CALL FOR PAPERS

Przyjmujemy gotowe artykuły naukowe – w języku polskim lub angielskim – wpisujące się w tematykę planowanych tomów (jak niżej), ale także teksty niezwiązane z wiodącym tematem numeru, zwłaszcza jeśli dotyczą historii kina polskiego, teorii filmu w ujęciu problemowym bądź poruszają kwestie mało dotychczas przebadane. Czekamy również na recenzje naukowe książek filmoznawczych opublikowanych w Polsce bądź dotyczących polskiego kina i mediów.

Nr 135 (jesień 2026)

PRZEMIJANIE I STAROŚĆ

(artykuły przyjmujemy do 1 czerwca 2026 r.)

Truizmem jest – zaprzątająca już umysły starożytnych – podszyta tragizmem myśl o przemijaniu doświadczanym od narodzin. Świat i życie ludzi są zdeterminowane przez ciągły proces stawania się i znikania, który wyzwala różnorodne ruchy i zmiany. Jednak nawet przyjmując z pokorą wariabilistyczny pogląd, że stawanie się i przemijanie jest najważniejszą cechą bytu, nieustannie czynimy wysiłki, by pozostawić po sobie widomy i trwały ślad.

Przemijanie towarzyszy nam w codziennym życiu, a także w refleksji i ekspresji artystycznej. Sztuka też przemija, choć często podkreślamy, że cenimy w niej uniwersalność i ponadczasowość. Dziś trudno nam wyobrazić sobie kulturę bez Botticellego, Bacha czy Vivaldiego, a przecież zniknęli z niej (a przynajmniej z pola widzenia) na wiele lat. Świat sztuki to świat gwiazd, w każdej jej dziedzinie i niezależnie od jej wartości. Niegdyś zapomniani artyści (wielcy i przeciętni) oraz prace (mistrzowskie i niezbyt udane) stają się nagle niemal popkulturowymi gwiazdami, ale zapewne są i tacy twórcy oraz takie dzieła, które – mimo dawnej świetności – pozostają dla nas niewidoczne, „obserwując” nas z ukrycia. Przemijalność w sztuce filmowej dotyczy nie tylko jej treści, wartości jej idei, ale i materii. Kino przecież także się starzeje. Przemijają i starzeją się złe i dobre filmy, wielkie aktorskie i reżyserskie sławy, technologie kina, by czasem, niespodziewanie powrócić. Botticelli, aby ponownie zaistnieć, potrzebował słynnego historyka sztuki Ruskina, filmy potrzebują czasami tylko ciekawości i uwagi zwykłych widzów.

Zachęcamy do namysłu nad tym, jak kino tematyzuje przemijanie w wymiarze jednostkowym i społecznym, ideowym i materialnym oraz nad przemijalnością samego kina jako przestrzeni fizycznej oraz filmu jako idei, medium i materii, nad mechanizmami, okolicznościami i konsekwencjami nagłych powrotów oraz przyczynami znikania w niebycie.

 Przykładowe obszary tematyczne:

• przemijanie i nieśmiertelność filmów – słusznie zapomniane lub ponownie odkrywane: nowe interpretacje, wartości, znaczenia
• koniec kanonu – przemijanie czyjego/jakiego kina?
• kino w permanentnym kryzysie przemijania – np. przełom dźwiękowy, zmierzch złotej ery Hollywood, backlash reaganomatografii, kryzys pandemiczny itp.
• koniec kina czy post-kino? nowe formy dystrybucji i przemiany praktyk kulturowych
• ageizm a proces produkcji filmu i funkcjonowanie przemysłu filmowego
• filmowe obrazy przemijania życia i zmieniającego się z wiekiem/czasem podejścia do tego procesu
• estetyka procesu rozpadu i efemeryczności
• relacja z materialnością, z własnym istnieniem i z innymi ludźmi w obliczu dysponowania pozornie nieskończonymi zasobami czasu: co zyskujemy, a co tracimy?
• filmowo-ontologiczny motyw nieśmiertelności oraz mumifikacji czasu i ludzkości
• dialektyka przemijalności i trwałości jako kategorii wzajemnie się warunkujących
• wizualizacja upływu czasu, zjawiska przemijania
• przemijalność – postęp, słuszność dziejowa czy strata?
• przemijalność i upływ czasu jako modele futurystycznej archeologii w fantastyce naukowej
• kontrast między przemijalnością a trwałością w gatunkach filmowych: film katastroficzny (przemijanie) i horror wampiryczny albo o zombie (trwałość) – polityczne, społeczne, kulturowe konteksty ich popularności w danym czasie
• filmy-testamenty: ostatnie dzieła twórców czytane w kluczu świadomości przemijania
• kwestie przetrwania filmu jako materiału i dobra kulturowego
• nostalgia za nośnikami
• problem przemijalności i trwałości nośników filmowych i infrastruktury kinowej

Nr 136 (zima 2026)

TEATR I FILM. METAMORFOZY

(artykuły przyjmujemy do 31 sierpnia 2026 r.)

