Świat na wspak. „Przygoda człowieka poczciwego” Franciszki i Stefana Themersonów jako film-walizka

Anna Taszycka

kwartalnik.filmowy@ispan.pl
Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego (Polska)

Abstrakt

Autorka podejmuje się przeanalizowania Przygody człowieka poczciwego (1937) w oparciu o projekcję wspak. Możliwość odtwarzania filmu od końca do początku sugerował w 1975 r. sam Stefan Themerson w liście do Clyde’a Jeavonsa. Taszycka stwierdza, że projekcja tego filmu wspak jest jak najbardziej możliwa, a ponadto ujawnia nowe możliwości odbioru i interpretacji. Autorka wskazuje na przemyślaną i spójną koncepcję całości (rozumianej jako połączenie projekcji tradycyjnej i tej na wspak) oraz na autotematyczny charakter filmu świadczący o jego surfikcyjnej naturze. Przygodę... można też sytuować w szerszym kontekście dzięki kolistości jej struktury (początek będący końcem i vice versa). Związane z tym wyjście poza dotychczasowe przyzwyczajenia odbiorcze pozwala uznać, że Themersonowie wyprzedzają swój czas, ponieważ zapowiadają późniejsze o kilkadziesiąt lat poszukiwania filmu strukturalnego i filmu rozszerzonego. Dodatkowo Przygoda... okazuje się w ujęciu Taszyckiej swego rodzaju filmowym palindromem, którego sens objawia się zarówno w tradycyjnej, jak i odwrotnej projekcji. Jest to również – jeśli chodzi o strukturę – swoisty film-walizka. Jego dwie idealnie symetryczne (te same, ale nie takie same) części składają się w całkiem nową jakość, która zaczyna żyć autonomicznym życiem. [artykuł opublikowany w języku angielskim jako: An Upside-Down World: “The Adventure of a Good Citizen” by Franciszka and Stefan Themerson as a Portmanteau Film; pierwodruk polski: „Kwartalnik Filmowy” 2010, nr 70, s. 15-25]


Słowa kluczowe:

Franicszka Themerson, Stefan Themerson, symetria, film-walizka

Beckett, Samuel. 1972. Dante... Bruno. Vico. Joyce. W: idem. Our Examination Round His Factification for Incamination of Work in Progress. London: Faber and Faber Słomczyński, Maciej. 1990. Od tłumacza. W: L. Carroll. Przygody Alicji w Krainie Czarów i O tym, co Alicja odkryła po drugiej stronie lustra. Tłum. M. Słomczyński. Wrocław
  Google Scholar

Federman, Raymond. 1981. Surfiction: Fiction now… and Tomorrow. Chicago: Swallow Press
  Google Scholar

Giżycki, Marcin. 1996. Kino niezależne Franciszki i Stefana Themersonów. W: Awangarda wobec kina. Film w kręgu polskiej awangardy artystycznej dwudziestolecia międzywojennego. Wasrzawa
  Google Scholar

http://www.liberatura.pl/1759-1939-czyli-od-tristrama-do-finnegana.html
  Google Scholar

Kluszczyński, Ryszard W. 2002. Film-wideo-multimedia. Kraków: Rabid
  Google Scholar

Prodeus, Adriana. 2009. Themersonowie. Szkice biograficzne. Warszawa
  Google Scholar


Opublikowane
2013-12-31

Cited By / Share

Taszycka, A. (2013) „Świat na wspak. «Przygoda człowieka poczciwego» Franciszki i Stefana Themersonów jako film-walizka”, Kwartalnik Filmowy, (Special Issue), s. 190–202. doi: 10.36744/kf.1901.

Autorzy

Anna Taszycka 
kwartalnik.filmowy@ispan.pl
Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Polska

Doktor nauk humanistycznych, adiunkt w Krakowskiej Akademii im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Jej zainteresowania badawcze obejmują tożsamość postmodernistyczną w kinie współczesnym, gender studies, kino awangardowe i eksperymentalne.



Statystyki

Abstract views: 60
PDF downloads: 36


Licencja

Prawa autorskie (c) 2013 Anna Taszycka

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Autor bądź autorka udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym”, zachowuje nieograniczone prawa autorskie i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu (umowa licencyjna do pobrania). Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor bądź autorka wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.

W wydaniach od 105-106 (2019) do 119 (2022) wszystkie artykuły były publikowane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. W tym okresie autorzy i autorki udzielali(-ły) niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym”, zachowywali(-ły) nieograniczone prawa autorskie i zobowiązywali(-ły) się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu.