Muzyka

Nowe spojrzenie na składki muzyczne w „kodeksie Krasińskich”

Michał Gondko — 2026-03-31

Niniejszy artykuł kwestionuje utarty pogląd o braku związku między częściami „muzyczną” i „niemuzyczną” kodeksu Rps 8054 III Biblioteki Narodowej w Warszawie. W części pierwszej poczynione przez autora obserwacje kodykologiczne i paleograficzne są podstawą hipotezy, że kodeks jest zbiorem różnorodnych materiałów spisanych przez lub należących do Piotra z Kazimierza, być może współoprawnych jeszcze za jego życia. W drugiej części artykułu autor porównuje „muzyczną” część ze spokrewnionymi współczesnymi środkowoeuropejskimi źródłami, aby osadzić ją w ogólnym kontekście.

Tradycja melodii i tropów „Benedicamus Domino” na południu Europy Środkowej

Manon Louviot — 2026-03-31

Artykuł analizuje po raz pierwszy melodyczną sieć 456 jednogłosowych kopii Benedicamus Domino – reprezentujących łącznie sześćdziesiąt pięć melodii – zapisanych w trzydziestu rękopisach z późnego średniowiecza i wczesnej nowożytności w południowej części Europy Środkowej (ok. 1400–1620). Omawia wzorce transmisji, źródła i regionalny obieg repertuaru, wyodrębniając sieć ukształtowaną zarówno w kontekstach monastycznych, jak i pozamonastycznych. Wyniki badań podkreślają dynamiczne współoddziaływanie między szeroko rozpowszechnionymi praktykami liturgicznymi a lokalnymi tradycjami skryptorskimi, rzucając światło na sieci praktyk religijnych, które przekraczały dzisiejsze granice państwowe.

Z dziejów kapel sanguszkowskich w drugiej połowie XVIII wieku

Kamil Stepan — 2026-03-31

Artykuł przedstawia wiadomości o muzyce na dworze Barbary Sanguszkowej (1718–91) w okresie, w którym księżna zatrudniała głównie pedagogów dla swoich dzieci, a następnie dane o kapeli działającej na dworze jej syna Józefa Paulina Sanguszki w Lubartowie, po jego zgonie (1781) przejętej przez księżnę Barbarę i przeniesionej do Warszawy. Poza informacjami o składzie zespołu tekst zawiera wypisy z rachunków, dające dokładniejszy obraz życia muzycznego dworu. Tekst zawiera również nowe informacje dotyczące przedstawionego przez Irenę Bieńkowską w 2017 r. inwentarza muzykaliów sanguszkowskich i propozycję zmiany jego atrybucji.

Jan Jarmusiewicz i pewna zagadkowa progresja zwana „diabelskim młynem”. Przyczynek do badań nad związkami teorii muzyki i praktyki kompozytorskiej w pierwszej połowie XIX wieku

Waldemar Cieślok — 2026-03-31

W I poł. XIX w. nastąpiły zmiany w europejskiej kulturze muzycznej, których centrum stanowił Wiedeń – miasto śmierci Beethovena i Schuberta. Polska wniosła znaczący wkład w to środowisko dzięki pracy Nowy system muzyczny Jana Jarmusiewicza (Wiedeń, 1843). Opierając się na osiągnięciach Rameau i wyprzedzając Riemanna, Jarmusiewicz sformułował wczesną koncepcję funkcji harmonicznej. Jego „łańcuch kwadratów i tangentakordów” przypomina język harmoniczny Schuberta, zapowiadając romantyczną chromatyczność wykraczającą poza klasyczną tonalność.

O autorstwie kompozycji z „kodeksu Krasińskich” przypisywanych Mikołajowi z Ostroroga

Michał Gondko — 2026-03-31

Dwie kompozycje zachowane w kodeksie Rps 8054 III z Biblioteki Narodowej w Warszawie przypisywane są Mikołajowi z Ostroroga. Autor komunikatu popiera tezę Marii Szczepańskiej, że atrybucja „N de ostrorog” (fol. 186v) może odnosić się jedynie do kontratenoru Pastor gregis egregius. Zwraca też uwagę, że pewien Nicolaus Mathie de Ostrorog występuje w metryce Uniwersytetu Krakowskiego (1437). Ponadto, opierając się na argumentach paleograficznych i kodykologicznych, autor wykazuje, że zachowana fragmentarycznie Gloria (fol. 205r) jest najprawdopodobniej dziełem Nicolausa Frangensa de Leodio. Komunikat zawiera zaktualizowaną transkrypcję początku Glorii ukrytego pod ochronnym paskiem papieru.

(Jedyne) „Requiem” Palestriny wydane przez Riccarda Pintusa

Robert L. Kendrick — 2026-03-31

Niniejsza recenzja omawia nowe wydanie jedynej autentycznej mszy żałobnej Giovanniego Pierluigiego da Palestrina, łącznie z responsorium śpiewanym wraz z nią jako część liturgii w rzymskiej Cappella Giulia. Wydanie to obejmuje obszerne studium techniki kompozytorskiej Palestriny oraz szczegółową analizę rzymskiego repertuaru Requiem, który kompozytor mógł znać.

Muzyka przemian i przemiany muzykologii: odpowiedzialna wolność. O książce „Music of change” pod redakcją Małgorzaty Janickiej-Słysz

Paweł Siechowicz — 2026-03-31

Prezentowana książka podejmuje temat relacji łączących muzykę z wolnością osobistą i polityczną w kontekście przemian polityczno-społecznych w Polsce i na Litwie, prowadzących do przełomu 1989 r. oraz będących jego konsekwencjami. Autor charakteryzuje zaangażowanie litewskiej muzykologii i krakowskiej teorii muzyki w globalny, anglojęzyczny dyskurs muzykologii krytycznej i kulturowej, ujawniającej napięcie między opisem a interpretacją, typologią a doświadczeniem, autonomią estetyczną a etyczną odpowiedzialnością twórców i badaczy.