Przyczynek do historii przyjaźni Stefana Jarocińskiego i Witolda Lutosławskiego. Listy kompozytora przechowywane w Dziale Zbiorów Specjalnych Instytutu Sztuki PAN (1947–1961)


Abstrakt

Komunikat przedstawia materiały związane z postacią i twórczością Witolda Lutosławskiego zachowane w archiwum Stefana Jarocińskiego (od jesieni 2017 r. wchodzącego w skład Zbiorów Specjalnych Instytutu Sztuki PAN). Wśród archiwaliów znajduje się m.in. trzynaście listów będących dowodem wieloletniej przyjaźni między tymi dwoma wybitnymi osobowościami oraz materiały zebrane przez Jarocińskiego przy okazji prac nad publikacjami na temat dzieł i samego twórcy Mi-parti.

Przyjaźń między Stefanem Jarocińskim, jednym z głównych przedstawicieli drugiego pokolenia muzykologów polskich, i Witoldem Lutosławskim, artystą wliczonym do panteonu najwybitniejszych kompozytorów stulecia, jest wzruszającym przykładem relacji między tymi dwiema wybitnymi postaciami polskiej kultury II poł. XX wieku.

Znajomość, która sięgała czasów nauki w warszawskim Gimnazjum im. Stefana Batorego, a która po latach przerodziła się w przyjaźń, przerwana została wojenną zawieruchą. Po wojnie spotkali się po raz pierwszy w roku 1946 w Paryżu, gdzie Jarociński dotarł po wyzwoleniu z oflagu w Murnau, a Lutosławski przyjechał na zorganizowany przez UNESCO koncert, w programie którego znalazły się m.in. jego Wariacje symfoniczne. W ciągu trzech miesięcy na przełomie roku 1946/47 spędzali ze sobą wiele czasu, a miejsce z tym czasem związane – paryskie Battignoles – kompozytor obdarzył szczególnym sentymentem. Krótko po powrocie do Polski, 10 III 1947 r., wysłał do Jarocińskiego list, w którym zachęcał go do powrotu do kraju i przedstawił perspektywę objęcia wakującego stanowiska redaktora w Teatrze Radiowym. W kolejnych pismach dzielił się wrażeniami z wydarzeń artystycznych, ale pisał też o sprawach osobistych, wspominając m.in. osobę zaprzyjaźnionego także z Jarocińskim Michała Spisaka.

Dzieła Lutosławskiego zainspirowały Jarocińskiego na tyle, że dość szybko stały się obiektem jego analiz i studiów; sylwetkę kompozytora przygotował na inaugurację prowadzonej przez siebie w tygodniku Przegląd Kulturalny rubryki „Sylwetki twórców”. W tym samym czasie rozpoczął pracę w Państwowym Instytucie Sztuki (późniejszym Instytucie Sztuki PAN), gdzie obok badań nad historią polskiej krytyki muzycznej i rozważań na temat muzyki przełomu XIX i XX w., kilkakrotnie powracał do twórczości bliskiego sobie kompozytora (artykuły i recenzje na łamach wydawanych przez Instytut czasopism: Muzyka (miesięcznik i kwartalnik), Studia Muzykologiczne oraz Materiały do Studiów i Dyskusji z Zakresu Teorii i Historii Sztuki, Krytyki Artystycznej oraz Metodologii Badań nad Sztuką. Planował też przygotować monografię o kompozytorze. Na te wielokrotne dowody przyjaźni muzyk odpowiedział, poświęcając Jarocińskiemu skomponowane jego pamięci Grave, utwór, który rozpoczyna „motyw lasu” z Peleasa i Melizandy – symboliczny hołd oddany naukowej pasji Jarocińskiego.

Do komunikatu dołączono edycję trzynastu nieznanych wcześniej, niepublikowanych listów Witolda Lutosławskiego do Stefana Jarocińskiego z l. 1947–1961. Lektura pism, skonfrontowana ze znaną autorce opracowania wojenną i powojenną korespondencją między Stefanem Jarocińskim a polskim muzykologiem-chopinologiem, Ludwikiem Bronarskim (zachowana w Polskiej Misji Katolickiej w Marly), pozwoliła na dodanie bądź wyjaśnienie kilku epizodów z życia Jarocińskiego i Lutosławskiego.


Słowa kluczowe

polska muzyka współczesna; historia muzykologii polskiej; życie kulturalne w latach pięćdziesiątych XX w.



Broszkiewicz, Jerzy. „Wyznania prywatne”. Przegląd Kulturalny 4, nr 1 (1955): 5.

Gaworski, Henryk. „Na muzycznej fali czyli 3 x to samo”. Przegląd Kulturalny 2, nr 45 (1953): 4.

Gwizdalanka, Danuta, Krzysztof Meyer. Lutosławski. Droga do dojrzałości. Krakow: PWM, 2005.

Jarociński, Stefan, red. Antologia polskiej krytyki muzycznej XIX i XX wieku (do roku 1939). Krakow: PWM, 1955 (= Z Prac Państwowego Instytutu Sztuki).

