
  Google Scholar

Sacks, Oliver. Przebudzenia, tłum. P. Jaśkowski. Warszawa: Wydawnictwo Zysk i S-ka, 2011.
  Google Scholar

Pobierz


Opublikowane
2016-12-31

Cited By / Share

Paź, B. (2016) „Monadologiczna metafizyka Leibniza na ekranie. Wokół filmu «Przebudzenia»”, Kwartalnik Filmowy, (96), s. 122–136. doi: 10.36744/kf.2143.

Autorzy

Bogusław Paź 
kwartalnik.filmowy@ispan.pl
Uniwersytet Wrocławski Polska

Profesor Uniwersytetu Wrocław­skiego (Instytut Filozofii). Autor kilkudziesięciu publikacjach naukowych. Obszarami jego zaintereso­wania są głównie: historia filozofii nowożytnej, filo­zofia historii, ontologia, metafizyka, filozofia refleksji oraz filozofia kłamstwa. Opublikował m.in. monogra­fie: Epistemologiczne założenia ontologii Christiana Wolffa (2002), Naczelna zasada racjonalizmu. Od Kartezjusza do wczesnego Kanta (2007).



Statystyki

Abstract views: 37
PDF downloads: 23


Licencja

Prawa autorskie (c) 2016 Bogusław Paź

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Autor bądź autorka udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym”, zachowuje nieograniczone prawa autorskie i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu (umowa licencyjna do pobrania). Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor bądź autorka wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.

W wydaniach od 105-106 (2019) do 119 (2022) wszystkie artykuły były publikowane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. W tym okresie autorzy i autorki udzielali(-ły) niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym”, zachowywali(-ły) nieograniczone prawa autorskie i zobowiązywali(-ły) się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu.