https://czasopisma.ispan.pl/index.php/m/issue/feed Muzyka 2022-05-03T18:09:31+02:00 dr Małgorzata Sieradz muzyka.kwartalnik@ispan.pl Open Journal Systems <p>Kwartalnik „Muzyka” wydawany jest nieprzerwanie od 1956 roku i pozostaje wiodącym pismem muzykologicznym w Polsce. Publikuje teksty z zakresu historii muzyki od średniowiecza do współczesności, a także etnomuzykologii i muzykologii systematycznej. Główny punkt ciężkości poruszanej w nim problematyki stanowi polska tradycja muzyczna, w jej możliwie szerokim rozumieniu, oraz kultura krajów Europy Środkowej. Artykuły publikowane są w językach polskim, angielskim lub niemieckim i podlegają procedurze recenzyjnej (podwójnie ślepa recenzja). Wersja pierwotna czasopisma ukazuje się w formie papierowej.</p> <p>Publikacja w kwartalniku jest bezpłatna, a wszystkie teksty są do pobrania w otwartym dostępie na licencji <a href="https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/legalcode.pl">Creative Commons BY-NC-ND 4.0</a>.</p> https://czasopisma.ispan.pl/index.php/m/article/view/1143 „Talenta przyjemne” Izabeli Marii z Lubomirskich Sanguszkowej (1808–1890) 2022-05-03T18:09:31+02:00 Irena Bieńkowska i.bienkowska@uw.edu.pl <p>Izabela Maria z Lubomirskich Sanguszkowa była córką Henryka Lubomirskiego (1777–1850) i Teresy z Czartoryskich (1785–1868). Jej ojciec – wychowany przez daleką zamożną krewną Elżbietę z Czartoryskich Lubomirską (1736–1816), jedną z największych patronek sztuki na przełomie XVIII i XIX wieku – znany był za swojego szczególnego zamiłowania do muzyki. Zainteresowanie sprawami muzycznymi, a szczególnie operą, Henryk przekazał córce. Izabela świetnie śpiewała (w Wiedniu pobierała nauk u włoskich mistrzów – słynnego barytona Antonio Tamburiniego (1800–76), a następnie u kompozytora Stefano Pavesi (1779–1850)) i grała na fortepianie. W listach do ojca często komentowała bieżące wydarzenia muzyczne, a w oficynach wydawniczych Wiednia, Paryża, Mediolanu kupowała fragmenty wysłuchanych dzieł (głównie) operowych w opracowaniu na głos i fortepian czy też na cztery ręce. Ślady tych nabytków widać w zachowanych do dziś muzykaliach należących ongiś do Izabeli – w zbiorach Narodowego Zakładu im. Ossolińskich (zbiory sprzed zamążpójścia) i, nieznane do tej pory badaczom, Miejskiej Bibliotece Publicznej w Tarnowie (zbiory Izabeli, jej męża i dzieci). W Przeworsku, w którym Izabela dorastała, miała do dyspozycji przebogatą bibliotekę muzyczną, liczącą blisko 1400 pozycji, inwentarzem której obecnie dysponujemy. Po zamążpójściu nie zaprzestała muzykowania, prowadząc, zachowany do dziś, dzienniczek, zawierający w znacznej części nieznane 32 kompozycje, gromadząc muzykalia, dbając o wykształcenie muzyczne dzieci, wspierając twórczość kompozytorów. Kreowana przez Izabelę aktywność muzyczno-artystyczna w Krakowie i Gumniskach jest istotnym uzupełnieniem obrazu kultury muzycznej XIX-wiecznej Rzeczpospolitej.