Ponad dekadę po pierwszym filmoznawczo-teatrologicznym tomie „Kwartalnika Filmowego” (nr 87-88 z 2014 r.) trudno nie powtórzyć truizmu, że dziedziny kina i teatru od zawsze były sobie bliskie – bez względu na to, czy ową bliskość (zgodną bądź antagonistyczną) będziemy rozpatrywać w kategoriach historycznych (ich wzajemne wpływy ujmowane diachronicznie), czy teoretycznych (kwestie tworzyw, metod, koncepcji, transponowalności).

Przekonani o tym, że iskrzący styk filmu i teatru nadal może inspirować badania zarówno filmoznawcze, jak i teatrologiczne (a właściwie: badawczą interdyscyplinarność filmoznawczo-teatrologiczną), zapraszamy do nadsyłania artykułów do tomu, w którego podtytule za klucz przyjęliśmy słowo „metamorfoza”. Zachęcamy do potraktowania tego terminu wywoławczego możliwie inkluzywnie i metakrytycznie (jako przeobrażenia, ewolucji, modyfikacji czy transformacji), tak by najpełniej ująć przemiany, jakim w ostatnich latach uległa relacja teatru i filmu, ich kohabitacja na arenie sztuk.

Sześćdziesiąt lat temu Susan Sontag swój słynny esej Film i teatr, poświęcony kinu teatralnemu i teatrowi inkorporującemu kino, puentowała słowami: Potrzebujemy nowej idei. Prawdopodobnie będzie bardzo prosta. Czy zdołamy ją rozpoznać? Liczymy, że w zgłaszanych tekstach uda się przedstawić zarys takiej właśnie nowej idei – czy to w nowatorskich sposobach postrzegania relacji kina i teatru, w rewidującym spojrzeniu na dotychczasowe badania w tym zakresie, w refleksji nad nowymi technikami obrazowania bądź inscenizacji, czy wreszcie we współczesnej twórczości artystek i artystów zmagających się z metamorficzną materią teatralno-filmową. Zachęcamy do spojrzenia na sprzężenie teatru i filmu w perspektywie możliwie szerokiej – nie tylko filmoznawczo-teatrologicznej (obejmującej kwestie fabuł bądź związków treściowych, zagadnienia techniki czy technologii, nośników lub zaplecza produkcyjnego), ale również teoretyczno-filozoficznej (dotyczącej dyspozytywu bądź „aparatu” wytwarzania filmu/teatru czy metafor ujawniających podobieństwa obu sztuk).

 Przykładowe obszary tematyczne:

• twórcy i twórczynie – problemowe ujęcia twórczości w nowatorski sposób godzącej materię teatralną i filmową
• nowe spojrzenie na filmowe adaptacje dzieł teatralnych i teatralne wersje dzieł filmowych
• konwergencje metodologii filmoznawczych i teatrologicznych – na przykład metody ilościowe jako narzędzie w badaniach teatrologiczno-filmoznawczych
• doktryny filmowe i teatralne (filmowo-teatralne) w ujęciu krytycznym i reewaluacyjnym
• hybrydyczność filmowo-teatralna – nowe gatunki medialne łączące tworzywa filmu i teatru
• autorefleksyjność teatralno-filmowa – kategoria filmu zakulisowego, filmy o teatrze, spektakle o kinie
• narratologia teatralno-filmowa – nowe formy narracji na styku teatru i filmu, narracje transmedialne w teatrze i w filmie
• transmisje i retransmisje (oper, spektakli, koncertów) – współczesne tryby, estetyki, reguły
• platformy streamingowe a udostępnianie/upowszechnianie spektakli teatralnych
• otwarcie teatru na nową rzeczywistość medialną – na przykład Augmented Reality i Virtual Reality jako rozbudowanie doświadczenia immersji, udziału w spektaklu
• problematyka rejestracji spektaklu teatralnego – najnowsze rozpoznania
• audiodeskrypcja filmowa a teatralna – podobieństwa i różnice metod oraz technik
• film animowany, film lalkowy, animacja poklatkowa jako formy skinematografizowania teatru
• kwestia scenografii teatralnej i filmowej – inspiracje, przepływy, kontaminacje teatralno-filmowe w twórczości scenograficznej
• montaż, kadrowanie, plan – instrumentarium filmowe na scenie
• dzieła performatywne z zakresu historii sztuki – wskazanie na problematykę łączenia rozwiązań o proweniencji filmowej i teatralnej
• aktorstwo filmowe i teatralne w nowym ujęciu – maski, persony, gwiazdy w perspektywie filmoznawczo-teatrologicznej
• narzędzia generatywnej sztucznej inteligencji w imaginarium filmowo-teatralnym
• mariaże filmowo-teatralne w świetle krytycznej teorii mediów
• filmowa twórczość ludzi teatru i teatralna twórczość ludzi kina
• film jako źródło w badaniach teatrologicznych
• teatr i film przez pryzmat koncepcji filozoficznych

Nr 137 (wiosna 2027)

CZASY HORRORU

(artykuły przyjmujemy do 7 grudnia 2026 r.)

