Muzyka

Starania o pozyskanie nowego maestro di cappella do polskiej kapeli królewskiej w świetle listów Zygmunta III Wazy z lat 1623–24 dotyczących Stefana Landiego, Claudia Monteverdiego i Giovanniego Francesca Aneria

Barbara Przybyszewska-Jarmińska, Leszek Jarmiński — Tue, 29 Sep 2026 00:00:00 +0200

W artykule przedstawione są zabiegi króla Polski Zygmunta III o powołanie nowego kapelmistrza w ostatnich miesiącach życia i po śmierci A. Pacellego (zm. 4 V 1623). Chodzi o bezowocne starania o sprowadzenie na polski dwór królewski S. Landiego, a następnie C. Monteverdiego oraz o pozyskanie G.F. Aneria.
Nowe światło na negocjacje z Monteverdim rzucają dwa niewykorzystywane dotąd przez muzykologów listy Zygmunta III do R. Salomoniego.

Vittoria Colonna spotyka Ignacego Loyolę w „Il primo libro de madrigali spirituali a cinque voci” (1581) Philippe’a de Monte

Lothar Peirsman — Tue, 29 Sep 2026 00:00:00 +0200

W 1581 r. cesarski kapelmistrz Philippe de Monte opublikował swoją pierwszą księgę madrygałów religijnych, którą zadedykował generałowi zakonu jezuitów, Claudiowi Acquavivie. Były uczeń Montego, Laurentius Coteman, który wstąpił do Towarzystwa Jezusowego, odpowiadał za dobór tekstów poetyckich, obejmujących liczne wiersze autorstwa Vittorii Colonny. Chociaż poezja Colonny bywa często łączona z teologią reformacyjną, Coteman mógł interpretować ją przez pryzmat Ćwiczeń duchowych Ignacego Loyoli – tekstu o fundamentalnym znaczeniu dla duchowości jezuickiej. Tym samym, zyskawszy oprawę muzyczną Montego, religijne wiersze Colonny mogły służyć jako dźwiękowe nośniki jezuickiej duchowości.

Kwestia Jana Wanca, rzekomego najstarszego polskiego organmistrza, na tle dziejów kultury organowej miasta Kęty

Jerzy Rajman, Marta Tylza-Janosz — Tue, 29 Sep 2026 00:00:00 +0200

Celem naukowym artykułu jest zebranie i analiza źródeł odnoszących się do dziejów kultury organowej miasta Kęty. Autorzy poddali krytycznej analizie także zapiskę z kroniki parafialnej będącą odpisem z kartki odkrytej w roku 1852 w organach kościoła parafialnego. Podważają zadomowiony w literaturze pogląd, że organy zbudowane przez Jana Wanca z Żywca, znajdowały się w Kętach od 1381 roku. Artykuł zawiera ponadto nieznane dotąd informacje o organach, organistach i organmistrzach miasta położonego w dolinie Soły.

Życie wrocławskiego kantora Christopha Bremera w perspektywie źródeł indeksykalnych

Tomasz Jeż — Tue, 29 Sep 2026 00:00:00 +0200

Rekonstrukcja biografii mniej znanych postaci ważnych dla kultury muzycznej może opierać się nie tylko na dokumentach archiwalnych i muzykaliach, lecz także na tzw. źródłach indeksykalnych, czyli relacjach objaśniających życie jednostki w kontekście społecznym. Metoda triangulacji, polegająca na zestawianiu kilku przekazów, pozwala uchwycić zarówno fakty, jak i ich interpretacje. Biogram wrocławskiego kantora Christopha Bremera, odtwarzany na podstawie jego sztambucha, dedykowanej mu mowy ślubnej Christopha Kölera i zapisków Eliasa Maiora, umożliwia pełniejsze zrozumienie jego życia i środowiska kulturowego.

Czy anonimowe „Completorium” ze zbiorów Warszawskiego Towarzystwa Muzycznego to zaginiony utwór Stachowicza?

Maciej Jochymczyk — Tue, 29 Sep 2026 00:00:00 +0200

W archiwum Warszawskiego Towarzystwa Muzycznego zachował się anonimowy, dotychczas nieopisywany szerzej rękopis Completorium, który w literaturze bywa łączony z dorobkiem Stachowicza. W niniejszym artykule omówiono budowę i cechy stylistyczne dzieła, zestawiając je ze znaną nam twórczością o. Damiana. Porównanie to ukazało nie tylko wyraźne zbieżności warsztatowe, lecz także bezpośrednie zapożyczenia, dowodzące, że cykl ten jest złożony z utworów Stachowicza. Jednocześnie wiele argumentów wskazuje, że jest on kompilacją części napisanych w różnym czasie, a w ich układ i dobór mógł ingerować również kopista.

Nieznane muzykalia z Biblioteki Załuskich: raport wstępny

Tomasz Górny — Tue, 29 Sep 2026 00:00:00 +0200

Biblioteka Załuskich to najważniejsza książnica osiemnastowiecznej Rzeczypospolitej. Muzykalia z tego zasobu były dotychczas badane w odniesieniu do nielicznie zachowanych rękopisów oraz bogatego zbioru druków ulotnych, zawierających teksty do kantat, libretta operowe itp. W niniejszym komunikacie zasygnalizowano fakt, że nieznane dotąd druki z notacją muzyczną pochodzące z Biblioteki Załuskich znajdują się w Rosyjskiej Bibliotece Narodowej w Petersburgu. Zwrócono też uwagę na przechowywany tam druk 24 polonezów w wydaniu Lorenza Mizlera. Jest to prawdopodobnie najstarszy warszawski miedzioryt muzyczny.

Nowe źródła do biografii Franciszka Liliusa i członków jego rodziny

Marek Bebak — Tue, 29 Sep 2026 00:00:00 +0200

Komunikat prezentuje nowo rozpoznane źródła do biografii Franciszka Liliusa, przede wszystkim księgi metrykalne i dokumenty kapitulne z Krakowa i Tarnowa. Najważniejszym odkryciem jest odnalezienie metryki chrztu Liliusa z 1604 r. w kościele Mariackim, co pozwala ustalić miejsce jego narodzin. W tekście zrekonstruowano także sieć relacji społecznych kompozytora oraz jego aktywność w ostatnich latach życia.

Przemyśl w czasach działalności Ludwika d’Army Dietza w monografii Jerzego Zajączkowskiego

Michał Piekarski — Tue, 29 Sep 2026 00:00:00 +0200

Ludwik d’Arma Dietz, uczeń Stanisława Moniuszki w Warszawie w l. 1873–1901 był dyrektorem Towarzystwa Muzycznego w Przemyślu, trzeciego najważniejszego miasta w Galicji po Lwowie i Krakowie. Organizował koncerty, kierował szkołą muzyczną i chórem katedralnym. Jerzy Zajączkowski opisuje działalność Dietza w szerokiej perspektywie historycznej i społecznej.