</p> 2022-04-26T00:00:00+02:00 Prawa autorskie (c) 2022 Irena Bieńkowska https://czasopisma.ispan.pl/index.php/m/article/view/1144 Życie i aktywność Wacława Raszka (1764–1837) w świetle źródeł 2022-05-03T18:09:29+02:00 Jolanta Bujas-Poniatowska jolanta.bujas@doctoral.uj.edu.pl Andrzej Edward Godek andres.godek@gmail.com Kamil Poniatowski kamil_poniatowski@pwm.com.pl <p>Działający na przełomie XVIII i XIX w. Wacław Raszek należy do grona muzyków, o których – mimo zainteresowania ze strony badaczy – wiadomo nader niewiele. Niejasności dotyczące właściwie wszystkich podstawowych informacji na temat muzyka, tj.: jego imienia, lat życia, ośrodków, w których przebywał czy przypisywanych mu utworów muzycznych, doprowadziły do licznych nieścisłości, pomyłek i niesprawdzonych hipotez.</p> <p>Zgodnie z obecną wiedzą można stwierdzić, że Wacław (a właściwie Ignacy Wacław) Raszek urodził się w Rychnovie nad Kněžnou w północnych Czechach, jako drugie z dwojga bliźniąt ochrzczonych pierwszego lutego 1764 roku. Wiadomo, że już w połowie lat osiemdziesiątych jego utwory przepisywane były dla zespołu działającego przy dominikańskim kościele w Gidlach – prawdopodobnie w tym czasie kompozytor też był już aktywny na terenach polskich, pracując jako kapelmistrz w Żarkach oraz dorywczy organista kapeli gidelskiej. W 1789 r. w Żarkach poślubił Klarę Szretter, jednak już dwa lata później był wdowcem, a w 1793 r. ponownie się ożenił, z Joanną Sytniowską (zmarłą w 1797 r. w Koziegłowach).</p> <p>Na przełomie XVIII i XIX w. centrum życia i aktywności zawodowej Wacława Raszka stała się Warszawa, w której pracował jako nauczyciel fortepianu konwiktu pijarskiego na Żoliborzu (1812–17), prawdopodobnie podejmując też współpracę z Teatrem Narodowym. Być może uczestniczył w muzyce uprawianej przy kościele św. Benona. W 1815 r. ożenił się po raz&nbsp; trzeci z rodowitą warszawianką Elżbietą Lewicką. Po roku urodziło im się pierwsze dziecko, Ludwik Wacław.</p> <p>W latach 1818 i 1819 odnotowano aktywność muzyka w Opolu Lubelskim, gdzie miał być kapelmistrzem i gdzie urodziła się, a po roku zmarła jego córka Rozalia Kaliksta. Jednak już pod koniec 1819 r. Wacław Raszek przeniósł się do Puław, gdzie został zatrudniony w charakterze dyrektora muzyki w Instytucie Nauczycieli Elementarnych i Organistów. W szkole tej działał aktywnie prawdopodobnie do końca 1825 r., kształcąc kilkudziesięciu chłopców oraz ucząc śpiewu dziewczęta w szkółce parafialnej. Uważano go za sumiennego, pracowitego i odnoszącego sukcesy nauczyciela oraz organizatora życia muzycznego. W Puławach Raszek napisał swoje opus magnum, Kancjonał Muzyki Kościelnej, wydany w Warszawie w 1825 roku. Tam też urodziło się kolejnych dwóch synów kompozytora.</p> <p>Po opuszczeniu Puław Wacław Raszek powrócił do Warszawy, gdzie współpracował z Archikonfraternią Warszawską oraz dawał prywatne lekcje fortepianu. Zmarł 29 I 1837 r. i został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim, a wraz z nim dwójka jego synów, zmarłych odpowiednio sześć i siedem lat po ojcu.</p> 2022-04-26T00:00:00+02:00 Prawa autorskie (c) 2022 Jolanta Bujas-Poniatowska, Andrzej Edward Godek, Kamil Poniatowski https://czasopisma.ispan.pl/index.php/m/article/view/1145 Joseph Ignatz Schnabel (1767–1831) i jego twórczość religijna w kontekście najnowszych badań 2022-05-03T18:09:24+02:00 Mariusz Urban mariusz.urban@amu.edu.pl <p>Celem artykułu jest zaprezentowanie wybranych wyników najnowszych badań poświęconych twórczości niemieckiego kompozytora, dyrygenta i pedagoga, Josepha Ignatza Schnabla (1767–1831), kapelmistrza