Muzyka

Kilka uwag o znaczeniu i randze opery w teatrze stanisławowskim

Anna Parkitna — 2026-06-29

Artykuł rewiduje utrwalony w badaniach nad epoką stanisławowską schematyczny podział na operę „kunsztowną” (zagraniczną) i „użytkową” (polską). Wskazuje na kluczową rolę importowanego repertuaru, zwłaszcza opera buffa i opéra-comique, w realizacji oświeceniowych celów edukacyjnych i propagandowych teatru publicznego w Warszawie. Jednocześnie postuluje pełniejsze docenienie oryginalnej opery polskiej, z uwzględnieniem jej specyfiki oraz szerokiego kontekstu kulturowo-społecznego.

„Śpiew pożegnania” Elsnerowskiej Galatei. Zapomniany i na nowo odnaleziony utwór dla Karoliny Elsner

Wiktoria Antonczyk — 2026-06-29

Przedmiotem artykułu jest nieznany do niedawna Śpiew pożegnania skomponowany przez Józefa Elsnera na pożegnalny benefis primadonny sceny warszawskiej i małżonki kompozytora, Karoliny, ustępującej ze sceny w 1822 roku. Odkrycie fortepianowego przekazu utworu dołączonego do tygodnika Warszawianin pozwoliło zidentyfikować fragmentaryczny przekaz autograficzny przechowywany razem z partyturą Divertissement do Ofiary Abrahama, a odkrycia te wespół z zachowanymi relacjami o benefisie pozwalają postawić hipotezę łączącą z tym wydarzeniem także wspomniany utwór baletowy.

„Rondo alla polacca” op. 6 Ignacego Feliksa Dobrzyńskiego. Przyczynek do badań nad wczesną twórczością kompozytora i polonezem koncertowym w muzyce polskiej

Jakub Skrzeczkowski — 2026-06-29

Przedmiotem artykułu jest Rondo alla polacca Es-dur op. 6 Ignacego Feliksa Dobrzyńskiego. Impulsem do badań było odnalezienie partii orkiestrowych w zbiorach British Library. W tekście ukazano analogie i różnice między Rondem a pozostałymi dziełami koncertowymi kompozytora oraz wskazano zbieżne cechy stylistyczne z dziełami z wczesnego okresu twórczości. Omówiono potencjalną inspirację twórczością Ignaza Moschelesa, a także relacje op. 6 z polonezami koncertowymi w stylu brillant polskich twórców pierwszej połowy XIX wieku. Ukazano tło historyczne utworu i jego dziewiętnastowieczną recepcję.

Działalność Società Filarmonica di Firenze w okresie kierownictwa Józefa Poniatowskiego (1840‒1846)

Silvia Bruni — 2026-06-29

Artykuł ukazuje znaczenie działalności Società Filarmonica di Firenze w kontekście włoskiej kultury muzycznej XIX w. w okresie, gdy funkcję dyrektora tej instytucji pełnił Józef Poniatowski. Szczególną uwagę poświęcono jego roli w rozwoju włoskiej muzyki instrumentalnej. Inicjatywy Poniatowskiego wspierały popularyzację niemiecko-austriackiego repertuaru klasycznego i współczesnego, przyczyniając się do umacniania tradycji instrumentalnej w dobie belcanta. Zebrane doniesienia prasowe z epoki skonfrontowano z literaturą na temat postaci Poniatowskiego oraz odnoszącą się do dziejów florenckiego życia muzycznego XIX wieku.