Jarociński, Stefan. „Głowne tendencje estetyczne w muzyce XX wieku”. Muzyka 1, nr 3 (1956): 3–22.

Jarociński, Stefan. „Indywidualność Lutosławskiego”, Ruch Muzyczny 5, nr 21 (1961): 5–6.

Jarociński, Stefan. „Międzynarodowy Festiwal Muzyki Wspołczesnej w Wenecji”. Ruch Muzyczny 5, nr 12 (1961): 15–16.

Jarociński, Stefan. „Nowa muzyka Lutosławskiego”. Przegląd Kulturalny 7, nr 22 (1958): 7.

Jarociński, Stefan. „Nowe utwory fortepianowe Lutosławskiego”. Muzyka 4, nr 9–10 (1953): 71–76.

Jarociński, Stefan. „Tadeusz Kaczyński: Rozmowy z Witoldem Lutosławskim. Krakow 1972 PWM”. Muzyka 19, nr 2 (1974): 75–79.

Jarociński, Stefan. „Wielka muzyka”. Przegląd Kulturalny 3, nr 49 (1954): 2.

Jarociński, Stefan. „Witold Lutosławski”. Przegląd Kulturalny 1, nr 11 (1952): 3.

Jarociński, Stefan. Mozart. Krakow: PWM, 1954 (= Małe Monografie Muzyczne 3).

Jarociński, Stefan. Witold Lutosławski. Materiały do monografii. Krakow: PWM, 1967.

Jarociński, Stefan, Michał Bristiger, „Obrachunki muzyczne. Dialog o zadawnionych i aktualnych sprawach tworczości”. Przegląd Kulturalny 2, nr 11 (1953): 3.

Lissa, Zofia. „Koncert na orkiestrę Witolda Lutosławskiego”. Muzyka 6, nr 3–4 (1955): 25–52.

Lissa, Zofia. „Koncert na orkiestrę Witolda Lutosławskiego”. Przegląd Kulturalny 4, nr 8 (1955): 5.

Lissa, Zofia. „Koncert na orkiestrę Witolda Lutosławskiego”. Studia Muzykologiczne 5 (1956): 196–299.

Lutosławski, Witold. „Uwagi o sposobie wykonywania mego Kwartetu smyczkowego”, Ruch Muzyczny 9, nr 17 (1965): 3–4.

Markiewicz, Leon, red. Korespondencja Grzegorza Fitelberga z lat 1941–1953. Katowice: Fundacja Muzyczna Międzynarodowego Konkursu Dyrygentow im. G. Fitelberga, 2003.

Markiewicz, Leon. Michał Spisak 1914–1965. Dąbrowa Gornicza–Krakow: Muzeum Miejskie „Sztygarka”/Księgarnia Akademicka, 2005.

Markowska, Elżbieta, red. Lutosławski 1913–2013. Warszawa: Towarzystwo im. Witolda Lutosławskiego, Muzeum Historyczne m.st. Warszawy, 2013.

Muras, Wioleta. „Podążając śladami dźwiękowej wyobraźni. Muzyka Witolda Lutosławskiego w słuchowiskach Polskiego Radia”. Muzyka 61, nr 2 (2016): 57–84.

Muras, Wioleta. Twórczość użytkowa Witolda Lutosławskiego w świetle jego biografii i w kontekście przemian audiosfery w XX wieku. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2019.

Owińska, Zofia. Lutosławski o sobie. Gdańsk: Słowo/Obraz Terytoria, 2010.

Pražske jaro, https://festival.cz/o-nas/archiv/, dostęp 20 IV 2020.

Skowron, Zbigniew, red. Witold Lutosławski. O muzyce. Pisma i wypowiedzi. Gdańsk: Słowo/obraz terytoria, 2011.

Skowron, Zbigniew. Witold Lutosławski. Zapiski. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2008.

Wieczorek, Sławomir. „Od ≪kakofonii dźwiękow≫ do ≪wielkiej muzyki≫. Krytyka muzyczna socrealizmu o muzyce Witolda Lutosławskiego”. http://www.resfactanova.pl/pliki/archiwum/numer_23/RFN23%20Wieczorek%20-%20Od%20kakofonii%20dzwiekow%20do%20wielkiej%20muzyki.pdf, dostęp 23 VI 2020.

Witold Lutosławski. Baza wiedzy, http://www.lutoslawski.org.pl/pl/composition,67.html, dostęp 17 VI 2020.

Pobierz

Opublikowane : 2020-12-30


Sieradz, M. (2020). Przyczynek do historii przyjaźni Stefana Jarocińskiego i Witolda Lutosławskiego. Listy kompozytora przechowywane w Dziale Zbiorów Specjalnych Instytutu Sztuki PAN (1947–1961). Muzyka, 65(4), 139-170. https://doi.org/10.36744/m.664

Małgorzata Sieradz 
Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk  Polska
https://orcid.org/0000-0001-7530-5739



Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Autor udziela niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w kwartalniku „Muzyka” i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy jego ponownym wykorzystaniu (umowa licencyjna do pobrania). W przypadku publikacji wersji innej niż ogłoszona drukiem w „Muzyce” należy wyraźnie to zaznaczyć.