katedry św. Jana we Wrocławiu. Bogata i dobrze zachowana twórczość artysty obejmuje ponad 250 utworów, w tym opracowania niemal wszystkich gatunków katolickiej muzyki liturgicznej (m. in. cykle mszalne, requia, części proprium, cykle nieszporne, hymny, antyfony, responsoria, pieśni). Pod względem stylistycznym repertuar ten reprezentuje cechy muzyki dojrzałego klasycyzmu, nie brak w nim jednak także rozwiązań indywidualnych, wypracowanych przez kompozytora. Służące ubogaceniu liturgii utwory Schnabla charakteryzują się uproszczoną i zwięzłą konstrukcją formalną, przejrzystą fakturą oraz interesującą instrumentacją. Do ważniejszych postulatów realizowanych przez Schnabla należy prymat czytelności tekstu słownego. Zasada ta bez wątpienia pełni kluczową rolę w sposobie kształtowania partii chóralnych, utrzymanych w fakturze homofonicznej, okazjonalnie urozmaicanej imitacjami. Artysta zdecydowanie odrzuca w swych dziełach wszelkie formy popisowości, wirtuozerii oraz nadmiernej ekspresji. Ich miejsce zajmuje wyszukana narracja harmoniczna, która wraz z dynamiką oraz odpowiednią instrumentacją służy eksponowaniu właściwego dla muzyki religijnej wyrazu muzycznego. Utwory wrocławskiego kapelmistrza stanowią bez wątpienia udaną próbę powrotu do ideałów właściwie pojmowanego stylu kościelnego (Kirchenstil), którego zasady zostały sformułowane jeszcze w poprzednich wiekach. Pod tym względem kompozycje Schnabla stanowią novum – przynajmniej na obszarze Śląska – wobec intensywnie eksploatowanego na przełomie XVIII i XIX wieku stylu koncertującego. Mało znana twórczość muzyczna kompozytora może stać się przedmiotem wartościowej interpretacji artystycznej, nawet w wykonaniu niewielkich zespołów. Nie jest bowiem pozbawiona interesujących walorów artystycznych, a przy tym nie ewokuje wygórowanych trudności wykonawczych.</p> 2022-04-26T00:00:00+02:00 Prawa autorskie (c) 2022 Mariusz Urban https://czasopisma.ispan.pl/index.php/m/article/view/1147 Gitara angielska w polskiej kulturze muzycznej przełomu XVIII i XIX wieku 2022-05-03T18:09:20+02:00 Wojciech Gurgul wojciechkgurgul@gmail.com <p>Niniejszy artykuł poświęcony jest zachowanym polskim źródłom muzycznym przeznaczonym na gitarę angielską, chordofon szarpany popularny w drugiej połowie XVIII wieku głównie na Wyspach Brytyjskich. W Polsce zachowało się osiemnaście źródeł muzycznych przeznaczonych na gitarę angielską w stroju <em>G-dur</em> (na Zachodzie dominował strój <em>C-dur</em>). Autor starał się przez pryzmat zachowanych źródeł muzycznych oraz licznych świadectw słownych z epoki ukazać, jakie miejsce zajmował instrument w ówczesnej audiosferze Polski przełomu XVIII i XIX wieku. Duża część zachowanych źródeł związana jest z działalnością Józefa Elsnera, który dostrzegł popularność gitary angielskiej w polskich salonach szlacheckich i mieszczańskich. Warszawskie druki Elsnera ukazały się w roku 1803 (Pięć arii z opery Wintera, jedna z pierwszych dziewiętnastowiecznych warszawskich publikacji muzycznych) oraz 1805 (opracowania fragmentów popularnych w Warszawie oper wydane w ramach serii Wybór pięknych dzieł muzycznych i pieśni polskich); są jedynymi drukowanymi źródłami na gitarę angielską w Polsce. Uzupełnieniem elsnerianów jest partia