O uwodzeniu „Lulu” Albana Berga: perspektywa Baudrillardowska

Vanja Ljubibratić — 2026-06-29

O uwodzeniu Lulu Albana Berga: perspektywa Baudrillardowska. Lulu Albana Berga jest często postrzegana jako opowieść o femme fatale, której erotyczna siła prowadzi do zguby poprzez manipulację. Niniejszy artykuł proponuje rewizję tego ujęcia, odczytując operę przez pryzmat teorii uwodzenia Jeana Baudrillarda. Odwołując się do pięciu kluczowych wątków z książki O uwodzeniu, autor dowodzi, że Lulu jest nie tyle niszczycielką mężczyzn, ile raczej siłą zakłócającą logiczne systemy, które usiłują ją zdefiniować. Na podstawie przykładów zaczerpniętych z narracji i warstwy muzycznej opery Lulu jawi się nie jako odzwierciedlenie społecznych paradygmatów, lecz jako forma oporu wobec stałego znaczenia, przejrzystości i prawdy.

Symbolika i semantyka ptaków w twórczości słowno-muzycznej Szymona Laksa

Anna Rusin — 2026-06-29

Ważną grupę utworów Szymona Laksa – polskiego kompozytora-emigranta o żydowskich korzeniach – stanowią gatunki słowno-muzyczne, w których dominują literackie toposy ptasie. Celem artykułu jest zbadanie sposobu funkcjonowania ptaków w muzyce kompozytora oraz ukazanie cech jego idiomu, z pomocą których kreuje on ptasie wizerunki. W myśl modelu reprezentacji, łączącego koncepcje Sławomiry Żerańskiej-Kominek oraz Petera Kivy’ego, można wyodrębnić ptasie motywy charakterystyczne. W dziełach pozbawionych ilustracyjności ptaki jawią się z kolei jako metafora polskiej tożsamości.

Rzekomo nieznane rękopisy listów Chopina do Fontany nie są autografami

Zbigniew Skowron — 2026-06-29

W komunikacie została podjęta kwestia autentyczności odkrytych niedawno dwóch rękopisów listów Fryderyka Chopina do Juliana Fontany znajdujących się w zbiorach Fundacji Archivum Helveto-Polonicum we Fryburgu. Przeprowadzone analizy porównawcze obydwu rękopisów prowadzą do wniosku, że są to jedynie kopie opublikowanych już listów Chopina sporządzone nieznaną ręką.

Maria Szymanowicz (31 VII 1955–3 XII 2024)

Andrzej Gładysz — 2026-06-29

Pro memoria

O nowym wydaniu korespondencji Chopina z lat 1839‒1849

Magdalena Dziadek — 2026-06-29

Tekst poświęcony jest ocenie t. 3 Korespondencji Fryderyka Chopina (listy z l. 1841–49; red. Zofia Helman, Zbigniew Skowron, Hanna Wróblewska-Strauss). Krytycznemu oglądowi poddano założenia redakcyjne dzieła i sposób ich realizacji. Podkreślono obszerność i szczegółowość komentarza, jego potencjał informacyjny, funkcję tła historycznego zarysowanego w szerokim kontekście kulturowym. Doceniono mistrzowski sposób opracowania źródeł, wynikający z głębokiego namysłu nad specyfiką tekstu oryginalnego i sposobem jego podania w uwspółcześnionej wersji. Wynotowano nieliczne drobne omyłki znajdujące się w komentarzach.

Opery Józefa Elsnera wobec „czasu dwóch zegarów”. O monografii Jakuba Chachulskiego

Elżbieta Nowicka — 2026-06-29

Siedem oper z muzyką Józefa Elsnera pojawiło się na scenach Lwowa i Warszawy w ścisłej współpracy kompozytora z Wojciechem Bogusławskim. Prapremiery odbyły się w „czasie liminalnym”, ktory po upadku Rzeczypospolitej odcisnął się na wszystkich sferach życia, w tym na teatrze dramatycznym i operze. Dzieła te dają wgląd w niezwykły splot tendencji estetycznych i rozwiązań kompozytorskich, których źródła można odnaleźć zarówno w europejskich gatunkach scenicznych (opera buffa, opéra-comique, wiedeński singspiel, opera seria i semi-seria, włoska opera heroi- i tragikomiczna), jak i w obrębie rodzimej kultury literackiej i teatralnej.