Horror należy dziś do najbardziej dynamicznie rozwijających się obszarów kina popularnego. Gatunek, który przez lata był traktowany jako rezerwuar powtarzalnych konwencji i rozpoznawalnych schematów, znajduje się obecnie w fazie intensywnego rozwoju i jeszcze intensywniejszych przemian. Nowe pokolenia twórców i twórczyń wprowadziły do niego słabo dotychczas reprezentowane perspektywy – włączenie do horrorowego imaginarium doświadczeń grup marginalizowanych przyczyniło się nie tylko do poszerzenia repertuaru tematów i afektów oraz sposobów przedstawiania cielesności i przemocy, lecz także do przekształcenia samych reguł organizujących opowieść grozy. W efekcie współczesny horror już nie tyle reprodukuje własne konwencje, ile poddaje je negocjacji i reinterpretacji.

Obecny etap rozwoju gatunku skłania do postawienia pytania o relację między przemianami horroru a doświadczeniem współczesności. W świecie naznaczonym katastroficznymi wizjami, poczuciem permanentnego polikryzysu i narastającą niepewnością kino grozy wydaje się szczególnie wrażliwym sejsmografem społecznych lęków. Czy współczesny rozkwit horroru oraz przemiany właściwych mu środków estetycznych i narracyjnych stanowią odpowiedź na „czasy horroru”, w których żyjemy? A może mamy do czynienia po prostu z kolejną fazą ewolucji gatunku, w ramach której horror redefiniuje własne granice i testuje nowe sposoby obrazowania grozy? W jakiej mierze współczesny horror pozostaje narzędziem krytycznego namysłu nad rzeczywistością, a w jakiej oferuje jedynie kolejną – choć szczególnie intensywną – formę eskapizmu?

Zapraszamy do nadsyłania artykułów poświęconych najnowszym zjawiskom w kinie grozy, ze szczególnym uwzględnieniem perspektywy genologicznej. Interesują nas teksty, w których zostanie podjęta refleksja nad aktualnymi przekształceniami horroru oraz analiza jego dekonstrukcji i rekonfiguracji czy hybrydyzacji z innymi formami kina oraz sposobów, w jakie gatunek reaguje na współczesne napięcia społeczne i kulturowe.

Przykładowe obszary tematyczne:

• czasy horroru: teraźniejszość – horror jako odzwierciedlenie aktualnych niepokojów, konfliktów społecznych; przeszłość – horror jako sposób radzenia sobie z przeszłością/historią; przyszłość – horror jako próba mierzenia się z grozą, która dopiero nadejdzie (apokaliptyczny i post-apo)
• horror jako gatunek hybrydowy i transmedialny
• folk horror, body horror, queer horror, eko horror, techno horror, political horror – (nowe) podgatunki czy tylko nowe tematy?
• horrorowe rewizje: nowe odczytania/przepracowania klasyki gatunku; adaptacje, rebooty, remake’i – wierne adaptacje czy twórcze zdrady?
• horror a metafizyka: kino grozy wobec przemian wrażliwości religijnej i tzw. nowej duchowości; współczesne odsłony horroru satanicznego; horror a kwestie zła i transcendencji
• horror i humor: meta-zabawy formułą gatunkową, autotematyczność, kamp, groteska, absurd; granice smaku i estetyki
• horror a kody kina narodowego: lokalne i regionalne odmiany gatunku (J-horror, K-horror, giallo, francuska ekstrema, Ozploitation, Eire-horror itp.); horror jako narzędzie negocjowania tożsamości narodowej i społecznej
• horror w perspektywie zwrotu afektywnego: strach, lęk, groza, niepokój, wstręt, napięcie; trauma jako temat i strategia estetyczna
• formalne i stylistyczne strategie współczesnego horroru: rozwiązania narracyjne i kody wizualne; rola montażu i dźwięku w wywoływaniu reakcji afektywnych i fizjologicznych widza
• publiczność współczesnego horroru: perspektywa badań empirycznych; obiegi dystrybucyjne gatunku (kino, streaming, platformy cyfrowe, festiwale filmowe)
• horror w ujęciu produkcyjnym: gatunek jako przemysł, strategie produkcyjne i marketingowe, perspektywa autorska
• strategie nobilitacji: relacje między horrorem a kinem artystycznym; post-horror, elevated horror, horror arthouse’owy
• przemiany form „potworności”: horror a reprezentacje niepełnosprawności i nieneurotypowości; reinterpretacje klasycznych figur monstrualności (np. wampira, wilkołaka) w perspektywie queer, gender i disability studies; horror w perspektywie posthumanizmu i transhumanizmu