gitary angielskiej w operze Leszek Biały oraz rękopis z Biblioteki Jagiellońskiej, zawierający opracowanie wodewilu z opery Elsnera Siedem razy jeden. Prócz wodewilu w Bibliotece Jagiellońskiej znajduje się dziewięć innych rękopiśmiennych źródeł, w tym krótka szkoła gry na gitarze angielskiej, cykl wariacji Carlamottiego, wiele miniatur solowych oraz opracowania wyjątków z popularnych wówczas oper. Dwa najpóźniej powstałe źródła, pochodzące z Biblioteki Diecezjalnej w Sandomierzu i powstałe w drugiej dekadzie XIX w., wiążą się z przemianami konstrukcyjnymi gitary angielskiej, które przebiegały na ziemiach zachodnich Słowian, na pograniczu Europy wschodniej i zachodniej. Owe zmiany związane są szczególnie z charakterystycznym dla polskiej literatury na gitarę angielską strojem <em>G-dur</em> i łączą się z początkami innego instrumentu – gitary rosyjskiej.</p> 2022-04-26T00:00:00+02:00 Prawa autorskie (c) 2022 Wojciech Gurgul https://czasopisma.ispan.pl/index.php/m/article/view/1182 Nieznane fakty z biografii (nie tylko) Paderewskiego 2022-05-03T18:09:17+02:00 Małgorzata Woźna-Stankiewicz malgorzata.wozna-stankiewicz@uj.edu.pl <p>Nieznane fakty z biografii Paderewskiego i związanych z nim twórców zostały opisane w szerokim kontekście osobowo-instytucjonalnym z uwypukleniem związków przyczynowo-skutkowych między biograficzno-artystycznymi fenomenami. Udokumentowana źródłowo relacja składa się z dwóch części. W pierwszej - Pobyty Paderewskiego w Krakowie, Kąśnej i Lwowie: 1896–98 – kolejne fragmenty dotyczą krakowskich uroczystości (3 IX 1896 r.) Józefa i Antoniny Szumowskich z udziałem Paderewskiego oraz sprowadzonego przez Edwarda Kerntopfa fortepianu jego rodzinnej firmy, na którym grał wówczas nie tylko Paderewski, ale przedstawiony mu Henryk Melcer, który po raz pierwszy zaprezentował swoją transkrypcje moniuszkowskiej Prząśniczki. Tytuły następnych fragmentów to: pożegnanie Paderewskiego w salonie Żeleńskich 9 IX 1896 r. i jego uczestnicy; lato 1898 r. w Kąśnej i pierwszy zagraniczny przekaz o posiadłości Paderewskiego; Paderewski w salonie Żeleńskiego 27 sierpnia 1898 roku i poznanie „Janka”; „Kantata” Paderewskiego w salonie Żeleńskiego, a wizyta pianisty we Lwowie i Kąśnej w listopadzie 1897 roku<strong>. </strong>Część druga<strong> –</strong> koncerty Paderewskiego w Wielkiej Brytanii: 1898–99 – obejmuje krótkie tournée pianisty w grudniu 1898, jego udział w pierwszym London Musical Festival 9 V 1899 r. i pofestiwalowe sukcesy między 10 a 16 maja oraz lipcowe występy w salonach londyńskich potentatów, natomiast w końcu listopada 1899 roku recitale przed czwartym tournée amerykańskim.</p> 2022-04-27T00:00:00+02:00 Prawa autorskie (c) 2022 Małgorzata Woźna-Stankiewicz https://czasopisma.ispan.pl/index.php/m/article/view/1183 Antonina Campi. Glosy do biografii 2022-05-03T18:09:13+02:00 Barbara Chmara-Żaczkiewicz muzyka.kwartalnik@ispan.pl <p>Komunikat przybliża kilka mniej znanych faktów z życia śpiewaczki Antoniny Campi. Żyjąca na przełomie XVIII i XIX w. artystka była córką dyrygenta i skrzypka orkiestry lubelskiej katedry, Miklaszewicza. Karierę artystyczną rozpoczęła w Warszawie, ale szybko trafiła do Pragi i Wiednia, gdzie została zaproszona przez Emanuela Schikanedera, wybitnego i wpływowego znawcę teatru i reżysera, do udziału w inauguracji działalności Theater an der Wien. Od tego momentu stała się jedną z największych primadonn swoich czasów, uwielbianą zarówno w stolicy Austro-Węgier, jak i w innych ośrodkach europejskich.</p> 2022-04-27T00:00:00+02:00 Prawa autorskie (c) 2022 Barbara Chmara-Żaczkiewicz https://czasopisma.ispan.pl/index.php/m/article/view/1184 Valentino Fioravanti i duet z opery „Echo w Lesie” Wojciecha Pękalskiego i Józefa Elsnera 2022-04-27T14:47:06+02:00 Jakub Chachulski jakub.chachulski@ispan.pl <p>Jeden z sześciu numerów jednoaktowej opery <em>Echo w lesie</em>, dotychczas uznawanej za dzieło Józefa Elsnera, w rzeczywistości wykorzystuje muzykę duetu „Con un aria schizzinosa”&nbsp; z opery <em>Il furbo contra il furbo</em> Valentina Fioravantiego, w praktycznie niezmienionej postaci. Zapożyczenie, choć sygnalizowane na premierowym afiszu, dotąd nie zostało zidentyfikowane. Odkrycie to przekreśla niektóre tezy stawiane przeze mnie w artykule „Echo w lesie Józefa Elsnera i Wojciecha Pękalskiego – późny pogłos włoskiego intermezza na warszawskiej scenie narodowej?” (<em>Muzyka</em> 65 (2020) nr 2), choć zarazem dodaje nowe argumenty za uznaniem premierowego pochodzenia zachowanej partytury <em>Echa</em>.</p> 2022-04-27T00:00:00+02:00 Prawa autorskie (c) 2022 Jakub Chachulski https://czasopisma.ispan.pl/index.php/m/article/view/1189 Katarzyna Morawska (25 XI 1937–7 IV 2020) 2022-04-27T16:52:26+02:00 Małgorzata Sieradz malgorzata.sieradz@ispan.pl 2022-04-27T00:00:00+02:00 Prawa autorskie (c) 2022 Małgorzata Sieradz https://czasopisma.ispan.pl/index.php/m/article/view/1185 „Muzyka polska za granicą”, red. Beata Bolesławska-Lewandowska i Jolanta Guzy-Pasiak, t. 1–3, Warszawa: Instytut Sztuki PAN, 2017–2020 2022-05-03T18:09:05+02:00 J. Mackenzie Pierce muzyka.kwartalnik@ispan.pl <p>Recenzja tomów 1–3 serii „Muzyka polska za granicą”, red. Beata Bolesławska-Lewandowska i Jolanta Guzy-Pasiak, Warszawa: Instytut Sztuki PAN, 2017–2020. T. 1: <em>Twórcy – Źródła – Archiwa</em>, t. 2: <em>Między Warszawą a Paryżem (1918–1939)</em>, t. 3:<em> ‘American Dream’: Polscy Twórcy za oceanem</em>.</p> 2022-04-27T00:00:00+02:00 Prawa autorskie (c) 2022 J. Mackenzie Pierce https://czasopisma.ispan.pl/index.php/m/article/view/1186 „Tabulaturae Braunsbergenses-Olivenses”, red. Marcin Szelest, t. 1–3, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Sub Lupa, 2021 2022-05-03T18:09:00+02:00 Kateryna Schöning muzyka.kwartalnik@ispan.pl <p>Recenzja edycji krytycznej <em>Tabulaturae Braunsbergenses-Olivenses</em>, red. Marcin Szelest, t. 1–3, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Sub Lupa, 2021</p> 2022-04-27T00:00:00+02:00 Prawa autorskie (c) 2022 Kateryna Schöning https://czasopisma.ispan.pl/index.php/m/article/view/1187 Paweł Gancarczyk, „Petrus Wilhelmi de Grudencz i muzyka Europy Środkowej XV wieku”, Warszawa: Instytut Sztuki PAN, 2021 2022-05-03T18:08:55+02:00 Ryszard Lubieniecki muzyka.kwartalnik@ispan.pl <p>Recenzja książki: Paweł Gancarczyk, <em>Petrus Wilhelmi de Grudencz i muzyka Europy Środkowej XV wieku</em>, Warszawa: Instytut Sztuki PAN, 2021.</p> 2022-04-27T00:00:00+02:00 Prawa autorskie (c) 2022 Ryszard Lubieniecki